Кіріспе

Нехен, сонымен қатар Иераконполис деп те аталады (Ἱεράκων πόλις; немесе: Қыран қаласы, немесе Шабуыр қаласы, Горусқа сілтеме), ежелгі Египеттің тарихи кезеңінің соңында (б.з.д. 3200–3100 жж.) және, мүмкін, ерте династиялық кезеңде (б.з.д. 3100–2686 жж.) Жоғарғы Египеттің діни және саяси астанасы болған. Нехендегі ең көне белгілі қабірдің суретпен безендірілгені, оның гипстен жасалған қабырғаларындағы қабырға суреті сақталған. Ол шамамен б.з.д. 3500–3200 жылдарға дейін сақталып қалған деп есептеледі. Бұл жерде Герзе мәдениетінің артефакттарымен ұқсас ерекше суреттер кездеседі.

Горус культі орталығы

Нехен – бұл қаладағы ең көне египет ғибадатханаларының бірін тұрғызған, Нехеннің Хорусы деп аталатын бүркіт құдайына табыну орталығы болды. Бұл жердің құлдырап кеткеніне қарамастан, ол патшалардың құдайлық қамқоршысы ретінде ұзақ уақыт бойы маңыздылығын сақтап келді. Нехендегі алғашқы қоныстар шамамен 4400 жылға дейінгі династияға дейінгі Амрат мәдениетіне немесе, мүмкін, 5000 жылға дейінгі соңғы Бадари мәдениетіне жатады. Өркендеген шағында, шамамен 3400 жылға дейін, Нехенде кемінде 5000, ал мүмкін 10 000-ға жуық тұрғын болған. Накада III дәуірінде (б.з.д. 3200–3000 жылдар) Жоғарғы Египеттің көп бөлігі Әбидостан келген билеушілердің билігіне бірікті, бұл бәсекелес қалалардың, әсіресе Нехеннің (Иераконполис) есебінен болды. Абидостың үстемдігіне әкелген қақтығыстар Накада II кезеңінің көптеген рельефтерінде, мысалы Гебель эль Арак пышағында немесе Нехендегі (Иераконполис) 100-ші қабірдің фризында бейнеленген. Ол көп ұзамай назарын қателікпен «бекініс» деп атаған аймаққа аударды. Бұл жер екінші династияның патшасы Хасехемви заманына жатады. Осы аймақтың астында Гарстанг 188 қабірден тұратын династияға дейінгі зиратты қазып шығарды, ол соңғы династияға дейінгі және ерте династиялық кезеңдерде қала халқының көп бөлігіне қызмет етті, соның арқасында Нехенде тұратын қарапайым египеттіктердің жерлеу салты ашылды. Соңғы кездегі қазба жұмыстарын археологтар, египтологтар, геологтар және басқа ғылымдар өкілдерінен құралған көпұлтты команда жүргізді, оны 1990 жылы Майкл Хоффман қайтыс болғанға дейін үйлестірді, содан кейін Барбара Адамс (Калифорния университеті, Беркли және Британдық мұражай) және доктор Рене Фридман, Барбара Адамстың 2001 жылы қайтыс болғанға дейін, ал одан кейін Рене Фридман басқарды.

Ықтимал ырым-жырымдар

Нехендегі "бекініс" деген қате атаумен танымал құрылыс – екінші династияның Хасехемви патшасы салған алып саз кірпіштен жасалған қоршау. Оның құрылымы мен діни мақсаты жағынан, әскери функциясы болмаған Абидос қаласындағы да осылай қате түсінілген "бекіністерге" ұқсас. Бұл құрылыстардың нақты қызметі белгісіз, бірақ олар патшалық рәсімдері мен мәдениетпен байланысты болған сияқты. Дін Ежелгі Мысырда патшалықпен ажырамас байланыста болды. Некендегі діни құрылыс тарихқа дейінгі зираттың үстіне салынған. Мұндағы қазба жұмыстары, сондай-ақ кейінгі кірпіш тонаушыларының іс-әрекеттері қабырғаларды күрт әлсіретіп, құрылыстың күйреуіне әкеп соқты. 2005 және 2006 жылдары Фридман басқарыған команда екі жыл бойы қолданыстағы құрылысты тұрақтандыруға және құрылыстың қауіпті аймақтарын жаңа саз кірпіштермен нығайтуға тырысты. 1998 жылы Иераконполисте (Жоғарғы Египет) жүргізілген қазба жұмыстары Египеттің оңтүстігіндегі жерлерде қолданылғандарға ұқсас ырым-жырымдық маскалардың археологиялық куәліктерін және Эфиопиядағы карьерлермен байланысты едәуір мөлшерде обсидианды тапты.

Мысырдағы ең көне кесене

Некенде табылған басқа да ескерткіштердің арасында 100-ші қабір бар, ол қабырғаларында суреттері салынған ең көне қабір болып табылады. Мазар Герзех мәдениетіне (б.з.д. 3500–3200 жж.) жатқандығы айтылады. Суретте діни сахналар мен бейнелер бейнеленген деп болжанады. Онда Мысыр мәдениетінде үш мың жыл бойы кездесетін фигуралар бар: екі тік тұрған арстанның арасында тұрған қасиетті әйел, түрлі мүйізді төрт аяқты жануарлардың шеңбері, ең ертедегі мал өсіру мәдениетінің құдайымен байланысты таяқтың бірнеше мысалы және кеудесі ауыр қасиетті әйел ұстаған нәрсе. Суреттегі жануарларға жабайы есектер немесе зебралар, тау текелері, страустар, арстаншалар, импалалар, газельдер және ірі қара мал жатады. Некен фрескасындағы тақырыптар мен суреттердің бірнеше түсіндірмелері Мысырдан табылған ерекше шетелдік артефакт – Гебель эль Арак пышағымен (б.з.д. 3500–3200 жж.) байланыстырылған, ондағы Месопотамиялық көрініс «Жануарлардың иесі» деп сипатталған, екі арыстанның арасындағы болжамдық фигура, болжамдық күрес сахналары немесе қайықтар бейнеленген.

Ең көне жануарлар дүниесі

Ең көне белгілі зоологиялық коллекция 2009 жылы Нехен қазбаларында б.з.б. шамамен 3500 жылға дейін сонатын жануарлар бағының қалдықтары табылды. 2015 жылдың мамыр айына дейін барлығы он төрт жануар анықталды, олардың ішінде бір жолбарыс және екі қолтырау бар. Қырымдық жерде табылған жануарлардың сүйектерінің сынық екені анықталды.

Тұрақты қызмет

Нехенде Орта патшалық, Екінші аралық кезең және Жаңа патшалық дәуірлеріне жататын кейінгі қабірлер бар. Хоремхауевтің суреттелген қабірінен оның астанаға сапар жасауы туралы хабарлайтын өмірбаяндық жазу табылды. Ол Екінші аралық кезеңде өмір сүрген. Некендегі Горус ғибадатханасы египеттік патшалық туралы діни ұғымдармен тығыз байланысты болғандықтан, Птолемей патшалығы кезінде де пайдаланылды және ежелгі египет мәдениетінің мыңдаған жылдары бойы діни орталық болып сақталды.

Цилиндрлік тұйық

Некендегі цилиндрлі мөрлерде ежелгі египеттік патшаның тұтқын жауларын дубинамен ұрып тұрған суреттерінің ең алғашқы белгілі мысалдары кездеседі. Цилиндрлі мөрлердің Месопотамиялық үлгілерден алынғаны қабылданған, бұл Мысыр мен Месопотамия арасындағы байланыстың бір мысалы.