Кіріспе

Ағылшын әншісі және актрисасы (1714–1766)

Сусанна Мария Сибер (туған аты Арн; 1714 жылдың ақпан айы – 1766 жылдың 30 қаңтары) – белгілі ағылшын әншісі және актрисасы. Ол композитор Томас Арнның қарындасы еді. Карьерасын сопрано ретінде бастағанмен, карьерасының басында оның дауысы нағыз контральтоға дейін түсті. Ол актриса және вокалист ретінде көрермендерін эмоционалды түрде қозғай білуі үшін барлық елде танымал болды. Тәтті, көркем, епті ән дауысымен және кең диапазонмен Сибер өте танымал әнші болды, тіпті кейде оның дауысы жетілдірілмеген техникасы үшін сынға ұшырады. Чарльз Берни оның ән айтуы туралы: «Табиғи қайғымен және сөздерді толық түсіну арқасында ол көбінесе жүрекке терең бойлап жетеді, ал басқалары, әлдеқайда күшті дауыс пен шеберлікке ие болса да, тек құлаққа ғана жетеді» деп жазды. Сиберге Гендель ерекше құрмет көрсетті, ол 1741 жылғы «Мессия» ораториясындағы контральто арияларын, «Самсон» операсындағы Миха ролін, «Геркулес» операсындағы Лихас ролін және «Саул» операсындағы Дәуіт ролін осы үшін жазды. 1730-жылдардың ортасында опералар мен ораторийлерде ойнағаннан бөлек, ол пьесаларда да өнер көрсетуін бастады. Ол XVIII ғасырғы Лондон сахнасының ең ұлы драмалық актрисасы болды және қайтыс болған кезде Англиядағы ең көп жалақы алатын актриса еді.

Ерте өмір

Сюзанна Мария Арн Лондонның Ковент-Гарден ауданында Томас және Энн Арн отбасында дүниеге келді; оның әкесі мен атасы жиһаз жасайтын және Worshipful Company of Upholders ұйымында кеңсе иелері болды. Бала кезінде ол ән айтуды ағасы Томаспен үйренді, ол кейіннен дәуірдің ең маңызды композиторларының біріне айналып, Сибердің әншілік мансабында маңызды рөл атқарды. Оның тағы бір ағасы Ричард та әнші және актер болып жұмыс істеді, бірақ бауырларындай сәттілікке жете алмады.

Карьера, некелер және жанжалдар

1732 жылдың 13 наурызында ол Джон Фредерик Лэмптің Генри Кэридің "Амелия" пьесасының басты рөлінде Литтл театрында кәсіби дебютін жасады, бұл қойылым оң пікірлерге ие болды. Келесі екі жылдағы қойылымдарына Генделдің "Ацис пен Галатея", ағасының "Розамунд", "Опералардың операсы" және "Дидо мен Эней" ролдері кірді. 1733 жыл Сюзанна Арн үшін маңызды жыл болды. Ол Генделмен оның ораториясы "Дебораның" түпнұсқалық қойылымында Жаел рөлін репетициялау және орындау кезінде кездесті. Бұл жақын және өмір бойы сақталатын достықтың бастамасы болды. Гендель музыканы оқи алмағандықтан, оның партияларын нотадан-нотаға шыдамдылықпен үйретті. Сол жылы оның есімі "Халық сұранысы бойынша" Haymarket-тегі әндерді ұсынуға арналған плейбилде пайда болды, бұл қойылымдар өте танымал болды. 1733–1744 жылдар аралығында актер Теофилус Сибер және оның театр компаниясы жас Сузаннамен танысты. 1734 жылдың сәуір айында Сюзанна Арн актер Теофилус Сибберге тұрмысқа шықты. Ол драматург, театр директоры және ақын лауреаты Колли Сиббердің ұлы болды, оның актерлік компаниясы сол кезде Дрюри-Лейнде орналасқан. Неке Сюзаннаның мансабы мен Лондон театрындағы лауазымына пайдалы болды, өйткені ол көп жылдар бойы сол үйде тұрақты болды, енді "Миссис Сиббер" атымен өнер көрсетеді. Одан да маңыздысы – оның қайын атасы Колли Сиббердің назары болды, ол Сюзаннада ұлы трагикалық актриса болатын қабілетті танып, оны оқытты. Сюзанна жаңа қайын атасынан сабақ алды, ол оған құнды дауыстық интонацияларды және трагикалық қимылдарды үйретіп, оны заманының ең танымал трагедия актрисасы етіп дамытты. Сонымен қатар, "Сибберлік бейнеге" ие болу Сюзаннаның мансабы үшін өте пайдалы болды. Көрермендер оны Сиббер актерлік әулетінің жас ингенийі ретінде қарастыра бастады, бұл оның басты рөлдеріне қол жеткізуіне көмектесті. Оның ағасы Томас та үйленуден пайда тапты, өйткені ол Дрюри-Лейндегі үй композиторы болды және келесі бірнеше жылда бірқатар пьесалар мен пантомималарға музыка жазды. 1736 жылы Сиббер Аррон Хиллдің "Зара" драмалық ролімен драмалық актриса ретінде дебют жасады. Ол көптеген шекспирлік рөлдерді орындап, сыншылардың мақтауына ие болды, кейін ол Дэвид Гаррикпен бірге ойнауын жалғастырды. 1737 жылы Китти Клайвпен "Күсіктің операсындағы" Полли рөлі үшін туындаған дау және "Күсіктің пантомимасы" немесе "Күсікті Колумбайн" атты сатираға себеп болды. Келесі жылы Сиббер Генделдің "Саул" ораториясының түпнұсқалық қойылымында Давид рөлін сомдады және ол ағасының өте танымал маскасы "Комустың" әлемдік премьерасында пайда болды. Сиббердің некесі бақытты болмады. Ол әйеліне зорлық-зомбылық жасады, ақшаны ысыраптап, тіпті әйелінің киім-кешегі мен жеке заттарын сату арқылы кредиторларды қорқытты. Жал төлеу үшін Сиберлер бай жалға алушы Уильям Слоперді (кейіннен ол Грейт-Бедвиннің атынан парламентке сайланды) қабылдады. Осы үш адамның арасындағы қарым-қатынас 1738 жылы атақты сот ісіне әкелді, онда Сиббер Слоперді "әйеліне шабуыл жасау, ұрлау және жыныстық қатынас жасау" деп айыптады. Скандалдың әртүрлі нұсқалары олардың үшеуінің де үш адамнан тұратын қарым-қатынаста болғанын көрсетеді. Бір деректе Сибер әйеліне қару ұстап, Слопермен ұйықтауға мәжбүрлегені айтылған; басқасы сот ісі үшін куәлік алу үшін олардың кездесулерінің бірінде шкафқа тыңшы орналастырды. Кез келген жағдайда Теофилус Сиберге 10 фунт стерлинг өтемақы төленді. Келесі жылы ол Слоперге қарсы екінші істі әйеліне "қамауға алу" үшін қозғады. Шындығында, Сибер мен Слопер бірге қашып кетті және олардың Сюзанна Мария (Молли) деген қызы болды. Бұл жолы Теофилус Сиберге 500 фунт стерлинг берілді. Оның бұрынғы әйелі мен оның жаңа сүйіктісіне қарсы сотқа түсу ниеті – Сиберді қатыгез, опасыз әйел ретінде қорлау еді. Алайда, сот кезінде жүкті болғандықтан, ол жұртшылықтың өзін кінәсіз әйел ретінде, күйеуінің қатыгездігі мен ашкөздігінің құрбаны ретінде қабылдауына әкелді. 1740 жылы Сиббер ағасының "Альфред" маскасының әлемдік премьерасында ән шырқады. Ол Дублинге көшіп барды, ал 1741 жылдың күзінде жақсы досы және ұстазы актер Джеймс Куиннмен Аунжер көшесіндегі театрда жұмыссыз маусым болды. Гендель оған қосылды, ол бірнеше концерттерде онымен бірге дирижерлік етті, соның ішінде "Ацис пен Галатея", "Эстер" және "Александр мейрамы". Ол сондай-ақ 1742 жылдың 13 сәуірінде Генделдің "Мессиясының" премьерасына қатысты, контральто сололарын орындады. Аңыз бойынша, Санкт-Патрик соборының канцлері доктор Патрик Делани оның "Оны жек көретін" әнін тыңдағаннан кейін: "Әйел, осы үшін барлық күнәларың кешірілсін!" деді. 21 және 28 шілдеде ол қарындасы, сопрано Сесилия Арнмен (туған аты – Янг) дуэт орындады. Дублин хабарламалары Сиббердің актерлік және әншілік өнеріне мақтау айтты. Томас Шеридан былай жазды:

"Олай болса, [орторлық өрбудің күшті күші] музыканың барлық қосымша күштерімен және тартымдылығымен жүрекке жеткенде қандай болуы керек? Миссия ораториясын тыңдаған бақытты адам ешкімге ең таңғажайып әсерлердің есептерін сенуге қиындық тудырмайды." Ақырында Сибберге қатысты скандал басылды және ол 1742 жылдың күзінде Лондон сахнасына оралды. Оралғаннан кейін оның алғашқы рөлі – Отеллодан Дездемона. Оның трагикалық кейіпкерінің табиғаты оның "зардап шеккен әйел" ретіндегі жұртшылықтың көзқарасын нығайтуға көмектесті, бұл оның некесінің бұзылуын толық сипаттағаннан кейін қабылдаған бейнесі болды. Осыдан кейін ол репертуарына көптеген трагикалық рөлдер қосты. Оның лондондық үйі сенбі күндері салонға айналды. Берни, осы кештер туралы жазып, өзін "ақылдылар, ақындар, актерлер және әдебиетшілердің шоқжұлдызында" тапқанын айтты, олардың ішінде Гендель, Гаррик және Арн болды. Ол Генделдің ораториялық маусымына да қатысты, "Самсон" ораториясында Мика ролін жасады. 1744–1745 жылдары ол Гендел үшін ән айтуын жалғастырды, енді "Хеймаркеттегі" корольдік театрда. Оның рөлдеріне "Деборадағы" Жаел, "Геркулестегі" Лихас және "Саулдағы" Давид кірді, сондай-ақ "Аллегро", "Александр мейрамы" және "Мессия" ораторияларында ән шырқады. Гендель оған "Белшаззардағы" Даниель рөлін де жазды, бірақ ауруға шалдыққандықтан ол бұл рөлді ешқашан орындамады. 1744 жылы Сиббер Дрюри-Лейндегі Гаррикпен бірге, қайын атасы басқарған театрдың жетекші актрисасы болды, олардың серіктестігі мен достығы (хаттарда көрсетілгендей) оның өліміне дейін жалғасты. Гаррик оны актер Спренгер Барримен бірге Шекспирдің "Ромео мен Джульеттаның" сәтті бейімделуіне режиссерлік етті, бұл бейімделу Гарриктың өзі жазған. Гарриктың нұсқасы он сегізінші ғасырдың көрермендері тарапынан жақсы қабылданды, өйткені ол көптеген "әдепсіз" сәттерді жойды және Ромео мен Джульетта арасындағы трагикалық мазарлық сахнаға қосты, онда кейіпкерлер Ромео уланғаннан кейін соңғы әңгімелеседі. Алайда, Гаррик пен Сиббер арасындағы қысқа даудан кейін, олар мен Барри өздерінің "Ромео мен Джульетта" нұсқасын Гарриктың қарсыласы Джон Ричке, Ковент-Гарденге алып келді. Бұл Гаррикті Дрюри-Лейндегі өздерінің нұсқасын, Сиббер мен Барридің нұсқасымен бірдей уақытта қоюға итермеледі. 28 қыркүйектен бастап он екі түн бойы Лондон қаласында "Ромео мен Джульеттаның" екі нұсқасы қойылды, көрермендерді қуантты. Екі қойылым да көп жарияланды, көрермендер көбінесе екі нұсқаны да тамашалап, кімнің басты рөлдегі актрисасы жақсырақ екенін анықтады. Сиббер он үшінші түні ауырып қалды, екі қойылым арасындағы бәсекеге нүкте қойды. Ақырында, Гаррик пен Сиббер татуласты, ол 1753 жылы Дрюри-Лейнге оралды. 1744 жылдан 1765 жылға дейін ол репертуарына көптеген драмалық рөлдер қосты және Гарриктан кейін ең көп жалақы алатын актриса болды.