Кіріспе

Словендік қайта өрлеу дәуірінің композиторы

Якоб Галл (сондай-ақ Якоб Гандль, Якоб Хэндль; 15 сәуір мен 31 шілде аралығында 1550 жылы туған – 18 шілде 1591 жылы қайтыс болған) – словен ұлтынан шыққан, деп саналатын кеш қайта өрлеу дәуірінің композиторы. Ол сол кезде қасиетті Рим империясының құрамындағы Габсбургтер жерлерінің бірі болған Карниола аймағында дүниеге келген. Өмірінің соңғы он жылдығын Моравия және Богемияда тұрып, жұмыс істеумен өткізген.

Өмір

Галлустың есімі словен тілінде Якоб Петелин деп өзгертілді (петелин «тоқты» дегенді білдіреді; Handl және gallus неміс және латын тілдерінде бірдей мағынаны білдіреді). Алайда Галл ешқашан Петелин есімін қолданған емес. Ол, мүмкін, Рейфницте (қазіргі Рибница, Оңтүстік Словения) дүниеге келген, бірақ словен халықтық дәстүрі оның туған жері Словенияның жағалауындағы Шентвишка Гора екенін де айтады. Ол өзінің латынша есімін қолданды, оған көбінесе Carniolus деген сөзді қосып, туған жері Карниолаға құрмет көрсетті. Галл, ең алдымен, Карниоладағы Цистерциан Стична аббаттығында білім алған. Ол 1564 және 1566 жылдар аралығында Карниоладан кетіп, алдымен Австрияға, кейін Богемия, Моравия және Силезияға сапар шекті. Біраз уақыт бойы ол Төменгі Австриядағы Мелк аббаттығында өмір сүрді. 1574 жылы Вена сарайының шіркеуіне мүше болып кірді, ал 1579 (немесе 1580) және 1585 жылдар аралығында Оломоуц епископының хормейстері (Kapellmeister) болды. 1585 жылдан өліміне дейін Прагада Балюстрададағы Иоанн шіркеуінің органшысы болып жұмыс істеді. Галл 1591 жылдың 18 шілдесінде Прагада қайтыс болды. Оның ең танымал шығармасы – төрт бөлімді Opus musicum (1586–1590), бүкіл шіркеу жылының қажеттіліктерін қамтитын 374 мотеттен тұратын жинақ. Мотеттер Георгий Нигринустың Прагадағы баспасында жарық көрді, ол оның 20 мәссасының 16-сын басып шығарды. O magnum mysterium мотеті бірінші томнан (1586 жылы басылған), ол Адвенттің бірінші жексенбісінен Септуагимаға дейінгі кезеңді қамтиды. Оның мотеттері венециандық полихоральдық стильдің ықпалын көрсетеді, олардың coro spezzato техникасын қолдануында көрінеді. Оның кең ауқымды, эклектикалық стилі архаизм мен заманауилықты үйлестіреді. Ол cantus firmus техникасын сирек қолданды, сол кездегі жаңа венециандық полихоральдық тәсілді ұнатты, бірақ бұрынғы еліктеу техникаларын да жақсы білді. Оның кейбір хроматикалық өтулері модальділіктің ыдырауын болжады; оның бес дауысты мотеті Mirabile mysterium Карло Гесуальдоға лайық хроматизмді қамтиды. Ол мадригал стилінде сөз суреттерін бейнелеуді ұнатты, бірақ кейіннен Джордж Фридерик Гендель өзінің жерлеу әнұранында қолданған қарапайым «Ecce quomodo moritur justus» әнін де жазды. Оның шамамен 100 қысқа шығармасы Harmoniae morales (Прага, 1589 және 1590) және Moralia (Нюрнберг, 1596) жинақтарында жарық көрді. Бұл шығармалардың кейбіреулері латын тіліндегі мадригалдар болды, бұл форма үшін ерекше тіл (көптеген мадригалдар итальян тілінде болды); ал басқалары неміс тіліндегі әндер, ал қалғандары латын тіліндегі композициялар еді. Композитордың қоладан жасалған бас мүсінінен тұратын монумент, сәулетші Жоже Плечник пен мүсінші Лойзе Долинардың 1932 жылғы жұмысы, сондай-ақ 1973 жылғы тас тақта да оны еске алады. Тақташа алғаш рет 1933 жылы орнатылған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қираған. Словенияның мәдени қызметтер қоры жыл сайын лайықты музыканттарды «Бронза, күміс және алтын Галлус белгілерімен» (Gallusova značka) және «Бронза, күміс және алтын Галлус марапаттарымен» (Gallusova plaketa) марапаттайды. Галл Словения Республикасының бұрынғы 200 толарлық банкнотасының алдыңғы жағында бейнеленген.