Кіріспе

Қандағы ірі плазмалық белок

α2 Макроглобулин (α2M) немесе альфа 2 макроглобулин – қандағы ірі (720 KDa) плазмалық белок. Ол негізінен бауырда өндіріледі, сондай-ақ макрофагтар, фибробластар және адренокортикальды жасушалар арқылы жергілікті түрде синтезделеді. Адамдарда ол A2M генімен кодталады. α2 Макроглобулин антипротеаза ретінде әрекет етеді және көптеген протеиназалардың белсенділігін тежейді. Ол плазмин мен калликрейнді тежеу арқылы фибринолизді тежегіш ретінде жұмыс істейді. Тромбинды тежеу арқылы ол қан ұюын тежегіш ретінде жұмыс істейді. α2 Макроглобулин тасымалдаушы белок ретінде де әрекет етуі мүмкін, себебі ол көптеген өсу факторларымен және цитокиндермен байланысады, мысалы, тромбоциттен туындаған өсу факторымен, базалық фибробласт өсу факторымен, TGF β, инсулинмен және IL 1β-мен. α2 макроглобулиннің төмен концентрациясымен байланысты ешқандай нақты ауру анықталған жоқ, сондай-ақ α2 макроглобулиннің төмен деңгейіне байланысты ешқандай ауру жағдайы тіркелмеген. Нефроздық синдром кезінде басқа төмен молекулалық салмақты белоктар зәрмен шығарылғанда α2 макроглобулиннің концентрациясы 10 есе немесе одан да көп көтеріледі. α2 макроглобулиннің зәрге шығуына оның үлкен мөлшері кедергі келтіреді. Нәтижесінде, нефроздық синдром кезінде α2 макроглобулиннің сарысудағы деңгейі альбумин деңгейіне тең немесе одан жоғары болады, бұл онкоздық қысымды сақтау әсерін тигізеді.

Құрылымы

Адамның α2 макроглобулині S-S байланыстарымен біріктірілген төрт бірдей кішібөлшектен тұрады. α2 макроглобулиннің тетрамерлік формаларынан басқа, димерлік және соңғы кезде мономерлік αM протеаза ингибиторлары да анықталды. Адамның α2 макроглобулинінің әрбір мономері бірнеше функционалдық домендерден құралған, оның ішінде макроглобулин домендері, тиол эфирі бар домен және рецепторға байланысатын домен бар. Жалпы алғанда, α2 макроглобулин – адам плазмасындағы ең ірі, иммуноглобулин емес негізгі ақуыз. α2 макроглобулиннің аминқышқылдық тізбегі жүктілік аймағының протеинімен (PZP; сондай-ақ жүктілікке байланысты α2 гликопротеин деп те аталады) 71% бірдей екені көрсетілген.

Функция

А-макроглобулин (αM) ақуыздар тұқымына протеаза ингибиторлары кіреді, олардың типі адамдық тетрамерлік α2-макроглобулин (α2M) болып табылады; олар MEROPS протеиназа ингибиторлары I39 тұқымының, IL кланының құрамына жатады. Бұл протеаза ингибиторлары бірнеше ерекше қасиеттермен бөлінеді, оларға: 1) барлық каталитикалық кластардан протеазаларды тежеу қабілеті, 2) «алдау аймағы» (α2-макроглобулин молекуласындағы аминқышқылдарының тізбегі, немесе оны тежейтін протеиназалар үшін шиссильді пептидтік байланыстарды қамтитын гомологты ақуыз) және тиол эфирі, 3) ұқсас протеазаны тежеу механизмі және 4) тиол эфирінің кішкентай алғашқы аминдермен реакциясы арқылы тежеу қабілетінің жойылуы жатады. αM протеаза ингибиторлары стериялық кедергі арқылы тежеуді жүзеге асырады. Механизміне алдау аймағының протеазамен кесілуі кіреді, бұл αM-нің осы бөлігіне протеолиздік кесілуге әсіресе бейім, ол конформациялық өзгерісті бастайды, нәтижесінде αM протеазаны қамтиды. Нәтижеде пайда болған αM-протеаза кешенінде протеазаның белсенді орны стериялық түрде қоршалғандықтан, ақуыз субстраттарына қолжетімділік айтарлықтай төмендейді. Алдау аймағының кесілуі салдарынан екі қосымша оқиға орын алады, атап айтқанда (1) h-цистеинил-г-глутамил тиол эфирінің реакциялық белсенділігі артады және (2) маңызды конформациялық өзгеріс консервацияланған COOH-терминалды рецепторға байланысу доменін (RBD) ашады. RBD-нің ашылуы αM-протеаза кешенінің клиренс рецепторларына байланысуына және айналымнан шығарылуына мүмкіндік береді. Тетрамерлік, димерлік және соңғы кезде мономерлік αM протеаза ингибиторлары анықталды. α2-макроглобулиннің құрамында 35 аминқышқылынан тұратын «алдау» аймағы бар. Аздау аймағына байланып, оны кесетін протеиназалар α2M-ге байланысады. Протеиназа-α2M кешені макрофаг рецепторларымен танылады және жүйеден шығарылады. α2-макроглобулин плазмадағы мырыш пен мысты, тіпті альбуминге қарағанда күштірек байланыстырады, сондықтан ол транскупрейн деп те аталады. Адам плазмасындағы мыстың 10-15% α2-макроглобулинмен хелатталады.

Ауру

А2 макроглобулиннің деңгейі сарысудағы альбумин деңгейі төмендеген кезде артады, бұл көбінесе бүйрек синдромында кездеседі, онда бүйректер қандағы кішірек ақуыздардың бір бөлігін шығара бастайды. А2 макроглобулинінің үлкен мөлшеріне байланысты, ол қан ағынында тоқталып қалады. Барлық ақуыздардың өндірісінің күшеюі А2 макроглобулиннің концентрациясының артуына әкеледі. Бұл арту денсаулыққа елеулі зиян келтірмейді, бірақ диагностикалық көрсеткіш ретінде пайдаланылады. Альбуминнің қалыпты деңгейінде А2 макроглобулиннің жоғарылауы көбінесе жедел және/немесе созылмалы қабынуды көрсетеді. А2 макроглобулиннің кең таралған (29,5%) (полиморфизм) нұсқасы Альцгеймер ауруының қаупін арттырады. А2 макроглобулин гелатиназаның (ММР 2 және ММР 9) белсенді формаларын фагоциттердегі қабылдағыштар арқылы қан айналымынан жояды.