Кіріспе

Америкалық актриса және әнші (1910–2007)

1991 жылы президент Джордж Буштан Ұлттық өнер медалін алды. 1999 жылы Америка театр слава залына енгізілді.

Ерте өмір

Китти Карлайл Нью-Орлеанда, Луизиана штатында, неміс-еврей мұрасынан шыққан Кэтрин Конн (Коэн деп айтылады) болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Бен Холцман, Луизиана штатының Шревпорт қаласының мэрі және Америка Азамат соғысының Конфедерация ардагері болған. Ол "CSS Вирджиния" конфедерациялық темір кемесінде артиллерист болды, ол Хэмптон-Роудс шайқасында "Монитормен" шайқасты. Оның әкесі, доктор Джозеф Конн, он жасында қайтыс болған гинеколог еді. Оның анасы, Хортенс Холцман Конн, қызының жергілікті қоғамда қабылдануын қалады. Бір күні такси жүргізушісі оның қызы еврей екенін сұрағанда, ол: "Болуы мүмкін, бірақ мен емеспін" деп жауап берді. Карлайлдың анасы 1921 жылы оны Еуропаға алып барды, онда Китти еуропалық патшалар отбасына үйленеді деп үміттенеді, себебі олар еврей қызына үйленуге көбірек дайын болды. Олар Еуропаны аралап, Карлайл есте сақтағандай, "ең жақсы қонақүйдің ең нашар бөлмесінде" тұрды. Китти Швейцарияның Лозанна қаласындағы де-ин институтында, содан кейін Сорбонна мен Лондон экономика мектебінде білім алды. Ол Лондондағы Корольдік драмалық өнер академиясында актерлік шеберлігін оқыды. Нью-Йоркте Беверли Силлстің ұстазы Эстель Либлингтен ән салуды үйренді.

Актерлік өнер

1932 жылы анасымен бірге Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол Бродвейде Китти Карлайл ретінде бірнеше оперетта мен музыкалық комедияларда, сондай-ақ Бенджамин Бриттеннің «Лукрецияның зорлануы» операсының американдық тұңғыш көрсетілімінде өнер көрсетті. Ол Джордж Бизенің «Кармен» операсындағы атау ролін Солт-Лейк-Ситиде орындады. Карлайл жеке түрде Джульярдтағы ән сабақтарын Анна Э. Шоен Ренеден алды, ол Паулин Виардо Гарсия мен Мануэль Гарсияның шәкірті болған. Карлайлдың алғашқы фильмдерінің қатарында Маркс ағайындарымен түскен «Ванитистегі қырқыны» (1934), «Операдағы түні» (1935) және Бинг Кросбимен түскен «Ол мені жақтырмайды» (1934) мен «Міне, жүрегім» (1934) фильмдері бар. Карлайл өмірінің кейінгі кезеңінде кинодағы мансабын жаңартты, Вуди Алленнің «Радио күндері» (1987) және «Алты дәрежелік байланыс» (1993) фильмдерінде, сондай-ақ «Аяғыңдағы би» қойылымын қайта жаңғыртуда Дина Мерриллді алмастырып сахнада ойнады. Оның соңғы кино рөлі «Мені ұстасаң» (2002) фильмінде болды, онда ол 1970-ші жылдардағы «Шындықты айт» телешоуының эпизодындағы өзін-өзі сомдады. Карлайл кино индустриясына қосқан үлесі үшін 1960 жылы Голливуд Даңқы аллеясына енгізіліп, 6611 Голливуд бульвары мекенжайында кино жұлдызымен марапатталды.

Теледидар

Карлайл 1956 жылдан 1978 жылға дейін тұрақты қатысушы болған "To Tell the Truth" арқылы көпке танылды, содан кейін 1980, 1990–1991 жылдары және 2000 жылы бір бөлімде сериалдың жаңаруларында пайда болды. (Оның ең ерекше ерекшеліктерінің бірі – бірінші нөмірді жазуы: ол қарсыластар командасының бірінші орынды иеленген мүшесіне дауыс бергенде, рим цифрымен I деп жазатын.) Ол сонымен қатар "Password", "Match Game", "Missing Links" және "What's My Line?" ойындарына да тұрақты қатысушы болды.

Опера

1966 жылы 31 желтоқсанда Карлайл Метрополитен операсында Штраустың "Жарқанат" операсында Принц Орловский рөлінде тұңғыш рет сахнаға шықты. Ол сол маусымда осы рөлді тағы 10 рет орындады, содан кейін 1973 жылы тағы төрт қойылымға қатысты. Оның компаниямен соңғы өнері 1973 жылдың 7 шілдесінде болды. 1980 жылғы қазанда Беверли Силлстің қоштасу галасында ол осы рөлді қайтадан орындады.

Жеке өмір

Карлайл 1933 жылы Джордж Гершвинмен кездесті, «Джордж Калифорнияға кеткенге дейін» олардың қарым-қатынасы жалғасты. 1946 жылдың 10 тамызында ол драматург және театр продюсері Мосс Хартқа үйленді, онымен Пенсильвания штатының Нью-Хоуп қаласындағы Бакс Каунти Плейхауста танысқан. Олардың екі баласы болды. Харт 1961 жылдың 20 желтоқсанында Калифорния штатының Палм-Спрингс қаласындағы үйінде қайтыс болды. Ол қайтадан тұрмысқа шыққан жоқ, бірақ әйелі қайтыс болғаннан кейін қысқа уақытқа бұрынғы губернатор және президенттікке үміткер Томас Э. Дьюимен кездесті. 1980 және 1990 жылдары Карлайл дипломатиялық тарихшы Иво Джон Ледерердің серіктесі болды, бұл қарым-қатынас Ледерердің 1998 жылы қайтыс болуына дейін 16 жылға созылды. Өмірінің соңғы жылдарында ол қаржыгер және өнер коллекционері Рой Нойбергермен бірге болды. Карлайл әдепті мінезімен және жеке сәнімен танымал болды, ол Нью-Йорк қаласының қоғамдық өмірінде өнерге қаржылық қолдау көрсету үшін күрескенде көзге түсті. Ол түрлі штаттық кеңестерге тағайындалды және 1976 жылдан 1996 жылға дейін Нью-Йорк штатының өнер жөніндегі кеңесінің төрағасы болды. Олбанидегі The Egg сахналық өнер орталығындағы екі мемлекеттік театрдың бірі Китти Карлайл Харт театры деп аталды. Ол сондай-ақ Нью-Йорк қаласының түрлі мәдени мекемелерінің кеңестерінде жұмыс істеді және CIBC World Markets Miracle Day балалар қайырымдылық шарасына қатысты. 1997 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол сонымен қатар жеке көрсетілімдерін жиі қойды, онда американдық музыкалық театрдың көрнекті тұлғалары туралы әңгімелер айтты, олардың ішінде Джордж Гершвин (оған үйлену ұсынысын жасаған), Ирвинг Берлин, Курт Вейл, Оскар Хаммерштейн, Алан Джей Лернер және Фредерик Лоуэ бар еді, сонымен қатар оларды танымал еткен әндерді орындады.

Тарихи құндылықтарды сақтау

Карлайл Харт Нью-Йорк қаласы мен штатында тарихи мұраны сақтауды ұзақ жылдар бойы қолдаған белсенді тұлға болды. 1976 жылдан 1996 жылға дейін Нью-Йорк штатының өнер жөніндегі кеңесінің (NYSCA) төрағасы ретінде ол Ниагара аймағынан Стейтен-айлендке дейінгі тарихи ескерткіштерді сақтау жобаларын қаржыландыруға миллиондаған доллар жұмсады. Бұл, тарихи мұраны сақтауды Нью-Йорк штатының өнер кеңесінің басты бағдарламасы ретінде сақтап қалу мақсатында жасалды, себебі ол Америкадағы мұндай қаржыландыруды ұсынатын жалғыз кеңес еді. 1980 жылы ол Бейекс-арт қоғамы ұйымдастырған жылдық Бейекс-арт балда Королева атанды (сол жылы американдық комик Пол Линд Король атанды). Осы еңбегін бағалап, 2003 жылы Тарихи аудандар кеңесі оған «Көрнекті ескерткіштер» сыйлығын табыс етті.

Өлім

Карлайл 2007 жылғы 17 сәуірде ұзаққа созылған пневмония салдарынан туындаған жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол 2006 жылдың қараша айына дейін пневмонияға шалдыққаннан бастап ауруханаға түсіп-шығып жүрді. Ол Манхэттеннің Үстіңгі Шығыс жағындағы пәтерінде, ұлы Кристофер Харт жанында қайтыс болды. Ол күйеуі Мосс Харттың қасына, Нью-Йорк штатының Хартсдейл қаласындағы Фернклиф зиратында жерленді.