Кіріспе

Фармация докторы (PharmD; Neo Latin: Pharmaciae Doctor) – кәсіби докторлық атақ. Кейбір елдерде фармацевт мамандығын меңгеру немесе клиникалық фармацевт болу үшін осы атақ талап етіледі. Көптеген елдерде Фармация докторы бар адамдар тәуелсіз түрде қызмет етуге және басқа елдерде рецептсіз сатылатын дәрілерді тікелей пациенттерге ұсынуға құқылы. PharmD бағдарламасында дәрі-дәрмектерді қауіпсіз және тиімді қолдану үшін бастауыш және жоғары деңгейдегі тәжірибелік және/немесе клиникалық оқыту компоненттері қарастырылған. Тәжірибелік оқыту түлектерді тәжірибеге толық дайын күйде шығаруға көмектеседі, себебі олар пациенттерге тікелей көмек көрсету және зерттеу саласында көп уақыт жұмыс істеген.

Алжир

Алжирде 2011 жылы фармацевт мемлекеттік дипломы фармацевт ғылымының докторы дәрежесімен алмастырылды, осылайша клиникалық фармация және фармацевтикалық күтім туралы ұғымдар алғаш рет оқытыла бастады. Алжирде 01 Фармация факультеті (Альжир университеті 1) және 08 Фармация кафедрасы (Батна университеті 2, Блида университеті 1, Тлемсен университеті, Тизи-Узу университеті, Сетиф университеті 1, Сиди-Бел-Аббес университеті, Аннаба университеті, Константин университеті 3) бар.

Мысыр

PharmD – фармацевтикалық ғылымдар бойынша кәсіби диплом және Египетте фармацевт ретінде лицензия алудың қазіргі талабы, жаңа білім беру үрдістеріне сәйкес, оқу бағдарламасы 6 жылды құрайды (5 жыл фармацевтикалық және клиникалық оқу, содан кейін 1 жыл клиникалық тәжірибе). Бұл бағдарлама жоғары мектепті бітірген студенттерге арналған. Ал, жаңа заң күшіне енгенге дейін фармацевтикалық ғылымдар бакалавры дипломын алған фармацевттер үшін көптеген фармацевтика факультеттері PharmD аспирантура бағдарламасын ұсынады. Бағдарламаның мерзімі – екі академиялық жыл. Бірінші жылда фармакотерапия, фармакокинетика және көптеген аурулар бойынша фармацевтикалық қызмет көрсету сияқты пәндерді қамтитын теориялық курстар оқытылады. Екінші жылда амбулаториялық медицина, онкология, кардиология, нефрология, педиатрия және тағы да басқа мамандықтар бойынша клиникалық тәжірибеден өтіледі. Бұл дипломды ұсынатын университеттердің қатарында: Каир университеті, Айн Шамс университеті, Мансура университеті, Танта университеті, Александрия университеті, Суэц каналы университеті, Бени Суэйф университеті және Галала университеті бар.

Гана

PharmD – бұл 2012/2013 оқу жылынан бастап Ганада Кваме Нкрума ғылым және технология университеті (KNUST) алғаш ұсынған 6 жылдық курс. Ол дәріхана докторының дипломын беруге мүмкіндік береді, бұл адамды лицензияланған фармацевт ретінде жұмыс істеуге, тіркелуге және біліктілік алуға құқылы етеді. WASSCE емтиханының нәтижелері бойынша 06 балдық жиынтық қазіргі таңдағы қабылдау шегі болып табылады. Сонымен қатар, 2017/18 оқу жылында фармацевт практикасындағы және Фармация бакалавры (B.Pharm) білімі бар мамандар үшін Pharm.D біліктілігін алуға арналған бір жылдық қосымша оқу бағдарламасы іске қосылды, бұл жақын арада лицензия алудың ең төменгі талабына айналады. Денсаулық сақтау және оған қатысты ғылымдар университеті (UHAS) Вольта аймағы (2016/17 оқу жылы), Гана университеті Легон, Денсаулық сақтау ғылымдары колледжінің кіруші орталығы Spintex және Орталық университет (Гана) Miotso (2018/19 оқу жылы), сондай-ақ Даму зерттеулері университеті UDS, Тамале (2018/19 оқу жылы) Pharm.D бағдарламасын іске қосты. Ганадағы Pharm.D курсының алғашқы түлектері 2018 жылы бітірді.

Марокко

Фармацевт-доктор (PharmD) – Рабат медицина және фармацевтика факультетінде және Касабланка медицина және фармацевтика факультетінде ұсынылатын бағдарлама. Мароккода фармацевт-докторға (Pharm. D) қол жеткізу үшін денсаулық сақтау білімі бойынша бірінші курс басында өтетін конкурс (numerus clausus) арқылы емтихан тапсыру қажет. Барлық үміткерлер лицей деңгейіндегі ғылыми бакалавр дипломына ие болуы тиіс. Жыл сайын шамамен 100 студент қабылданады. «Фармация докторы» мемлекеттік дипломын алу үшін кемінде алты жыл оқу керек, ал резиденттураны (ауруханалық/клиникалық фармация, фармацевтикалық өнеркәсіп немесе медициналық биология) таңдаған студенттер үшін – 11 жыл. Бұл мамандыққа тағы екі конкурс арқылы қол жеткізуге болады, бұл емтихандар одан да қатаң іріктеуден өтеді. Біріншісі (Internat) – оқудың алтыншы жылының басында қолжетімді, екі жылдық интернатурадан кейін және диссертацияны қорғағаннан кейін резиденттік беріледі. Екіншісі (Résidanat) – докторантураны аяқтағаннан кейін қолжетімді. Резиденттура төрт жылға созылады және медицинадағы мамандық дипломына (DES – «дипломдық арнайы білім») тең дәрежедегі диплом тағайындалады.

Нигерия

Қазіргі уақытта Нигерияда фармацевтика докторы (PharmD) бағдарламасын ұсынатын жалғыз университеттер осылар ғана. Олар – Бенин университеті (Бенин қаласы), Байеро университеті (Кано), Нигерия университеті (Нсукка), Джос университеті, Илорин университеті, Ибадан университеті және Медициналық және қолданбалы ғылымдар мемлекеттік университеті (Игбо Ено). Бенин университеті (Uniben) 2001 жылы Нигерияның Фармация кеңесінің (PCN) елдегі фармацевтикалық білім беру және практиканы реттейтін мемлекеттік агенттігінің бағдарламаны бастауға берген рұқсатынан кейін бағдарламаны бастады. Дегенмен, елдегі барлық университеттердің бағдарламаларын реттейтін Ұлттық университеттер комиссиясы (NUC) PharmD бағдарламасын 2016 жылы ғана ресми түрде мақұлдады. Нигериядағы PharmD бағдарламасын мақұлдаған басқа университеттер сияқты, Uniben-дегі PharmD – алты жылдық бакалавриат бағдарламасы. Бағдарламаны сәтті аяқтаған студенттерге Фармация бакалавры (BPharm) және Фармация докторы (PharmD) дәрежелері беріледі. Бағдарлама басталғанға дейін университет 1970 жылы басталған бес жылдық BPharm бағдарламасын ұсынды. PharmD бағдарламасында студенттерге кең ауқымды дидактикалық, клиникаға дейінгі/кәсіби клиникалық дайындық, сондай-ақ түрлі ауруханалар мен қоғамдық дәріханаларда клиникалық тәжірибе (фармацевтикалық күтімді қоса) беріледі. Студенттер пациенттерге кеңес беру, дәрі-дәрмек туралы ақпарат, фармацевтикалық күтім, жағымсыз дәрі реакцияларын хабарлау, фармаконадзор және тағы да көптеген мәселелер бойынша білім алады. Нигерияның Фармация кеңесі және фармацевттердің ұлттық кәсіби ұйымы – Нигерияның Фармацевтикалық қоғамы (PSN) жақын арада PharmD дәрежесі Нигерияның фармацевтикалық мектептерінің жаңа түлектерін тіркеу/лицензиялау үшін қажетті ең төменгі білім беру талабы болады деп күтеді. PCN-нің күш-жігерінің арқасында Нигериядағы көптеген фармацевтикалық мектептер қазір PharmD бағдарламасын бастауға дайындық жұмыстарын күшейтуде.

Оңтүстік Африка

2006 жылдан бері Pharm. D – Родс университетіндегі жоғары білімнен кейінгі оқу курсы.

Тунисі

PharmD бағдарламасы Тунисте 1975 жылдан бері қолжетімді. Тунисте PharmD білімін беретін бір ғана факультет бар: Монастыр фармацевтикалық факультеті. Бұл фармацевтикалық ғылымдар, химия және биологиямен қатар маркетинг пен басқаруға бағытталған жан-жақты бағдарлама. Онда биологиялық фармация және өндірістік фармация деген екі мамандық таңдауға болады.

Бангладеш

Қазіргі уақытта Бангладештегі түрлі мемлекеттік университеттерде бес жылдық кәсіби дипломдық білім беріледі. Бұрын Бангладештің көптеген университеттерінде фармацевтика саласында төрт жылдық (бакалавриат) және бір жылдық (магистратура) білім ұсынылатын. Оқу материалдары ағылшын тілінде оқытылады. Оқулықтар, емтихандар және диссертациялар да ағылшын тілінде ұсынылады. Университеттер: 1964 жылдан бері Дакка университеті, 1982 жылдан бері Джахангирнагар университеті, Читтагонг университеті, Раджшахи университеті, Кхулна университеті, Джаганнатх университеті, Пабна ғылым және технология университеті, Джессор ғылым және технология университеті және Ноахали ғылым және технология университеті. Бұлардың барлығы мемлекеттік университеттер. Сондай-ақ, Бангладеште фармацевтикалық білім беретін 20 жеке университет бар. Олардың ішінде Гоно Бишвабидиялай, Бангладештің BGC Траст Университеті (BGCTUB), Оңтүстік-Шығыс Университеті (SEU), Шығыс-Батыс Университеті, 2003 жылдан бері Бангладештің Солтүстік Университеті, Даффодил Халықаралық Университеті, Читтагонг ғылым және технология университеті (USTC), Бангладештің Стамфорд Университеті (SUB), Манарат Халықаралық Университеті (MIU), Дакка Халықаралық Университеті (DIU), Азия-Тынық мұхиты университеті, Читтагонгтың Халықаралық Ислам Университеті, Солтүстік-Оңтүстік Университеті, Бангладештің ASA Университеті (ASAUB), Сити Университеті (CU) және Дамудың баламалы Университеті (UODA), Бангладеш Университеті (BU) ең жоғары бағаланған жеке университеттер болып саналады. Олар отандық және шетелдік студенттер үшін үздік таңдау. B. Pharm. 4 жылда, ал M. Pharm. бір жылда аяқталады. Бангладеш фармацевтикалық кеңесі (PCB) Бангладештегі фармацевттердің кәсіби реттеуші органы болып табылады.

Үндістан

2008 жылы Үндістан Үкіметі мен Үндістанның Фармация Кеңесі PharmD курсын енгізді. Pharm. D бағдарламасы – 6 жылдық аспирантуралық кәсіби докторлық, оның ішінде 5 жыл оқу және 1 жыл тағылымдама немесе резидентура. Бұл Үндістанда клиникалық фармация қызметін жақсарту үшін енгізілді және пациенттердің денсаулық сақтау жүйесімен тікелей байланыстағы жалғыз фармация қызметі болып табылады. Pharm. D бакалавриаттан кейінгі студенттердің алғашқы тобы 2011 жылдың тамызында, ал 1-ші курс 2014 жылдың маусым айында бітірді. Pharm. D дәрежесі бес жыл сыныпта және ауруханада дидактикалық оқуды (екі жылдық бакалавриаттан кейінгі дидактикалық курс) талап етеді, содан кейін ауруханаларда бір жылдық тағылымдамадан өту, сонымен қатар үздіксіз практикалық жұмыс және ғылыми жобалар. Pharm. D біліктілігі туралы түсіндірмеде барлық университеттерге Pharm. D аспирантуралық дәреже екендігі және бітірушілер тікелей Ph. D бағдарламасына қабылдануға құқылы екендігі айтылды. 2012 жылдан бастап Pharm. D тек PCI (Фармация Кеңесі) арқылы бекітіледі, ал MCI (Медицина Кеңесі) бұл курс Үндістанда мойындалмайды. 2019 жылдың тамызындағы түзетуден кейін ауруханаларда ДАМ (дәрілік ақпарат орталығы) құру міндетті болды. Бұл орталықты Pharm. D иесі басқарады. Сонымен қатар, Клиникалық фармацевт деген жаңа лауазым құрылды. Бұл лауазымға қойылатын жалғыз және ең төменгі білім талабы – Pharm. D. Клиникалық фармацевт сондай-ақ дәрігерге және медициналық өкілге дұрыс дәрілік заттарды қолдануды және денсаулықты жақсартуды ілгерілетуге көмектесуі керек.

Непал

Непал 2010 жылы Катманду университетінің Дәріхана кафедрасында, Дулихель, Кавреде үш жылдық бакалавриаттан кейінгі Фармацевт (Pharm. D) бағдарламасын бастады. Бұл Непалдағы бұл дәрежеге қол жеткізуге тырысқан алғашқы топ. Аталған топтың бірінші түлектері қазіргі таңдағы Непалдың жетекші оқу-әдістемелік ауруханаларында бір жылдық тағылымдамадан өтуде. Студенттер бір жылдық тағылымдамасын өткізу үшін Манипал Оқу Ауруханасы (Похара), Медициналық ғылымдар колледжі (Баратпур) және Лалитпурдегі KIST медициналық колледжіне қабылданды. Катманду университеті Фармацевт бағдарламасын одан әрі жалғастыру үшін келесі екі топты тіркеп алды.

Пәкістан

Пакистанның Фармация кеңесі (PCP) – Пакистанда фармацевттерді реттейтін кәсіби орган. Бұрын (2003 жылға дейін) фармацевтикалық білім 4 жылдық бакалавриаттағы «Фармация бакалавры» (B. Pharmacy) дәрежесі арқылы алынатын, ол негізінен дәрі-дәрмек өндіру және фармацевтикаға бағытталған. Бірақ 2004 жылы Пакистанның Жоғары білім беру комиссиясы мен Пакистанның Фармация кеңесі бірлесіп оқу бағдарламасын өзгертіп, «Фарма. Д.» (Pharm. D) дәрежесін енгізді. «Фарма. Д.» (Фармация докторы) – Пакистандағы 5 жылдық кәсіби білім беру бағдарламасы. «Фарма. Д.» бағдарламасына қабылдану үшін 12 жылдық білім немесе HSSC (Жоғары орта мектеп аттестаты) медициналық пәндерінен (биология, химия, физика және т.б.) немесе ұқсас пәндер бойынша А деңгейлері талап етіледі. «Фарма. Д.» бағдарламасына түсу үшін қабілеттілік тестісін тапсыру міндетті. «B. Pharmacy»-мен салыстырғанда «Pharm. D» бағдарламасы көбірек клиникалық және зерттеуге бағытталған. Кейбір фармацевтикалық институттар 4-ші және 5-ші курстарда клиникалық тәжірибеден өту үшін ауруханалармен ынтымақтастық жасайды. 2008 жылы «Pharm. D» бағдарламасын бітірген бірінші түлектер шықты.

Филиппин

Макатидегі Centro Escolar University фармацевтика докторы (Pharm. D.) дәрежесін ұсынады. Бұл дәрежеге 52 академиялық сағатты қамтитын ресми курстық жұмыс пен Макати Медициналық орталығы мен Медициналық қалада орындалатын 36 академиялық сағатты қамтитын клиникалық тәжірибе аяқталуы қажет. Бұл Филиппинде лицензиясы бар фармацевттерге арналған 2 жылдық, бакалавриаттан кейінгі бірінші дәреже.

Тайланд

Таиландта 1913 жылы Чулалонгкорн университетінің фармацевтикалық ғылымдар факультетінде Азиядағы алғашқы «Фармация докторы» (Фармацевтикалық қызмет) бағдарламасы құрылды. PharmD бағдарламасы (Фармацевтикалық қызмет немесе өндірістік фармация) – алты жылдық академиялық бағдарлама.

Бельгия

Бельгияда фармацевт мамандығы бойынша білім алу үшін кем дегенде бес жыл университет оқуын қажет етеді. Еуроодақ үйлестіруі нәтижесінде білім беру жүйесі 3 бакалавр және 2 магистр жылдарына бөлінді. Алайда, бакалавр дипломы кәсіби қызметте қолданылмайды. Бельгиядағы фармация саласындағы (M.Sc.) магистр дәрежесінің білім деңгейі АҚШ-та қолданылатын Pharm.D. дәрежесімен тең деп есептеледі. Аурухана фармацевті болу үшін, фармацевтика ғылымдары бойынша M.Sc. алғаннан кейін үш жылдық интернатура бағдарламасын аяқтау қажет.

Чехия және Словакия

Екі елде де PharmDr (Pharmaciae doctor) дипломын бұрын фармацевтика мамандығын бітірген фармацевттер ала алады (магистр, Mgr) (фармация мамандығы бойынша бакалавриаттық білім беру бес жылды құрайды). Аспиранттар ғылыми-зерттеу немесе тәжірибелік диссертацияны қорғап, қатаң емтихан тапсыруы керек. PharmDr атағы өте беделді және есімнің алдына жазылады. Бұл аспирантурадан кейінгі Ph.D. дәрежесінен өзгеше.

Франция

Францияда, Фармацевт-дәрігер (Pharm. D) білімін алу үшін денсаулық сақтау саласындағы білімнің бірінші курсының соңында өтетін конкурстық емтихан ("concours", numerus apertus) арқылы ғана мүмкіндік ашылады. Кандидаттардың көпшілігі лицейге (жоғары оқу орнына теңдестірілген) бакалавриаттың ғылыми бағыты бойынша білім алған. Жыл сайынғы қабылдау көрсеткіші университеттердің қазіргі numerus clausus және тіркелген студенттер санына байланысты 10-дан 30% аралығында өзгереді. Екінші рет емтихан тапсыратындардың бірінші рет баға алған студенттерге қарағанда үш-төрт есе жоғары мүмкіндікке ие екенін ескеру қажет. "Фармация докторы" мемлекеттік дипломын алу үшін оқу кемінде алты жылға созылады, ал ауруханалық фармация немесе медициналық биология саласында резидентура таңдаған студенттер үшін – тоғыз жыл. Бұл дипломға тағы бір конкурстық емтихан арқылы қол жеткізіледі, ол одан да қатаң талаптарға ие. Оқу мерзімі төрт жылды құрайды және медицинадағыдай мамандық бойынша диплом (DES – "diplôme d'études spécialisées") беріледі. Студенттер 5-ші курсқа өткен кезде мамандық таңдауы керек, олар дәріхана, фармацевтикалық өнеркәсіп немесе ауруханада резидентураны таңдай алады. Қай жағдайда болсын, бесінші курс студенттері үшін 12 айлық жартылай штатты ауруханалық тәжірибе міндетті болып табылады, бірақ өнеркәсіп саласын таңдаған студенттерге белгілі бір икемділік беріледі. Өнеркәсіп саласындағы 6-шы жыл әдетте бұрынғы кәсіби магистр немесе ғылыми магистр дәрежесімен және тәжірибеден өтумен байланысты. Францияда 2005 жылдың қыркүйегінде Еуропалық Одақтың үйлестірілуінен кейін, өнеркәсіп/ғылыми бағытты таңдаған студенттер 6 айлық жартылай штатты ауруханалық тәжірибеден және фармацевтикалық өнеркәсіпте немесе ғылыми-зерттеу зертханасында 3-тен 6 айға дейінгі толық штатты оқудан өтеді.

Венгрия

Венгрияда фармацевттер бес жылдық оқудан кейін магистратураны аяқтайды. Бесінші жылы студенттер мемлекеттік дәріханада екі плюс үш ай (күз және көктем) және ауруханада бір ай кәсіби тәжірибеден өтуі тиіс. Осы кезеңнің соңында, фармацевт мамандығымен айналысуға заңдық құқық алу үшін студент жалпыұлттық емтиханды сәтті тапсыруы керек, содан кейін фармацевт жұмыс лицензиясын алады. 2008 жылғы жаңа заңға сәйкес, 2009 жылдан бастап қолданысқа енген, фармацевтика магистрі дәрежесін алған барлық фармацевттер фармацевтика докторы атағын алуға құқылы.

Италия

"Фармация докторы" мемлекеттік дипломын алу үшін оқу кемінде 5 жылға созылады, ал резидентураны (ауруханалық фармация, медициналық биология) немесе фармакологияны таңдаған студенттер үшін – 9 жыл. Италияда фармация мамандығы бойынша кәсіби білім беру 5 жылды құрайды, оның ішінде мемлекеттік дәріханада немесе ауруханада 6 айлық кәсіби тағылымдама қарастырылған. Осы кезеңнен кейін студент фармацевт ретінде қызмет етуге заңдық құқық беру үшін жалпыұлттық емтихан тапсыруы тиіс. Жеке және мемлекеттік дәріханаларда немесе ауруханаларда жұмыс істеу үшін "Фармацевттер орденіне" немесе итальян тілінде "Ordine dei Farmacisti" мүше болу қажет. Фармацевт фармацевтикалық компанияда жұмыс істейтін болса, мүшелік талап етілмейді. Фармация мамандығы бойынша кәсіби білімінен өзге, Италияда "Фармация докторы" атағын Дәрілік химия және фармацевтикалық технология (Chimica e Tecnologia Farmaceutiche, CTF) саласы бойынша магистр дәрежесін алып, содан кейін "Фармацевттер орденіне" тіркелу арқылы да алуға болады.

Мальта

Мальтада фармацевт ретінде жұмыс істеуге рұқсат, фармацевтика магистрі курсын сәтті аяқтағаннан кейін беріледі. Дегенмен, Мальта университеті фармацевтика докторы (PharmD) деп аталатын 8-деңгейлі аспирантура бағдарламасын ұсынады, ол фармацевттің клиникалық, фармакоэкономикалық және реттеу аспектілері бойынша білімін кеңейтеді. Фармация докторы курсы Чикагодағы Иллинойс университетімен бірлесіп ұйымдастырылады және теориялық білім мен тәжірибелік дағдыларды үйлестіретін оқыту жолын қолданады.

Нидерланды

Нидерландыда фармацевт мамандығы бойынша білім алу үшін кем дегенде алты жыл университет оқуын қажет етеді. Еуроодақ үйлестіруі нәтижесінде білім беру жүйесі үш бакалавр және үш магистр жылдарына бөлінді. Алайда, бакалавр атағы кәсіби қызметте қолданылмайды. Нидерландтықтар қазіргі фармацевтика мамандығы бойынша (M. Sc.) білім деңгейін АҚШ-та қолданылатын PharmD атағымен теңестіреді. Үйлестіруге дейін төрт жылдық ғылым магистрі, фармацевтикалық практикаға дайындау үшін тағы екі жылдық университет білімімен ауыстырылды. Аурухана фармацевті болу үшін одан кейін төрт жылдық ординатура бағдарламасын аяқтау қажет.

Португалия

Португалияда білім беру жүйесі төрт жылдық бастауыш мектеп, бес жылдық дайындық мектебі және үш жылдық орта мектептен тұрады. Одан кейін студенттер университетке түсу үшін жалпыұлттық емтихан тапсырады. Бұл үдеріс студент таңдаған мамандыққа қарамастан – медицина, фармацевтика немесе инженерлік салаларында бірдей болады. Студент фармацевтикалық ғылымдар магистрі дәрежесін (PharmD бағдарламасына балама) тоғыз фармацевтика факультетінің бірінде алады. Әр факультеттің қабылдау шарттары (numerus clausus) өте жоғары, оқу бағдарламасы алты жылға созылады (ЕО жүйесі бойынша біріктірілген магистратура – 5 жыл) және кәсіби тағылымдаманы қамтиды. Бітіргеннен кейін академиялық «Фармацевтика докторы» атағы беріледі. Түлек «Португалиялық фармацевтикалық қоғам» (порт. Ordem dos Farmacêuticos) деп аталатын, Португалияда фармацевт мамандығын реттейтін ұйымға тіркеле алады. Тіркелгеннен кейін фармацевт атағы ресми түрде беріледі. Содан кейін фармацевттер қоғамдық дәріханалар, жаңа дәрілерді әзірлеу, іргелі және қолданбалы зерттеулер, биотехнология, сот медицинасы, токсикология, реттеушілік істер, клиникалық зертханалар, құқық қорғау органдары (ғылыми полиция), броматология, дәрі-дәрмектерді насирлеу, реттеуші органдар, университет оқытушысы және т.б. сияқты көптеген салаларда мансап бастай алады. Фармацевттер келесі мамандықтардың бірін таңдауға болады: фармацевтикалық өнеркәсіп, реттеушілік істер, ауруханалық фармация және клиникалық зерттеулер. Әр мамандыққа қосымша 5 жылдық кәсіби оқу бағдарламасы қажет, оны тиісті саланың тәлімгері басқарады. Оқу бағдарламасы кәсіби біліктілікті бағалауды қамтиды («Ordem dos Farmacêuticos» жүзеге асырады), сондай-ақ 5 жылдық оқудан кейін емтихан тапсыру талап етіледі. Емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін фармацевт өзінің таңдалған саласында маман болады.

Словения

Люблянадағы Фармация факультеті реформаланған немесе жаңа Болонья оқу бағдарламасын ұсынады. Фармация мамандығы бойынша 5+0 бірыңғай магистрлік оқу 5 жылға созылады, ол бірінші және екінші циклдерді біріктіреді. Студенттер университеттегі соңғы курста 5 ай дәріхана тәжірибесінен өтеді. Магистрлік оқуды аяқтағаннан кейін, мамандандырылған оқу бағдарламаларының бірін жалғастырып аяқтауға болады. Олар университеттегі фармацевтика бағдарламасын бітірген және кәсіби емтиханды немесе Фармация бойынша бірыңғай магистрлік бағдарламаны сәтті тапсырған үміткерлерге арналған. Осы бағдарламалар: Дәрілік заттарды жобалау, Дәрілік заттарды сынау, Клиникалық фармация, Фармакогнозия, Қоғамдық фармация немесе Клиникалық химия (Медициналық биохимия). Клиникалық химиядан басқа барлық мамандандырылған оқу бағдарламалары 36 айлық тәжірибелік оқытуды және Болоньяның үшінші циклындағы лекциялар мен емтихандар түріндегі теориялық бөлімді (1-жыл) қамтиды, сондай-ақ фармацевтикалық өнеркәсіп, дәріханалар, мекемелер мен факультеттердің тиісті бөлімдеріндегі тәжірибелік бөлімді де қамтиды. Бағдарламаны сәтті аяқтағаннан кейін студент тиісті мамандық бойынша диссертация жазып, мамандық бойынша емтихан тапсыру арқылы академиялық атаққа ие болады. Клиникалық химия мамандығы бойынша оқу бағдарламасы Болоньяның үшінші циклындағы лекциялар түрінде 48 айлық оқытуды және Денсаулық сақтау министрлігі бекіткен мамандандырылған мекемелердің зертханаларындағы кәсіби бөлімді қамтиды. Оқу бағдарламасы теориялық және практикалық емтиханмен аяқталады. Медициналық биохимия маманы атағы Клиникалық химия және зертханалық диагностика бойынша Еуропалық маманы атағымен тең (және ресми және заңды түрде мойындалады).

Испания

Испанияда фармацевтикалық білімді бес жарым жылдық жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін алуға болады (кем дегенде 6 ай фармацевтикалық практикаға танысудан кейін). Licenciado en Farmacia немесе Grado en Farmacia (PharmD бағдарламасына эквивалентті) дипломы – Испанияда фармацевт мамандығын жүзеге асыруға құқық беретін жалғыз құжат. Аурухана фармацевті болу үшін, фармацевтикалық білімі бар адам 4 жылдық кәсіби дайындықтан өту үшін іріктеу процесінен (FIR деп аталатын ұлттық іріктеу процесі) өтуі керек, оның ішінде әртүрлі медициналық бөлімдердеғы клиникалық тәжірибеден кемінде бір жыл өтуі тиіс. Кәсіби білімнен басқа, кез келген жоғары оқу орнының түлектері сияқты, фармацевтикалық білімі бар адамдар бірнеше ғылыми салаларда (фармацевтикалық технология, фармакокинетика және биофармацевтика, биомедициналық ғылымдар, косметика және фармацевтикалық өнеркәсіп, фармацевтикалық және органикалық химия, физикалық химия, тамақ өнімдері ғылымы, фармакология, токсикология, денсаулық сақтау және т.б.) магистрлік және докторлық бағдарламаларға (MSc және PhD) қатысып, академиялық мансапқа қол жеткізе алады. Магистрлік бағдарлама әдетте 1–2 жыл, ал докторлық диссертацияны қорғауға кемінде 4 жыл уақыт керек. Қорытындылай келе, Испанияда фармацевтикалық білімнің бастапқы деңгейі 5 жылды құрайды, ал ауруханалық фармацевт маманына 9,5 жыл білім алу және/немесе тәжірибе жинау қажет. Ауруханалық фармацевттер резиденттура кезеңінде жалақы алады. Фармацевттер үшін медициналық биология, клиникалық биохимия, иммунология, микробиология, радиофармация, фармацевтикалық талдау және өндірістік фармация сияқты тағы да басқа резиденттуралар да бар, олардың ұзақтығы 2 жылдан 4 жылға дейін. Фармацевттер көбінесе бөлшек саудадағы фармацевттер (жеке практика), аурухана фармацевттері, алғашқы медициналық көмек көрсетуші фармацевттер, медициналық биологтар, ғалымдар (жеке және мемлекеттік биомедициналық зерттеу институттары), университет профессорлары (фармация, медицина, биология, тамақ өнімдері ғылымы, биохимия, ветеринария, медбикелік және т.б.) және фармацевтикалық және биотехнологиялық компаниялар мен мемлекеттік мекемелерде техникалық мамандар мен басқарушылар ретінде жұмыс істейді.

Швеция

Швецияда дәріхана дәрігерлері фармацевтика саласында магистр дәрежесін алған және фармацевт ретінде жұмыс істеуге лицензиясы бар мамандармен теңестірілуі мүмкін. Магистрлік бағдарламаны аяқтауға студенттерге әдетте 5 жыл уақыт керек, ол оларды дәріханаларда, фармацевтикалық өнеркәсіпте және соңғы кезде клиникалық фармацияда мансапқа дайындайды. Фармация мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған студенттер Уппсала, Гетеборг және Умеа университеттерінде ұсынылатын Ph.D. бағдарламаларында оқуларын жалғастыра алады. Денсаулық сақтау саласында фармацевт ретінде (яғни, дәріхана қызметкері немесе клиникалық фармацевт) жұмыс істеу үшін Socialstyrelsen ұсынған арнайы лицензия талап етіледі. Швецияда фармацевттер өздерін «дәріхана дәрігері» деп атамайды, олар «apotekare» немесе «farmaceuter» деп атайды, бұл олардың фармацевтика магистрі дәрежесін көрсететін бейресми академиялық атау. Швецияда фармацевттердің жетіспеушілігі күшті, және 2018 жылы бұл көрсеткіш ең жоғары деңгейге жеткен.

Швейцария

Швейцарияда фармацевттердің білімі де 3 бакалавр және 2 магистр жылдық Еуроодақ стандартына сәйкес жүзеге асырылады. Алайда, бакалавр дипломы кәсіби қызметте қолданылмайды. Фармацевт ретінде жұмыс істеу үшін магистр дипломынан өзге, федералды емтихан тапсыру қажет. Швейцариядағы қазіргі фармация магистрі (M.Sc.) дипломы мен федералды дипломның білім деңгейі АҚШ-та қолданылатын Pharm.D. атауымен теңестіріледі. Фармацевттер оқу барысында ғылыми-зерттеу және клиникалық тәжірибеден өтеді.

Иран

Тегеран университетінде 1926 жылдан бері фармацевтика саласы бойынша магистр дәрежесі бар еді. 1930 жылы Тегеран университеті фармацевтика дәрежесін магистрден докторлыққа ауыстырды, оқу мерзімі 5 жылға ұзартылды. Қазіргі таңда Иран университеттеріндегі түлектер фармацевтиканың түрлі салаларында диссертациялық жұмысын ұсынып, қорғауы тиіс, бұл оқу мерзіміне тағы бір жыл қосады. Әдетте, 6 жылдан кейін студенттер «Фармация докторы» (Doctor of Pharmacy) ғылыми дәрежесін ала алады. Шахид Бехешти медицина ғылымдары университеті, Шираз медицина ғылымдары университеті, Исфахан медицина ғылымдары университеті, Мазандаран медицина ғылымдары университеті және тағы да көптеген университеттер Иранда Pharm D бағдарламасын ұсынады.

Ирак

1936 жылы құрылған Бағдад университетінің Фармацевтика колледжінің алғашқы түлектері 12 студенттен тұрды. 1993 жылға қарай колледждегі мамандықтар саны химиялық фармацевтика, фармацевттер, дәрі-дәрмектер мен дәрілік өсімдіктер, дәрі-дәрмектер мен улар, зертханалық ғылымдар, клиникалық және клиникалық фармация салаларын қамтыды. Колледжде оқу мерзімі 5 жылды құрайды. Колледжде оқу жылы екі тәуелсіз семестрден тұратын маусымдық семестрлік жүйе қолданылады. Бұл жүйе Ирактағы барлық фармацевтика колледждері үшін Білім министрлігімен аккредиттелген. 2020 жылы Жоғары білім министрлігінің қаулысымен Ирактың Курдистан аймағының Эрбиль қаласындағы Білім университетінде Фармация факультеті құрылды. Бұл Болонья жүйесіне сәйкес әзірленген бес жылдық бакалавриат бағдарламасы болып табылады және фармацевтика, клиникалық фармация, клиникалық фармакокинетика, терапия, фармацевтикалық химия, фармацевтикалық талдау, фармакология, фармакоэкономика, токсикология, фармакогнозия, клиникалық микробиология, клиникалық биохимия, физиология, патология, гистология, адам биологиясы, генетика, иммунология, анатомия, госпитальдік тәжірибе және сапаны бақылау сияқты жаңартылған курстарды, сондай-ақ ағылшын тілі, математика және информатика курстарын қамтиды.

Израиль

Израильде PharmD бағдарламасын тек Иерусалимдегі Еврей университеті ұсынады. АҚШ және Еуропа елдерінен өзгеше, Израильде фармацевт ретінде жұмыс істеу үшін тек бакалавр дәрежесі қажет.

Палестина

Палестинада PharmD бағдарламасын Бирзейт университеті, сондай-ақ Аль-Наджах университеті бакалавр бағдарламасы ретінде ұсынады. Бағдарлама 6 жылға созылады, ал соңғы, алтыншы жыл – практикалық жыл. PharmD бағдарламасы Палестина заңнамасындағы мәселелерге байланысты қиындықтарға тап болады, толыққанды мамандық ретінде бекітілмеген және лайықты құндылығына ие емес. Оның орнына, түлектер фармацевт немесе фармацевт көмекшісі лауазымдарына орналасады.

Иордания

Иорданияда PharmD бағдарламасын Иордания университеті ұсынады. Бұл сілтемеде Иордания университетінің фармацевтика мектебіндегі және Иордания ғылым және технология университетіндегі бакалавриат деңгейіндегі барлық бағдарламалардың бейнелері бар. Бұл бағдарламаны Фармация мамандығы бойынша BSc бағдарламасымен шатастырмау керек, дегенмен екі бағдарлама да бүгінгі күнге дейін ұсынылуда. Студенттер диплом алу үшін 5 жыл академиялық оқу және 1 жылдық клиникалық тәжірибеден өтеді. Бұл бағдарлама тек мемлекеттік университеттерде ұсынылады: Иордания университеті мен Иордания ғылым және технология университеті. Иордания университеті бұл дәрежеге «Фармацевтика докторы бакалавры» деген ат береді, ол 216 кредиттік сағатты сәтті аяқтағаннан кейін тағайындалады. Иордания ғылым және технология университеті де ұқсас кредиттік сағат талабын қояды және бұл дәрежеге «Фармацевтика докторы бакалавры» деген ат береді.

Ливан

Фармация дәрежесін бірнеше ливандық университет береді (Ливан үкіметінің қаулысымен). Ливандық-Америка университеті фармацевтика докторы (Pharm. D.) дәрежесін береді, ол ACPE аккредиттеуінен өтеді. Бағдарлама алты жылға созылады (дәріханаға дейінгі екі жыл және кәсіби білім берудің төрт жылы).

Қатар

Катар университетінің жаңа Фармацевтика колледжі фармацевт мамандығы бойынша білім беруді ұсынады. 2007 жылы 5 жылдық BSc (Pharm) бағдарламасына студенттер қабылданды. 2011 жылы 6 жылдық Pharm.D бағдарламасының соңғы курсына студенттер қабылданатын болады. Осыған сәйкес, Pharm.D бағдарламасының бірінші түлектері 2012 жылы күтілуде. Бағдарлама канадалық оқу жоспарын қабылдайды және 2009 жылдың ақпан айында Канаданың Фармация бағдарламаларын аккредиттеу жөніндегі кеңесі (CCAPP) тарапынан алғашқы аккредиттеуді алды. Бұл – Канаданың жалғыз аккредиттеу агенттігі тарапынан саралап, аккредиттеуден өткен алғашқы халықаралық бағдарлама.

Сауд Арабиясы

2001 жылы Король Абдулазиз университетінде, содан кейін 2005 жылы Ибн Сина ұлттық колледжінде, 2006 жылы КФУ-да, ал 2007 жылы Кассим университетінде басталды. 2008 жылы Эр-Риядтағы Король Сауд университетінің Фармацевтикалық факультеті, Хардж фармацевтикалық колледжі және Тайф университетінде оқыту жүргізілді. 2009 жылы Алмарефа колледжі Pharm. D. бағдарламасын іске қосты, ал 2011 жылы Шақра университеті де осы бағдарламаны ұсынды. Сауд Арабиясындағы дипломның мерзімі барлығы алты жылды құрайды, оның ішінде бір академиялық жыл клиникалық тәжірибеге арналған. Сауд Арабиясы Денсаулық сақтау мамандандыру комиссиясының мәліметінше, егер студент (кемінде алты жылдық) Pharm. D. дипломын алса, онда ол өзін одан әрі дамытуға мүмкіндік алады. Бұл кемінде бір жылдық аккредиттелген резидентура бағдарламасын (барлығы кемінде жеті жыл) орындау арқылы жүзеге асырылады. Резидентура бағдарламасын және Pharm. D. дипломын сәтті аяқтағаннан кейін, түлек фармацевтика саласындағы магистр дәрежесіне (тек тәжірибеде эквивалентті) кәсіби эквиваленттілікке өтініш бере алады. Pharm. D. дәрежесі қазір Сауд Арабиясының барлық дерлік фармацевтикалық колледждерінде ұсынылады. Бұл дәріхана бакалаврының дәстүрлі дипломын жақын арада алмастыратын өтпелі кезең, ал ескі бакалавр дипломы кезең-кезеңмен тоқтатылады.

Канада

Қазіргі уақытта Канадада BPharm (Pharm.D. емес) фармацевт ретінде жұмыс істеу үшін қажетті ең төменгі біліктілік деңгейі болып табылады. Канадада Pharm.D. бағдарламасы ағылшын және француз тілдерінде, сондай-ақ алғашқы кәсіби диплом және аспирантура деңгейінде ұсынылады. Бағдарламаға қабылданатын студенттер CCAPP (Фармация бағдарламаларын аккредиттеу жөніндегі Канадалық кеңес) немесе ACPE (Фармация білімі жөніндегі аккредиттеу кеңесі) аккредиттеуінен өткен оқу бағдарламасы бар мектепті бітірген болуы керек, немесе PEBC-ден біліктілік туралы сертификат алған болуы керек. 2007 жылдан бастап француз тіліндегі PharmD кәсіби білім беру бағдарламасы Монреаль университетінде, ал 2011 жылдан бастап Лаваль университетінде ұсынылады. Монреаль университеті фармацевтика саласында BPharm орнына Pharm.D. бағдарламасын алғашқы кәсіби диплом ретінде ұсынған Канададағы алғашқы университет болды. 2013 жылы Альберта университеті Pharm.D. кәсіби білім беру бағдарламасын ұсынды, бірақ бағдарламаға қабылдану үшін BPharm дипломы қажет. Торонто университеті 2011 жылы бастапқы деңгейдегі BPharm оқу бағдарламасын Pharm.D. бағдарламасына ауыстырды, бұл 2013 жылы мақұлданды. Pharm.D. дәрежесі Британ Колумбиясы және Торонто университеттерінде де бакалавриат деңгейіндегі кәсіби диплом ретінде ұсынылады. Алайда, 2020 жылдан бері, Канаданың көптеген, тіпті барлық фармацевтикалық мектептері фармацевттердің практикасы кеңейіп, өзгере түсуіне байланысты, фармацевтика ғылымдары бакалавры дипломын табыс еткен түлектерге берілетін Entry-to-Practice бағдарламаларын Entry-to-Practice Pharm.D. бағдарламасына ауыстырды. Осы өзгерістен кейін UBC енді жеке 2 жылдық Pharm.D. бағдарламасын ұсынбайды. 2013 жылдың 23 қаңтарында Онтарио үкіметі Торонто және Ватерлоо университеттерінің фармацевтика докторы (Pharm.D.) бағдарламасына қабылдау туралы өтінімдерін мақұлдады. 2015 жылы бітірген студенттер осы жаңа бакалавриаттық Pharm.D. бағдарламасы бойынша бірінші топ болды. Далхаузи университеті (Халифакс, Новая Шотландия) Pharm.D. бағдарламасына көшу процесін жүргізіп жатыр. Бакалавриатқа түсушілерге кемінде екі жылдық алдын ала курстар қажет болады. 2017 жылдың күзінде Ньюфаундленд Мемориал университеті (Сент-Джонс, Ньюфаундленд және Лабрадор) BPharm бағдарламасын Pharm.D. бағдарламасымен алмастырды, ал бірінші түлектер тобының 2022 жылы бітіруі күтілуде. Бұл бағдарламаға бір жылдық міндетті курстар қажет. 2018 жылдың күзінде Альберта университеті (Эдмонтон, Альберта) төрт жылдық BSc.Pharm бағдарламасын Pharm.D. бағдарламасына ауыстырды, ал бірінші түлектер тобының 2022 жылдың сәуір айында бітіруі күтілуде. Алайда, 2017 жылдың көктемінен бастап университет BSc.Pharm студенттеріне Pharm.D. бағдарламасына көшуге мүмкіндік берді. Бұл үшін студенттер үшінші және төртінші жылдар арасында екі қосымша жазғы семестрді, сондай-ақ төртінші жылда қосымша 16 апталық клиникалық тәжірибеден өту қажет болды. Бұл мүмкіндік тек 2018 және 2021 жылдар аралығында бітірген студенттерге ғана берілді. Нәтижесінде, университет қазіргі уақытта Pharm.D. дәрежесін алудың 3 мүмкіндігін ұсынады: 2 жылдық Pharm.D. бағдарламасы (әрекет ететін фармацевттер үшін), BSc.Pharm студенттеріне арналған Pharm.D. бағдарламасы (PBS) және Entry-to-Practice Pharm.D. бағдарламасы. 2018 және 2021 жылдар аралығында PBS бағдарламасына жазылмаған BSc.Pharm студенттері факультеттен бакалавр дәрежесін алған соңғы студенттер болады.

Америка Құрама Штаттары

Фармация докторы (Pharm. D.) – ғылыми зерттеу, оқыту, клиникалық тәжірибе, индустрия, өндіріс, сот және тағы да көптеген салаларда мүмкіндіктер ұсынатын кәсіби дәреже. АҚШ-тағы алты фармацевтикалық мектеп әлі де жоғары сынып оқушыларына Фармация мектебінде алты жылдық PharmD бағдарламасына тікелей қабылдану мүмкіндігін береді. Басқа фармацевтикалық мектептерде қажетті алғышарттарды орындағаннан кейін немесе бакалавр дәрежесін алғаннан соң фармацевтикалық мектептің оқуы тағы төрт жылға созылады. Жалпы алғанда, бастапқы деңгейдегі фармацевт болуға кеткен оқу мерзімі алтыдан сегіз жылға дейін; үштен төрт жылға дейінгі бакалавриат алғышарты – бакалавр дәрежесі, содан кейін 3-тен 4 жылға дейін (жеделдетілген бағдарлама) кәсіби докторлық дәреже. Pharm. D. бағдарламасына қабылдану бәсекеге толы. Табиғи ғылымдар бойынша үздік бағалармен қатар, көптеген мектептер студенттерден фармацевтикалық колледжге түсу емтиханын (PCAT) тапсыруды және Pharm. D. бағдарламасына түсу алдында ғылымдар, математика, жазу және гуманитарлық пәндер бойынша 90 кредиттік сағатты аяқтауды талап етеді. Қабылдау талаптарының жоғары деңгейде болуы және саланың бәсекеге толы болуы салдарынан көптеген фармацевтика студенттері фармацевтикалық мектепке түсуден бұрын бакалавр дәрежесін аяқтайды. Кейбір оқу орындарында әлі де алты жылдық жеделдетілген Pharm. D. бағдарламалары бар (алты жылдық MD бағдарламаларымен ұқсас). Резиденттура – әдетте бір жылдан екі жылға дейін созылатын мүмкіндік. Бітіруге жақын үміткерлер әдетте Pharm. D. бағдарламасының соңғы жылында өтініш береді. Көптеген резиденттік позицияларды аккредиттеуші орган – Америка денсаулық сақтау жүйесінің фармацевттері қоғамы. Өтініштер Pharmacy Online Residency орталықтандырылған өтініш қызметі арқылы қабылданады, ол әр резиденттік жылдың 3 қарашасында ашылады. Резиденттік орындар үміткерлермен сұхбаттасады және сәйкестендіру процесінен бұрын рейтинг жасалады. «Сәйкестік» National Matching Services Inc. және Pharmacy Online Residency орталықтандырылған өтініш қызметінің веб-порталымен бірлесіп жүзеге асырылады. Резиденттура пайдалы, әсіресе жаңа түлектер үшін, олар әлі де жеткілікті пациенттерге көмектесу тәжірибесіне ие емес немесе үдемелі және қосымша тәжірибелік оқыту іздеп жүргендер үшін. ACPE аккредиттеген фармацевтика докторы (Pharm. D.) қазіргі уақытта Солтүстік Америка фармацевттерінің лицензиялық емтиханына (NAPLEX) «отыруға» құқылы болу үшін Ұлттық фармацевтикалық кеңестер қауымдастығы (NABP) мойындаған жалғыз дәреже.

Тарих

Бұрын АҚШ-та фармацевтика саласында бес жылдық бакалавр дәрежесі болған. 1964 жылы Фармация мектебінің түлектеріне дейін, батыс жағалауындағы бірнеше штаттан басқа, барлық штаттарда дәріхана лицензиясын алу үшін лицензияланған Фармация колледжінде дәріхана практикасына баса назар аудара отырып, төрт жыл оқу қажет болды. 1961 жылы түскен студенттер батыс жағалауынан басқа жерде бес жылдық университет курсын аяқтауға міндетті болды, нәтижесінде фармацевтика ғылымдарының бакалавры дәрежесі берілді. Фармация мектептерінің көпшілігінде бұл екі жылға дейін фармацевтикалық білім алу және үш жыл Фармация мектебінде оқуды білдірді, соның нәтижесінде 1966 жылы бітіруге болады, бірақ кейбір мектептерде 1 және 4 немесе 3 және 2 жылдық жүйе болды. Қазіргі Pharm.D. оқу бағдарламасы бұрынғы Фармация бакалаврынан (B.S.) едәуір өзгеше. Ол қазір кең ауқымды теориялық және клиникалық дайындық, денсаулық сақтау саласының әртүрлі салаларында тәжірибелік клиникалық практика және фармакотерапияны оңтайландыруға бағытталған клиникалық фармация практикасына көбірек назар аударуды қамтиды. АҚШ-та фармацевт болу үшін талаптарға ACPE аккредиттеуінен өткен бағдарламадан фармацевтика докторы (Pharm.D.) дәрежесін алу, лицензияланған фармацевт басшылығымен белгілі бір сағат көлемінде стажировкадан өту (мысалы, кейбір штаттарда 1800 сағат), NAPLEX емтиханын және көп штаттық фармацевтикалық құқық емтиханын (MPJE) сәтті тапсыру кіреді. Қазіргі уақытта АҚШ-та лицензиясы бар Фармация бакалавры дәрежесін алған түлектерге Pharm.D. алуға көмектесетін бағдарламалар бар. Бұл бағдарламалар Фармация білімі жөніндегі аккредиттеу кеңесі (ACPE) тарапынан толық аккредиттелген, бірақ олар тек АҚШ-та дәріханада жұмыс істеуге лицензиясы бар қазіргі Фармация бакалаврлары үшін ғана қолжетімді.

Мексика

Мексикадағы фармация бағдарламасы Испаниядағы бағдарламаға ұқсас, бірақ АҚШ және Канададағы көрші елдерінен күрт өзгеше.

Бразилия

Бразилияда фармацевт атағы сертификатталған жоғары білімді аяқтағаннан кейін беріледі; Pharm. D. термині ресми түрде реттелмегенімен, оны қолдануға болады және көбінесе түлектердің кәсіби лицензиясына (аймақтық фармацевтикалық кеңес – Conselho Regional de Farmacia) қосылады. Көптеген университеттер биохимик және өндірістік фармацевт сияқты қосымша немесе бірнеше мамандық бойынша атақтар береді. Сан-Паулу университеті және басқа да бірнеше университеттер көп жылдар бойы фармацевтика және биохимия саласындағы түлектеріне токсикологиялық және клиникалық талдау, тамақтандыру және диетология, сондай-ақ өндірістік фармацевтика салаларында мамандық атақтарын беріп келеді, бұл атақтар АҚШ және Еуропадағы басқа да дәрежелерге баламалы болып табылады. Фармацевт бакалаврының біліміне кемінде 4 жыл кетеді, ал фармацевт-биохимик дәрежесін алу үшін толық уақытты оқумен 4,5 жыл және кемінде 720 сағат стажировка қажет. Студент кешкі оқу түрінде білім алуды таңдаса, оқу 6 жылға созылады, оның ішінде сенбі күндері толық күн оқылады және кемінде 720 сағат практикадан өтеді. Көптеген университеттер түпкілікті ғылыми диссертацияны қорғағаннан кейін Фармацевтика ғылымдарының докторы немесе Фармацевтика докторы дәрежесін береді, бірақ бұл кәсіби емес, аспирантурадан кейінгі білім беру курсы болып табылады және фармацевт ретінде жұмыс істеуге рұқсат бермейді.

Чили

Чилиде фармацевт (Quimico Farmaceutico) атағы аккредиттелген университетте 10 немесе 11 семестр толық күндік оқуды аяқтағаннан кейін беріледі. Фармацевт дәрежесі – бұл кәсіби дәреже, ол 5,5–6 жылдық оқуды (фармация немесе фармацевтикалық ғылымдар бакалавры) аяқтағаннан кейін, студенттің мамандану саласында (фармацевтикалық зертхана, қоғамдық дәріхана, ауруханалық дәріхана) 6 айлық тағылымдамадан өткеннен кейін немесе ғылыми диссертация қорғағаннан кейін табыс етіледі. Чилидің Químico Farmaceutico (Q.F.) фармацевтикалық кәсіби дәрежесі, әдетте, PharmD дәрежесімен маңызды жағынан тең. Фармацевт бакалавриатты бітіргеннен кейін 2 жылдық фармацевтикалық ғылымдар магистрі (MSc) немесе 4 жылдық фармакология докторы (PhD) дәрежесін алуға құқылы. Бұл ғылыми зерттеулермен айналысу үшін қажетті академиялық дәрежелер, бірақ басқа кәсіби салаларда жұмыс істеу үшін міндетті емес.

Колумбия

Колумбияда фармацевт (Quimico Farmaceutico) атағы аккредиттелген университетте 10 семестрлік толық күндік оқуды аяқтағаннан кейін беріледі. Фармацевт дипломы – кәсіби диплом. Pharm.D. термині ресми түрде реттелмегенімен, оны қолдануға болады және түлектердің кәсіби лицензиясына (Колумбияның Ұлттық Фармацевттер Коллегиясы (Colegio Nacional de Quimicos Farmaceuticos de Colombia) берген) әдетте қосылады.