Кіріспе
Homo sapiens-те кездесетін сүтқоректілер ақуызы Адипонектин (сонымен қатар GBP 28, apM1, AdipoQ және Acrp30 деп аталады) – глюкоза деңгейін реттеуге және май қышқылдарының ыдырауына қатысатын ақуыз гормоны және адипокин. Адамдарда ол ADIPOQ генімен кодталады және негізінен майлы тіндерде, сондай-ақ бұлшықеттерде және тіпті мида да өндіріледі.
Adiponectin (also referred to as GBP 28, apM1, AdipoQ and Acrp30) is a protein hormone and adipokine, which is involved in regulating glucose levels and fatty acid breakdown. In humans, it is encoded by the ADIPOQ gene and is produced primarily in adipose tissue, but also in muscle and even in the brain.
Құрылымы
Адипонектин - 244 аминқышқылынан тұратын ұзын полипептид (белок). Оның төрт ерекше аймағы бар: біріншісі – гормонды жасушадан тыс секрецияға бағыттайтын қысқа сигналдық тізбек; екіншісі – түрлер арасында өзгеретін қысқа аймақ; үшіншісі – коллагендік ақуыздарға ұқсас 65 аминқышқылынан тұратын аймақ; соңғысы – шар тәрізді домен. Жалпы алғанда, бұл белок 1Q комплементінің (C1Q) факторларымен ұқсастық көрсетеді, бірақ шар тәрізді аймақтың үш өлшемді құрылымы анықталғанда, белоктардың тізбегі байланысты болмаса да, TNFα-ға ерекше ұқсастық байқалды.
Ашылу
Адипонектин алғаш рет 1995 жылы 3T3 L1 адипоциттерін дифференциациялау кезінде сипатталды (Scherer PE және басқалар). 1996 жылы ол егеуқұйрық жасушаларында (май жасушаларының прекурсорлары) дифференциацияланатын май жасушаларында ең жоғары экспрессияланатын мРНК транскрипті ретінде сипатталды. Адам гомологы майлы тінде ең көп кездесетін транскрипт ретінде анықталды. Күтілгеннен керісінше, майлы тінде өндірілгеніне қарамастан, адипонектин деңгейі семіздікте төмендеуі анықталды. Кодтау аймағындағы және оған жақын тізбектегі бірнеше жалғыз нуклеотидтік полиморфизмдер әртүрлі популяцияларда әртүрлі таралумен, байланыс дәрежесімен және 2-типті қант диабетіне әсер ету күшімен анықталды. Изохинолин алкалоиді берберин адипонектин экспрессиясын арттырады, бұл оның метаболизмдік бұзылыстарға жағымды әсерін жартылай түсіндіреді. Омега-3 май қышқылдары – эйкозапентаеной қышқылы (EPA) және докозагексаеной қышқылы (DHA) қоректенген тышқандарда плазмадағы адипонектин деңгейінің жоғарылағаны байқалды. Куркумин, капсаицин, гингерол және катехиндер де адипонектин экспрессиясын арттырады. Филогенетикалық таралу құстар мен балықтардағы экспрессияны қамтиды.
Басқа
Адипонектиннің төмен деңгейі ересектерде ЖСҚБ-мен байланысты. Ревматоидты артритпен ауыратын және DMARD немесе TNF ингибиторларымен емделген пациенттерде адипонектин деңгейінің жоғарылауы анықталды. COVID-19 пневмониясы бар науқастардағы адипонектин мен лептин арақатынасы, сау адамдармен салыстырғанда төмен болды. Дене шынықтырудың нәтижесінде адипонектин бөлінуінің артуы егеуқұйрықтың өсуін күшейтіп, тышқандарда антидепрессивтік белгілерге алып келді.
Дәрілік мақсат ретінде
Адипонектиннің қандағы деңгейін өмір салтын өзгерту және статиндар сияқты кейбір дәрілер арқылы жанама түрде арттыруға болады. AdipoR1 және AdipoR2 адипонектин рецепторларының шағын молекулалы агонисті, AdipoRon туралы хабарланған. 2016 жылы Токио университеті АдипоR1, AdipoR2 және AdipoRon туралы жасалған анонимді, жалған және бұрмаланған деректерге қатысты тергеу бастағанын жариялады. Дегенмен, жүйелі шолу 2-типті қант диабетін емдеу үшін тәтті картопты тұтынуды қолдауға жеткіліксіз дәлел бар деген қорытындыға келді. Адипонектин, көрінеу, қан-ми тосқаулын (қан-ми кедергісін) өткізе алады. Бірақ, осы мәселе бойынша келіспейтін деректер де бар. Адам организмінде адипонектиннің жартылай ыдырау мерзімі 2,5 сағатты құрайды.