Кіріспе

Томас Гарольд Флауэрс MBE (22 желтоқсан 1905 – 28 қазан 1998) – ағылшын инженері, Ұлыбританияның Бас почта қызметінде жұмыс істеген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Флауэрс неміс тіліндегі шифрланған хабарларды түсіруге көмектесу үшін әлемдегі алғашқы бағдарламаланатын электрондық компьютер – Colossus-ты жобалап, құрастырды.

Ерте өмір

Флауэрс 1905 жылдың 22 желтоқсанында Бромли-бай-Боудағы 160 Эбботт-роудта, сол кездегі Поплар метрополитен аймағында, кірпіш қалаушының ұлы болып дүниеге келді. Вулвичтегі Корольдік арсеналда механикалық инженерия саласында тәжірибелік оқудан өткен кезде, ол Лондон университетінде электр инженериясы бакалавр дәрежесін алу үшін кешкі сабақтарға қатысты. Тьюринг Флауэрске релелік принципте жұмыс істейтін "Бомба" машинасына есептегіш құрылғы жасауды тапсырды, бұл машинаны Тьюринг неміс "Энигма" кодтарын бұзу үшін әзірлеген еді. "Есептегіш" жобасы тоқтатылды, бірақ Тьюринг Флауэрстің жұмысына әсерленді және 1943 жылдың ақпан айында оны Макс Ньюманмен таныстырды, ол Лоренц шифрының криптоанализінің бір бөлігін автоматтандыру жұмысын басқарып жатқан болатын. Бұл – Lorenz SZ40/42 желілік шифрлау машинасының телетайп арқылы жасалған жоғары деңгейлі неміс коды, олардың "Geheimschreiber" (құпия жазу машинасы) жүйелерінің бірі, британдықтар бұл кодты "Тунни" (тона балығы) деп атады. Бұл жүйе "Энигмадан" әлдеқайда күрделі болды; кодты бұзу процедурасы көптеген мүмкіндіктерді сынап қарауды қажет етті, сондықтан оны қолмен жасау мүмкін емес еді. Флауэрс пен Фрэнк Моррелл (сонымен қатар Доллис Хиллде) Лоренц SZ 40/42 шифрлау машинасының криптоанализін автоматтандыру мақсатында "Хит Робинсон" құрылғысын жасады.

Colossus компьютері

Флауэрс электрондық жүйе арқылы, оның қызметкерлері Colossus деп атаған, 150-дің орнына 1800 термиондық клапан (вакуумдық түтікшелер) және екі (синхрондауды қажет ететін) орнына бір ғана қағаз лента қолданып, дөңгелек үлгілерін электрондық түрде жасау арқылы, күрделірек балама ұсынды. Бұрынғы ең күрделі электрондық құрылғыда шамамен 150 клапан болғандықтан, кейбір адамдар жүйенің сенімді болатынына күмән келтірді. Флауэрс британдық телефон жүйесі мыңдаған клапандарды пайдаланатынын және электроника тұрақты ортада жұмыс істейтіндігімен, тізбектері үнемі қосылып тұратындығымен сенімді екенін айтты. Блетчли басшылығы оған сенбеді және Флауэрсті өздігінен жұмыс істеуге ынталандырды. Ол бұл жұмысты Пошта зерттеу зертханасында, өзінің қаражатының бір бөлігін пайдаланып жасады. Флауэрс Тьюрингпен 1939 жылы танысып, жақсы қарым-қатынас орнатқан, бірақ Гордон Уэлчман клапандарды релелерден артық көруіне байланысты оған деген құрметсіздік көрсеткен. Уэлчман британдық табуляция машинасы компаниясының (BTM) Винн Уильямс пен Киннің пікірлерін жоғары бағалады, олар Бомбаны жобалап, құрастырған және Радли мен "Доллис Хиллдегі г-н Флауэрсті" "жақсы клапандарды ысырап ету" үшін Colossus жұмысынан шеттетуді қалаған. Colossus табысқа жеткеніне қарамастан, Хит Робинсон тәсілі кейбір мәселелерді шешуде әлі де құнды болды. Концепцияның соңғы дамуы Томми Флауэрс жасаған Супер Робинсон машинасы болды. Бұл машина төрт лентаны қолдай алатын және тереңдіктерді және "көшкелерді" немесе белгілі ашық мәтіндік шабуылдарды жүргізу үшін пайдаланылды. Флауэрс Доллис Хиллдегі Пошта зерттеу станциясының директоры В. Г. Рэдлиден жобасына толық қолдау алды. Бөлшектерді алуға ең жоғары басымдық беріліп, Флауэрстің Доллис Хиллдегі командасы алғашқы машинаны он бір айда құрастырды. Оның үлкен өлшемдеріне байланысты Блетчли Парк қызметкерлері оны бірден "Колосс" деп атады. Mark 1 Colossus бұрынғы Heath Robinson жүйесінен бес есе жылдам және икемді жұмыс істеді, ол электромеханикалық қосқыштарды қолданған. Бірінші Mark 1, 1500 клапанмен, 1943 жылдың қарашасында Доллис Хиллде жұмыс істеді; ол 1944 жылдың қаңтарында Блетчли Паркке жеткізілді, онда құрастырылып, ақпан айының басында пайдалануға берілді. Colossus қолданған алгоритмдерді В. Т. Тютте және оның математиктер тобы әзірледі. Colossus 12 роторлы Лоренц шифры SZ42-ге қарсы тиімді және жылдам екенін дәлелдеді. Қосымша компьютерлердің қажеттігін ескеріп, Флауэрс Colossus Mark 2 жобасында жұмыс істеді, онда 2400 клапан қолданылатын болады. Бұрын фельдмаршал Эрвин Роммельдің Батыс қорғанысы туралы есебі Colossus арқылы кодталды және АҚШ парашют дивизиясының түсіру орны ретінде таңдалған жерлердің бірі неміс танк дивизиясының базасы болғанын көрсетті, сондықтан ол жер өзгертілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтардың кодты бұзу жұмысында он Colossus машинасы құрастырылды және он біріншісі соғыс аяқталысымен пайдалануға дайын болды. Соғыс аяқталғаннан кейін екеуінен басқа барлығы бөлшектелді. "Қалған екеуі британдық барлау қызметіне, Глостерширдегі Челтенхэмдегі GCHQ-ға көшірілді, онда олар суық соғыс кезеңінде кодты бұзу операцияларында маңызды рөл атқарған болуы мүмкін". Олар 1959 және 1960 жылдары қызметтен шығарылды.

Соғыстан кейінгі еңбек және зейнеткерлік өмір

Соғыстан кейін Флауэрс криптоанализдегі еңбегі үшін аз танылды. Соғыстан кейін Флауэрс Colossus құралының құрылысына жеке қаражатын жұмсағандықтан қарызға батып қалды. Үкімет оған 1000 фунт стерлинг төледі, бірақ бұл Флауэрстің жабдыққа салған жеке инвестициясын толық жаба алмады; ол ақшаның көп бөлігін Colossus құралын жасауға және сынауға көмектескен қызметкерлермен бөлісті. Флауэрс Англия банкінен Colossus сияқты тағы бір құрал жасау үшін несие сұрады, бірақ банк мұндай құралдың жұмыс істейтініне сенбегендіктен несиеден бас тартты. Ол өзі осы құралдардың көпшілігін жобалап, салғанын айта алмады, себебі оның Colossus жобасындағы жұмысы Ресми құпиялар туралы заңмен қорғалған еді. Ол пошта бөлімінің ғылыми-зерттеу станциясында қызметін жалғастырды, онда ол коммутациялық бөлімнің басшысы болды. Ол және оның тобы барлық электрондық телефон станциялары саласында пионерлік жұмыс жасады, шамамен 1950 жылға қарай негізгі жобаны аяқтады, нәтижесінде Highgate Wood телефон станциясы құрылды. Ол сондай-ақ ERNIE әзірлемесіне қатысты. 1964 жылы ол Standard Telephones and Cables Ltd компаниясының озық даму бөлімінің басшысы болды, онда ол электрондық телефон коммутациясын, соның ішінде импульстік амплитудалық модуляциялық станциясын дамытуды жалғастырды және 1969 жылы зейнетке шықты. Флауэрстің еңбектері компьютерлік саласында 1970 жылдарда ғана толыққанды мойындалды. Оның отбасы оның 'жасырын және маңызды' жұмыс істегенін ғана білген. 1976 жылы ол телефон станцияларының инженерлік принциптері туралы "Алмасу жүйелеріне кіріспе" атты кітап жариялады. Флауэрс 1998 жылы 92 жасында қайтыс болды, одан әйелі мен екі ұлы қалды. 1983: Компьютерлік саласындағы жетістіктері үшін Мартлшем медалін алған алғашқы иегер. 1993: Жеке компьютерде ақпаратты өңдеу бойынша негізгі курсты бітіргендігі туралы Хендон колледжінен сертификат алды.

Мұра

Гүлдер Пошта зерттеу станциясының аумағында еске алынады, ол тұрғын үйлерге айналдырылды, ал негізгі ғимарат пәтерлер үйіне, ал кіреберіс жолы Гүлдер жабығы деп аталды. Ол туған жері – Лондонның Тауэр-Хамлетс ауданында құрметке ие болды. 2010 жылдың қараша айында жастарға арналған ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АҚТ) орталығы – Томми Флауэрс орталығы ашылды. Орталық жабылды, бірақ ғимарат қазір Томми Флауэрс орталығы болып табылады, ол Тауэр-Хамлетс оқушыларды бағыттайтын бөлімшесінің құрамына кіреді. 2023 жылы «Англия мұрасы» оның құрметіне мұнда көк тақта орнатты. 2012 жылдың қыркүйегінде оның соғыс кезеңіндегі күнделігі Блетчли паркінде қойылды. Қазіргі BT Research Laboratories жанындағы Кесгрейвтегі бір көше Томми Флауэрс көшесі деп аталды. 2013 жылдың 12 желтоқсанында, ол Colossus құрылысын жасағаннан кейін 70 жыл өткен соң, оның есімі British Telecom (BT) компаниясының тапсырысымен қойылған ескерткішпен құрметтелді, ал бұл компания Post Office Telephones компаниясының мұрагері болып табылады. Джеймс Батлер жобалаған, нақты өлшемдегі қоладан жасалған бюстті Тревор Бейлис Суффолк графтығындағы Ипсвич қаласына жақын Мартлшем Хитте орналасқан BT-нің зерттеу және даму орталығы – Адастрал паркінде ашты. BT сонымен қатар оның атымен компьютерлік ғылымдарға арналған стипендия мен сыйлық тағайындады. 2016 жылдың 29 қыркүйегінде BT Адастрал паркінде Томми Флауэрс АҚТ оқыту институтын ашты, ол өнеркәсіпке өтуге ниеттенген аспиранттардың дамуына көмектеседі. Институт АҚТ секторының ұйымдарын академиялық зерттеушілермен біріктіріп, киберқауіпсіздік, үлкен деректер, автономия және біріктірілген желілер сияқты салаларды зерттеу арқылы Ұлыбритания бизнесіне қатысты мәселелерді шешуге бағытталған. Іс-шараға Кембридж, Оксфорд, Шығыс Англия, Эссекс, Империал, UCL, Саутгемптон, Суррей және Ланкастер университеттерінің профессорлары, сондай-ақ Ұлттық физикалық зертхана, Huawei, Ericsson, CISCO, ARM және ADVA компанияларының өкілдері қатысты. 2018 жылы Лондонда жаңадан жөнделген Инженерлік және технология институтындағы бір бөлме Гүлдер бөлмесі деп аталды.

Колосс қайта құрылсын

1993-2008 жылдар аралығында Тони Сэйл басқарыған еріктілер тобы қолданыстағы Colossus Mark II құрылғысын қайта құрады. Ол қазір Блетчли Паркіндегі Ұлттық есептеу музейінде көрсетілімде тұр. Flowers Сэйлдің MKII нұсқасын қайта құрып жатқанын білген, және оның қайта құруға зор үлес қосылған дизайны мен құрылысын сипаттаған.