Кіріспе

Австралиялық-американдық банкир; Дүниежүзілік банктың бұрынғы президенті Сэр Джеймс Дэвид Вольфенсон (1 желтоқсан 1933 – 25 қараша 2020) – австралиялық-американдық заңгер, инвестициялық банкир және экономист, Дүниежүзілік банк тобының тоғызыншы президенті (1995–2005) болған. Дүниежүзілік банктегі қызметі кезінде ол кедейлікті жеңілдетуге және даму қаржыландыруын қайта қарастыруға баса назар аударды, осы арқылы әлемдегі кедейлердің банкирі ретінде танылды. Басқа да қызметтерінде ол Chrysler корпорациясын банкроттықтан құтқаруға және Карнеги залы мен Кеннеди орталығы сияқты АҚШ-тың маңызды мәдени орындарының қаржысын жақсартуға үлкен үлес қосты. Ол АҚШ президенті Билл Клинтонның ұсынысымен Дүниежүзілік банк президенті қызметін екі мерзімге атқарды, содан кейін Брукингс институты сияқты қайырымдастық ұйымдар мен саясатты зерттеу орталықтарында түрлі лауазымдарда жұмыс істеді. Ол Австралияның Сидней қаласында дүниеге келді, Сидней университеті мен Гарвард бизнес мектебін бітірді; сонымен қатар ол Олимпиадалық фехтованиемен де айналысты. Жеке инвестициялық фирмасын құруға дейін Ұлыбритания мен АҚШ-тағы әртүрлі компанияларда жұмыс істеді. Вольфенсон 1980 жылы америкалық азаматтыққа өтті және австралиялық азаматтығынан бас тартты, бірақ 2010 жылы оны қайта алды.

Ерте өмір және білім

Вольфенсон 1933 жылғы 1 желтоқсанда Австралияның Сидней қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Хайман, Билл деп аталған, Лондонда австриялық еврей иммигранттарының отбасында туған, ал анасы Дора Бельгияда поляк ата-аналарының отбасында дүниеге келген. Оның әкесі бұрын Ротшильд банктік үйі үшін жұмыс істеген, "өте зиялы, бірақ кәсібінде сәтсіздікке ұшыраған" бизнесмен болған. Вольфенсонның ата-анасы 1928 жылы Австралияға келген. Ол әкесінің бұрынғы жұмыс берушісі, Джеймс Арман де Ротшильдтің құрметіне осы атпен аталып, оның туған күнімен бірге туған. Анасы Австралия радиосында ән айтқан және оған фортепиано сабақтары беріп, оған симфониялық музыкаға деген сүйіспеншілікті сіңірген. Орта мектепте ол операларға қатысқан, соның ішінде Гилберт пен Салливанның оперетталарында әйел рөлін ойнаған. 2010 жылғы естеліктерінде ол бірнеше университет курстарында, соның ішінде ағылшын тілінде үдемегенін және "кеш дамыған" екенін айтқан. Вольфенсон 1956 жылғы Мельбурн қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарында Австралияның фехтование командасының құрамында болды, ерлер командасының эпесіне қатысты және Австралия Корольдік әуе күштерінің офицері болған.

Іскерлік мансап

Гарвардқа оқуға түсу алдында Вулфенсон Австралияның Сиднейдегі (қазіргі Allens) «Аллен, Аллен және Хемсли» заң фирмасында заңгер болып жұмыс істеді. Гарвард бизнес мектебін бітірген соң, Вулфенсон қысқа мерзімге Швейцарияның цемент алып «Холдербанк» (қазіргі «Холсим») компаниясында жұмыс істеді. Ол сондай-ақ кондиционер шығаратын компанияда жұмыс істеді, бұл оған Үндістан, Нигерия, Грекия, Мексика, Латын Америкасы және басқа да дамып келе жатқан елдерге саяхаттауды талап етті. Ол өзінің естеліктерінде кедейлік пен теңсіздік туралы былай деп жазды: «Теңсіздік соншалықты айқын болды, мен алдымдағыны түсіне алмадым. Мен не күтуге болатынын білдім, бірақ шындық мені шоққыландырды. Бұл оқиға менің кейінгі өміріме әсер ететін өшпес із қалдырды». Содан кейін ол Австралияға оралып, «Darling & Co.» сияқты әртүрлі банк мекемелерінде жұмыс істеді. 1960 жылдардың соңында ол «Darling» компаниясының ірі акционері «J. Henry Schroder & Co.» (Лондондық инвестициялық банк) компаниясының директоры болды. Ол сол кездегі ең ірі корпоративтік құтқару операциясы ретінде танылды, банк саласындағы білімінен өзге, Ли Якокка мен жапон банкирлері арасындағы мәдени кедергіні сейілтуге көмектесті, олар компанияға 600 миллион доллардан астам инвестиция салды. Ол Пол Волкерді серіктес етіп, «James D. Wolfensohn, Inc.» жеке инвестициялық фирмасын құрды. 1995 жылы Дүниежүзілік банк президенті қызметіне тағайындалғаннан кейін Вулфенсон «James D. Wolfensohn, Inc.» компаниясындағы үлесінен бас тартты. Кейіннен бұл фирманы «Bankers Trust» сатып алды. Фирманың клиенттерінің қатарында «Ralph Lauren Corporation» және «Mercedes Benz» компаниялары да болды. Ол сондай-ақ «Citigroup» халықаралық кеңесінің төрағасы болды.

Дүниежүзілік банктің қызмет мерзімі және басқа да мемлекеттік қызмет

1995 жылғы 1 шілдеде АҚШ президенті Билл Клинтон ұсынғаннан кейін Вулфенсон Дүниежүзілік банк президентінің тоғызыншысы болды. 2000 жылы банк атқарушы директорлар кеңесінің бірауыздан қолдауымен ол екінші бес жылдық мерзімге сайланды, бұрын Евгений Р. Блэк және Роберт Макнамарадан кейін осы лауазымда екі рет қызмет еткен үшінші адам атанды. Президенттік қызметі кезінде ол әлемнің 120-дан астам еліне сапар шекті. Қытай Халық Республикасы туралы айтқанда, ол: «Мен қызмет еткен жылдары Қытай жыл сайын 3 миллиард доллардан кем қарыз алмады. Олар ең маңызды клиенттер еді», деді. Оның пікірінше, Қытай Халық Республикасы Банктен ақшамен қатар, тәжірибе алуға мүдделі болды, нәтижесінде ел қарыз алушы статусынан 2,5 триллионнан астам валюталық резервке ие болды. Вулфенсон дамуды қаржыландыру саласындағы сыбайлас жемқорлық мәселесіне назар аударған Дүниежүзілік банк президентінің біріншісі ретінде танылды. Дүниежүзілік банктегі қызметі кезінде жүргізген реформалары үшін ол әлемдегі кедейлердің жақтасы ретінде құрметке ие болды. Ол Дүниежүзілік банктегі реформаларға, оның ішінде орталықтандыруды азайту, технологияға инвестициялар жасау және ашықтыққа ұмтылу сияқты өзгерістерге үлес қосты. Оның Банктегі қызметі дамып келе жатқан елдердегі күрделі инфрақұрылымдық жобалардан әлеуметтік салаға бағытталған бағдарламаларға көшу кезеңімен де сәйкес келді. Вулфенсон Дүниежүзілік банк өнер бағдарламасы ұйымдастырған «Көрнекілер мен виньеткалар» көрмесінде марапат алған суретші Ибиинка Алауды қабылдап, заманауи Африкаға назар аударды. 2005 жылғы 3 қаңтарда Вулфенсон үшінші президенттік мерзімге түсуден бас тартқанын мәлімдеді. Өкілеттігі кезінде Альфальфа клубы 2000 жылы оны АҚШ президенттігіне кандидат ретінде ұсынды, бұл ұзақ жылдар бойы сақталған дәстүрдің бөлігі болды, бірақ АҚШ Конституциясының II бабындағы туғаннан азаматтық талабына сәйкес келмегендіктен конституциялық жағынан мүмкін емес еді. Ол «Грассрутс Бизнес Фонды» кеңесшісі болып жұмыс істеді.

Таяу Шығыс елшісі

2005 жылдың сәуірінде Вольфенсон Таяу Шығыс төрттігі – ірі державалар тобы мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Израиль-Палестина бейбітшілік процесін ілгерілету мақсатымен тағайындаған Газа аймағынан шығу жөніндегі арнайы өкілі болып тағайындалды. Ол 11 айдан кейін, АҚШ үкіметі оның күш-жігерін кемсітіп, қызметкерлерін жұмыстан босатып жатқанын түсінген соң, арнайы өкіл қызметінен кетті. Оның сөзіне қарағанда, Таяу Шығыстағы миссиясының сәтсіздігіне ең басты кінә өзінде. "Егер бір нәрсе болса, мен кішкентай шрифтте жазылған шарттарды оқымағаным үшін өзім кінәлімін", - деп мойындады ол. "Маған ешқашан бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге өкілеттік берілмеген". Бұл лауазымға бұрынғы Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр тағайындалды.

Азаматтық және қайырымдылық қызмет

2006 жылы Уолфенсон Вашингтон қаласында орналасқан Брукингс институтында Уолфенсон даму орталығын құрды. Орталық ұлттық, аймақтық және жаһандық деңгейдегі маңызды даму мәселелерін шешу үшін дамуға бағытталған шараларды қалай іске асыру, кеңейту және сақтау керектігін зерттеді, сондай-ақ даму теориясы мен тәжірибесін жүзеге асырушылар арасындағы қақтығысты азайтуға тырысты. Оның жобалары Таяу Шығыстағы жастардың мүшелікке қабылдамауына, ірі ауқымды кедейлікке қарсы бағдарламаларға, жаһандық экономикалық басқару реформаларына және аймақтық ынтымақтастыққа, әсіресе Орталық Азияға бағытталған. Орталық бес жылдық жұмысын аяқтады. Уолфенсон Рокфеллер қорының қамқоршысы болды, сондай-ақ Брукингс институтының құрметті қамқоршысы болды. Ол Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтының қамқорлар кеңесінің мүшесі және бұрынғы төрағасы болды. Ол Вашингтондағы Джон Ф. Кеннеди атындағы өнер орталығының және Нью-Йорктегі Карнеги залының президенті болды. Ол коммерциялық емес саяси-талдау орталығы – Council on Foreign Relations мүшесі болды. 2008 жылдың шілдесінде Уолфенсон Австралия халықаралық істер институтының алғашқы стипендиянттарының бірі ретінде таңдалды. Ол түрлі қайырымдылық қорларының кеңесінде қызмет етті, соның ішінде Уолфенсон отбасы қоры. 2004 жылы Уолфенсон Брандейс университетінде бітірушілер алдында сөз сөйледі. Уолфенсон Endeavor (коммерциялық емес ұйым) кеңесінде қызмет етті.

Жеке өмір

Вольфенсон 1961 жылы IT кәсіпкері Эдвард Ботвиниктің қарындасы Элейн Ботвиникке үйленді. Олардың үш баласы және жеті немересі болды. Ботвиник 2020 жылдың тамызында дүние салды.

Вольфенсон 41 жасында досы, виолончельші Джеклин ду Преден сабақ алды. Ол оған Нью-Йорктегі Карнеги залында 50 жылдығында концерт берген жағдайда үйрететінін айтқан еді, және ол осылай істеді. Ол 60 және 70 жасқа толғанда да Йо-Йо Ма және Бономен бірге осыны қайталады. Ол музыкант достарымен бірге Карнеги залында және басқа да жеке шараларда ойнауын жалғастырды. Вольфенсон Вайоминг штатының Джексон-Хоул қаласында тұрды. Вольфенсон 2020 жылдың 25 қарашасында Манхэттенде 86 жасында, 87 жасқа толуына алты күн қалғанда пневмонияның асқынуларынан қайтыс болды.

Құрметтер

Вольфенсон өмір бойы көптеген марапаттар алды. 1987 жылы Австралия орденінің құрметті офицері атанды, 1993 жылы Америка жетістіктері академиясының Алтын тақтасы сыйлығын, ал 1995 жылы өнер саласына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің құрметті рыцары атағын алды. 2006 жылы Вольфенсон төзімділік пен әлеуметтік әділдікті қолдаған гуманитарлық қызметі үшін Лео Бэк медалін алды. 2011 жылы ол әлемдік мәселелерді шешуге қосқан үлесі үшін Словакияның Бейресми экономикалық форумы – Экономикалық клубының ең жоғары наградасы – Алтын Биатек сыйлығымен марапатталды. 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Вольфенсон «Өмір бойы олимпиадашы» жобасына қабылданды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі болды.