Кіріспе

Нидерландыдағы спортқа шолу

Нидерландының 17 миллион халқының шамамен 5 миллионы елдегі 35 000 спорт клубының біріне тіркелген. 15 жастан асқан халықтың үштен екісі апта сайын спортпен айналысады. Футбол Нидерландыдағы ең танымал спорт түрі, ал екінші және үшінші орында хоккей мен волейбол тұрады. Жылдам коньки тебу, велосипед тебу, теннис және гольф – ең көп таралған төрт жеке спорт түрі. Fierljeppen (Polsstokverspringen), beugelen, kaatsen, klootschieten, kolven және korfball сияқты бірнеше жергілікті голланд спорт түрлері де бар. Спортты ұйымдастыру 19-шы ғасырдың және 20-шы ғасырдың басында басталды. Спорт федерациялары құрылды (мысалы, 1882 жылы жылдам коньки тебу федерациясы), ережелер біріздендірілді және спорт клубтары пайда болды. 1912 жылы Нидерландтың Ұлттық Олимпиада комитеті құрылды. Бүгінгі күнге дейін ел жазғы Олимпиада ойындарында 230 медаль, ал қысқы Олимпиада ойындарында тағы 95 медаль жеңіп алды. Нидерланд спортының ықпалды тұлғасы Пим Мюлиер болды. 1879 жылы ол Нидерландыда алғашқы регби және футбол клубын құрды, 1884 жылы алғашқы теннис клубын құруға қатысты, бес жылдан кейін Нидерланд Корольдік футбол қауымдастығының алдағысын құрды және 1896 жылы далалық хоккейді енгізді. Ол сондай-ақ бандиді де таныстырды. Оның туған қаласы Харлем және ағылшын Bury Fen Bandy клубы алғашқы халықаралық матчты өткізді.

Футбол

Голландия Корольдік футбол қауымдастығы (KNVB) – елдегі ең ірі спорт федерациясы, құрамында 1,076,759 ойыншы бар (2005 жылғы мәлімет бойынша). Бұл ұйым 19 желтоқсан 1899 жылы құрылды және 1904 жылы ФИФА-ның (әлемдік футбол қауымдастығы) негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Голландия футбол командасы 1908, 1912 және 1920 жылғы Олимпиада ойындарында үш қола медаль жеңіп алды. Басқа да жетістіктер 1970-ші жылдарда болды, ұлттық құрама 1974 және 1978 жылғы ФИФА әлем чемпионаттарының финалына шығып, екі рет те турнирдің қабылдаушы еліне есе жіберді. Сол кезеңде голландиялық «Аякс» және «Фейеноорд» клубтары 1970-1973 жылдары Еуропа кубоктарын жеңіп алды. 1988 жылы ұлттық құрама Еуропа чемпионатында бірінші және жалғыз халықаралық титулын жеңіп алды. Сол жылы ПСВ да Еуропа кубогын ұтты. «Аякс» 1995 жылы Еуропа кубогын қайта жеңіп алды. Жекелеген таланттарға қарамастан, Голландияның ерлер құрамасы тарихында тек бір ғана жүлдеге қол жеткізді. Бұл 1988 жылғы УЕФА Еуро чемпионатында болды, онда олар КСРО-ны жеңіп, құрметті Анри Делоне кубогын иеленді. 2017 жылы Голландияның әйелдер құрамасы Данияны жеңіп, өз алаңында Еуропа чемпионы атағын жеңіп, осы нәтижеге теңесті. Йохан Кройф, Марко ван Бастен, Рууд Гуллит, Деннис Бергкамп, Патрик Клюверт, Рууд ван Нистелрой, Кларенс Сейдорф, Уэсли Снайдер, Арьен Роббен, Робин ван Перси және Френки де Йонг сияқты көптеген голландиялық футболшылар халықаралық деңгейде танымал болды. 1999 жылы ФИФА Ринус Микелсті «Ғасыр жаттықтырушысы» деп атады. Голландия құрамасының 2010 жылғы әлем чемпионатының финалына қатысуы футболға қосымша даңқ әкелді, онда олар Испанияға есе жіберіп, Испанияға алғашқы әлем чемпионатының титулын сыйлады. 2019 жылдың маусым айында Голландия 6-шы ірі турнирдың финалына жетті, бірақ УЕФА Ұлттар лигасының финалында Португалиядан жеңілді. Бір айдан кейін ұлттық әйелдер құрамасы АҚШ-қа қарсы әлем чемпионатының финалына шықты. «Йохан Кройф Арена» және «Де Куип» стадиондары УЕФА-ның 5 жұлдызды рейтингісіне ие, осылайша олар УЕФА Чемпиондар лигасы мен Еуропа чемпионатының финалдарын қабылдауға мүмкіндік алады.

Бейсбол

Нидерландтың Корольдік бейсбол федерациясы 1912 жылдың 12 наурызында құрылды. 1971 жылы олар софтбол федерациясымен бірігіп, Нидерландтың Корольдік бейсбол және софтбол федерациясын құрды. 2008 жылы елдегі 184 клубтың бірінде 24 000-нан астам ойыншы белсенді болды. Нидерланды Еуропадағы ең табысты ұлттық бейсбол құрамасына ие, ол 20 рет Еуропа бейсбол чемпионатында жеңіске жетті және Әлемдік бейсбол классикасы мен Бейсбол әлем кубогы сияқты халықаралық жарыстарда континентті жиі өкілдік етеді. Отандық кәсіби бейсбол лигасы бар, оның ең үздік командасы – Роттердамның «Нептунус» клубы Еуропа клубтық чемпионаты үшін тұрақты түрде күреседі, соның ішінде 2000 жылдан 2004 жылға дейін бес рет қатарынан жеңімпаз атанды. Бейсбол әсіресе Кюрасао аралында танымал. 2005 жылы Виллемстадтың «Пабао» кішкентай лига чемпиондары Кішкентай лигалар әлем чемпионатының финалына дейін жетті. Бұрынғы «Нью-Йорк Янкис» клубының ойыншысы Андру Джонс, қазір Жапонияның Тынық мұхиты лигасындағы «Тохоку Ракутен Алтын бүркіттері» клубының ойыншысы, Кюрасаодан шыққан ең табысты және танымал бейсболшы саналады және 2006 жылы Әлемдік бейсбол классикасының бірінші турниріне қатысқан Нидерланд құрамасының мүшесі болды. «Атланта Брейвз» клубының питчері Жаир Юррхенс Кюрасаодан шыққан алғашқы ойыншы, ірі лигаларда тамыр жарды. Джон Хаусман 1894 жылы «Чикаго Колтс» командасы үшін дебют жасағанда, ірі лигалардағы алғашқы Нидерланд туған ойыншы атанды. Берт Блайлевен «All Star» болды, екі рет Әлем сериясының чемпионы атанды және 2011 жылы Ұлттық бейсбол даңқы залына енгізілді. 2009 жылы Нидерланды 2009 жылғы Әлемдік бейсбол классикасында Доминикан Республикасын екі рет жеңді. Доминикан Республикасының құрамасының барлық ойыншылары MLB-да ойнады, ал Нидерландының құрамасында тек бір ғана ойыншы болды. Доминикан командаларының MLB-дағы жалақысының жалпы сомасы шамамен 84 миллион долларды құрады, ал Нидерландының жалақысы 400 000 долларды құрады. Доминикан Республикасының жеңісіне үлкен үміт артылды, бірақ алғашқы ойында голландиялықтар 3:2 есебімен жеңіске жетті. Доминикан Республикасы келесі ойында Панаманы жеңіп, Нидерландқа қарсы қайта матч өткізді. Голландиялықтар доминикандықтарды тағы да таң қалдырып, қосымша иннингтерде 2:1 есебімен жеңіске жетті. 2013 жылғы Әлемдік бейсбол классикасында Нидерланды одан да жақсы өнер көрсетті. Тәжірибелі ойыншылар мен талантты жастардың үйлесімімен олар алдын ала кезеңнен жартылай финалға дейін жол ашты, онда команда Доминикан Республикасына есе жіберді. Команда 2017 жылғы Әлемдік бейсбол классикасында да жартылай финалға жетті, бірақ тағы да чемпионаттан бір қадам қалды, бұл жолы Пуэрто-Рикоға жеңілді.

Далалық хоккей

Голландия Корольдік Хоккей федерациясы 1898 жылдың 8 қазанында құрылды және 185 923 мүшесімен (2005 жылы) – ең ірі бес спорт федерациясының бірі.

Крикет

1883 жылы Нидерландтың Корольдік крикет федерациясы құрылды. 2021 жылы федерацияның 5000 мүшесі болды, бұл крикет Нидерландыда кең таралған спорт емес, бірақ дамуда екенін көрсетеді. Жоғары лига «Топкласс» деп аталады, онда он команда ұлттық чемпионат үшін күреседі. Нидерландының ұлттық крикет құрамасы бес рет – 1996, 2003, 2007, 2011 және 2023 жылдары Крикет әлем чемпионатына қатысты. Ел әлемдегі және Еуропадағы Шотландиямен бірге ең күшті федерациялардың бірі саналады. Нидерланды әлемнің үздік 15 командасының қатарында және 1999 жылы ICC Крикет әлем чемпионатын бірлесіп өткізді. Соңғы рет 2009 жылы Англияда өткен Крикет бойынша 20/20 әлем чемпионатына қатысып, турнирдің ашылу матчында Англия құрамасын жеңіп, көзге түсті. Олар кейін Супер сегіз кезеңіне өте алмаса да, Англияға қарсы жеңісі голландиялық крикет тарихындағы ең маңызды жеңістердің бірі болып есептеледі. Жақында голландиялықтар екі мәрте әлем чемпионы болған Батыс Индия құрамасын ICC Крикет әлем чемпионатының іріктеу турнирінде (Зимбабве, 2023) жеңіп, крикет тарихындағы сенсация тудырды, нәтижесінде Батыс Индия 2023 жылы Үндістанда өтетін әлем чемпионатына қатыса алмады. 2023 жылғы ICC Крикет әлем чемпионатында капитан Скотт Эдвардс басқаратын голландиялық команда Оңтүстік Африка және Бангладеш құрамаларын үлкен есеппен жеңіп, крикет әлемін таң қалдырды.

Регби одағы

Нидерландыда регби де ойналады. Алғашқы регби клубы HFC болды, ол 1879 жылдың 15 қыркүйегінде 14 жасар Пим Мюльер құрды, ол 1870 жылы бұл спорт түрімен алғаш танысқан. Бірақ HFC 1883 жылы футболға көшті. Дельфцше Студенттер Регби Клубы 1918 жылдың 24 қыркүйегінде алғашқы ресми регби клубы болып табылды. Голландия регби федерациясы 1920 жылдың 7 қыркүйегінде құрылды, бірақ клубтардың жетіспеуіне байланысты 1923 жылы таратылды. Олар 1932 жылдың 1 қазанында, Нидерланды ұлттық регби құрамасы Бельгиямен алғашқы ойынын өткізгеннен кейін алты ай өткен соң қайта ұйымдастырылды. Голландия регби федерациясы 2007 жылы 8000 тіркелген ойыншыдан 2019 жылы 15000 ойыншыға дейін өсті.

Топтама

Лицензия алған спортшылар саны бойынша, банди әлемдегі екінші ең ірі қысқы спорт түрі болып табылады. Банди 1890 жылдары Нидерландыға әкелінді және 1920 жылдары мұз хоккейы ең танымал қысқы командалық спорт түріне айналғанша, бірнеше онжылдық бойы қызығушылық тудырды. Дегенмен, банди Нидерландыда сақталды, ал 1970 жылдары ол қайта ұйымдастырылды. 1973 жылы Банди Бонд Нидерланд Халықаралық Банди Федерациясының алғашқы құрылтайшы емес мүшесі атанды. Ұлттық құрама Әлем чемпионаттарының B дивизионында өнер көрсетеді.

Лакросс

Нидерланды 2022 жылғы 19 жасқа дейінгі лакросс әлем чемпионатында алғаш рет ұлттық құрамасымен қатысады.

Мұз үстінде сырғанау

1882 жылдың 17 қыркүйегінде Нидерланд Корольдік коньки тебу федерациясы құрылды. 161 673 мүшесі бар, ол 2005 жылы әлемдегі жетінші ірі спорт федерациясы болды. 1900 жылы Яп Иден мен Коен де Конинг әлем чемпиондары болғаннан кейін, 1960 жылдары голландиялық жылдам коньки тебуде үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Чемпиондар Кис Веркерк пен Ард Шенк елде жылдам коньки тебуге деген қызығушылықты арттырды. Ивон ван Генип (1988 жылы 3 Олимпиада алтын медалі), Ринтье Ритсма (4 рет әлем чемпионы), Йохем Уитдехаге (2002 жылы 2 Олимпиада алтын медалі), Марианна Тиммер (1998 және 2006 жылдары 3 Олимпиада алтын медалі), Ирен Вюст (2006, 2010, 2014, 2018 жылдары 5 Олимпиада алтыны және 6 Дүниежүзілік жылдам коньки тебу чемпионаты) және Свен Крамер (2010, 2014, 2018 жылдары 4 Олимпиада алтын медалі және 9 Дүниежүзілік коньки тебу чемпионаты) сияқты спортшылардың арқасында жетістіктер бүгінге дейін жалғасуда. Голландиялық жылдам коньки тебушілердің 2014 жылғы Қысқы Олимпиададағы өнері, онда олар 12 жарыстың 8-ін жеңіп, 36 медальдің 23-ін, соның ішінде 4 толық жеңісті алды, – Олимпиада тарихындағы бір спорт түріндегі ең үлкен үстемдік көрсеткіші болып табылады. Тиальф стадионы Херенвеенде орналасқан және әлемдегі екінші жабық 400 метрлік жылдам коньки тебу трассасы, ал халықаралық чемпионат өткізген алғашқы трасса болып табылады және бүгінгі күні де әлемдік деңгейдегі жақсы жабдықталған нысан болып саналады. Голландиялық жылдам коньки тебушілер 1996 жылдан бері 77 рет әлем чемпионаттарында жеңіске жетті.

Көркем сырғанау

Сюкье Дикстра – ең табысты голландтық мәнерлеп сырғанаушы, үш рет әлем чемпионатын, бес рет Еуропа чемпионатын жеңіп, екі Олимпиада медалін иеленді. 1964 жылы Инсбрукте өткен Олимпиада ойындарында ол алтын медальді жеңіп алып, Нидерландтан шыққан спортшының қысқы Олимпиадада алғашқы алтын медалін сыйлады. Дианна де Лиу 1976 жылғы қысқы Олимпиада ойындарында мәнерлеп сырғанаудан күміс медаль жеңіп алды.

Велоспорт

Нидерландтың Корольдік Велосипедтік Одағы 1928 жылдың 26 қаңтарында құрылды. Голландиялық екі жол жүргізуші велосипедшісі «Тур де Франс» жарысында жеңіске жетті: Ян Янсен және Жооп Зоетемелк. 2017 жылы Том Дюмолин «Джиро д’Италия» жарысын жеңіп, бұл жарыста жеңіске жеткен алғашқы голландиялық және 1980 жылы Зоетемелк жеңісінен бергі Голландияның алғашқы Ұлы тур жеңімпазы болды. Жол жүргізуші велосипедшілер арасында сегіз голландиялық әлем чемпионы атанды (Тео Мидделькамп (1947), Ян Янсен (1964), Харм Оттенброс (1969), Хенни Куйпер (1975), Джерри Кнетман (1978), Ян Раас (1979), Жооп Зоетемелк (1985) және Матье ван дер Поэль (2023)), бірақ уақытқа қарсы жарыста әлем чемпионы атанған голландиялық тек Том Дюмолин (2017) ғана. Жол жарысы бойынша әлем чемпионы атанған сегіз әйел бар (Кити ван Оустен Хаге (1968, 1976), Тинеке Фопма (1975), Петра де Брюййн (1979), Леонтиен ван Мурсель (1991, 1993), Марианна Вос (2006, 2012, 2013), Шанталь Блаак (2017), Анна ван дер Брегген (2018, 2020) және Аннемик ван Влютен (2019, 2022)), ал уақытқа қарсы жарыста әлем чемпионы атанған төрт әйел бар (Леонтиен ван Мурсель (1998, 1999), Элен ван Дайк (2013, 2021, 2022), Аннемик ван Влютен (2017, 2018) және Анна ван дер Брегген (2020)). Олимпиада ойындарында Нидерланды велосипед спортынан 23 алтын медаль жеңіп алды (жол велосипед спортынан он, трек велосипед спортынан он бір, тау велосипедінен және BMX-тен бір-бір). Олимпиада ойындарында велосипед спортынан бұдан да көп алтын медальді үш ел ғана жеңіп алған. Эрик Деккер 2001 жылы Велосипедпен әлем кубогінде жеңіске жетті. Матье ван дер Поэль – циклокроста үш дүркін әлем чемпионы, ал голландиялық әйелдер циклокростағы әлем чемпионаттарында басқа елдерге қарағанда көбірек медаль жеңіп алды.

Теннис

Голландияның Корольдік теннис федерациясы 5 маусым 1899 жылы құрылған және 709 277 мүшесімен (2005 жылы) Нидерландтағы екінші ірі спорт федерациясы болып табылады. Антон Геесинк 1961 жылы дзюдодан әлем чемпионы атанған алғашқы жапондық емес спортшы болды. Басқа да танымал дзюдошылар: Анжелика Серизе, Вим Руска, Деннис ван дер Гест және Марк Хуизинга.

Кикбоксинг

Кенжи Куросакиден кикбоксингті үйренген Ян Плас 1978 жылы Нидерландыға кикбоксингті әкеліп, Межиро спорт залын және NKBB (Нидерланд кикбоксинг қауымдастығын) құрды. 1993 жылдан бері голланд кикбоксшылары K-1 аренасында үстемдік құрып келеді, бұл "Уимблдон эффектісін" тудырды. Екі рекордтық титул иегері – Эрнесто Хуст және Семми Шилт, сондай-ақ әлем чемпиондары мен күшті талапкерлер қатарында Питер Аэртс, Реми Боньяски, Энди Сувер, Альберт Краус, Роб Каман, Рамон Деккерс, Алистар Оверeem, Бадр Хари, Рико Верховен және тағы да көптеген әлем чемпиондары бар. Нидерланды кикбоксинг бойынша әлемдегі ең мықты ел деп есептеледі.

Жүру

Нидерландыда ұйымдастырылған шараның бөлігі ретінде белгілі бір маршрутпен жүру кең таралған. Басты ұлттық жаяу жүру ұйымы – Голландия Корольдік жаяу жүру қауымдастығы (Koninklijke Wandel Bond Nederland, немесе KWBN), ол Голландия Олимпиада комитеті/Голландия Спорт федерациясына мүше. KWBN-ге қарасты топтар жылына 1500-ден астам шара ұйымдастырады, оған шамамен 500 000 адам қатысады. Осы шаралардың ішінде әлемнің түкпір-түкпірінен 50 000-ға жуық қатысушыны қамтитын жыл сайынғы Нимвеген төрт күндік жаяуы бар. Бұл шаралар бәсекеге толы болмаса да, KWBN жаяу жүруді спорт түрі ретінде насихаттайды, осы арқылы "салауатты, денесі жетілген және сергек Нидерландыға" үлес қосуды мақсат етеді.

Басқа да танымал спортшылар

Ян Ламмерс - 1988 жылы Jaguar командасымен Ле-Манның 24 сағаттық жарысында жеңімпаз атанған бұрынғы Формула-1 жүргізушісі. Ян де Рой - раллилік жүк көлігінің жүргізушісі, ол өзінің TurboTwin DAF жарыс жүк көлігімен 1987 жылы Дакар раллиінің жүк көлігі санатында жеңімпаз атанды және жалпы есепте 11-орынды иеленді. Ханс Стейси - ралли жүргізушісі. 2007 жылы MAN жүк көлігімен жүк көліктері санатында Дакар раллиін жеңіп алды. Реймонд ван Барневельд - кәсіби дартс ойыншысы. 2008 жылдың қаңтарынан 2008 жылдың маусымына дейін әлемдегі бірінші орынды иеленді. Ол бес рет әлем чемпионатында жеңімпаз атанды, төрт рет қазір жойылған Британдық Дартс Ұйымында және бір рет Кәсіби Дартс Корпорациясында. Автожарыс жүргізушісі Ари Люендик - Индианаполис 500-дің екі дүркін жеңімпазы, 1990 және 1997 жылдары. 2004 жылы қайық спортымен айналысатын Нико Ренкс Халықаралық қайық спорты федерациясының "Томас Келлер" медалімен марапатталды. Баскетболшы Рик Смитс 1998 жылы NBA All-Star Game ойынына шақырылды және Индиана Пейсерс командасына 2000 жылы жалғыз NBA финалына жетуге көмектесті. Майкл ван Гервен - кәсіби дартс ойыншысы. Ол 2014 жылдан 2021 жылға дейін әлемдегі бірінші орынды иеленген дартс ойыншысы болды және 2014, 2017 және 2019 жылдардағы PDC World Darts Champion атанды. Райан Тен Дойшейт - бір күндік жарыстарда ең жоғары соққы орташа көрсеткішіне ие крикетші. 2011 жылдың қаңтар айында Тен Дойшейт Индия Премьер Лигасының 2011 жылғы аукционында Колката Найт Райдерс клубымен келісімшартқа отырды, бұл IPL келісімшартын алған алғашқы Associate ойыншысы болды. 2012 жылы ол KKR клубымен Индия Премьер Лигасын жеңген алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз голландтық атанды. Макс Верстаппен - Формула-1 жүргізушісі. 2015 жылы 17 жасында дебют жасаған ол Формула-1 жарысына қатысқан ең жас жүргізуші ретінде рекордты ұстап тұр. 2016 жылы ол Испания Гран-присінде алғашқы жеңісін тойлады, соның арқасында Формула-1 жарысында ең жас және алғашқы голландтық жүргізуші атанды. 2021 жылы ол Формула-1 жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті, бұл жетістікті голландтық жүргізушілердің арасында алғаш рет орындады. Ол 2022 және 2023 жылдары да жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Макстың әкесі Жос Верстаппен 1994 жылдан 2003 жылға дейін Формула-1 жүргізушісі болды. Вивианна Миедема - кәсіби футболшы, FA WSL клубы "Арсенал" және Нидерланды әйелдер құрамасында шабуылшы ретінде ойнайды. Ол Нидерланды құрамасы сапындағы халықаралық матчтардағы голдарының саны бойынша әйелдер және ерлер командаларының арасындағы барлық ойыншылардан көбірек гол соқты. Ринус Вейкей, толық аты Ринус ван Калмтут, IndyCar Series жүргізушісі.