Кіріспе

Паттайя (พัทยา, ) – Таиландтың шығысындағы қала. Чонбури провинциясының екінші ірі қаласы және Таиландтың сегізінші ірі қаласы. Ол Таиланд шығанағының шығыс жағалауында, Бангкокттан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. 2021 жылғы мәлімет бойынша халқы 328 961 адамды құрайды. Паттайя қаласы (เมืองพัทยา, ) – Банг Ламунг ауданының құрамына кірмейтін, өздігінен басқарылатын муниципалдық аймақ. Оның халқы 119 532 адамды құрайды. Ол Нонг Пру және На Клуа тамбондарының, сондай-ақ Хуай Яй және Нонг Пла Лай тамбондарының бір бөлігін қамтиды. Муниципалдық аймақ Банг Ламунг ауданының бөлігі болмаса да, Паттайя қаласы барлық көршілес кіші аудандарға дейін өсіп, аудан халқының ең үлкен үлесін құрайды, бұл оны де-факто "Паттайя-Банг Ламунг-Джомтьен" аймағының бөлігіне айналдырады, бұл аймақ "Үлкен Паттайя" деп те белгілі. Қала Си-Рача, Лэм-Чабанг және Чонбури қалаларымен бірге өнеркәсіптік Шығыс теңіз жағалау аймағында орналасқан. Паттайя – Паттайя-Чонбури қалалық аймағының орталығында (Чонбури провинциясында 1 000 000 халқы бар қала), ол Таиландтағы үшінші ірі қалалық аймақ болып табылады.

Атауы

Паттайя атауы Пхрайя Тактың (кейін патша Таксин) және оның әскерінің Аюттаядан Чантабуриге жасаған жорысынан туындады, бұл 1767 жылы бұрынғы астана бірмалық шабуылшыларға түскенге дейін болған оқиға. Оның әскері қазіргі Паттайя аумағына жеткенде, Пхрайя Так Най Клом есімді жергілікті басшының әскерімен кездесті, ол оны тоқтатуға тырысты. Екеуі бетпе-бет кездескенде, Най Клом Пхрайя Тактың көркем мінез-құлқына және оның әскерінің қатаң тәртібіне әсерленді. Ол қарсылық көрсетпей, беріліп, оның әскеріне қосылды. Әскерлер кездескен орыннан бері "Тхап Пхрая" деп аталады, яғни "Пхрайяның әскері". Кейіннен Тхап Пхрая "Пхаттая" деп өзгертілді, бұл "жаңбыр маусымының басында оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа соғатын жел" деген мағынаны білдіреді.

Өсу

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кәсіпкер Париния Чавалиттамронг Паттайяға инвестиция салудың әлеуетін байқап, үкіметтік басқаруға бірнеше жерді сыйға берді. Кейіннен осы жерге Паттайя қалалық әкімдігі салынып дамыды. 1960 жылға дейін балықшылар ауылы болған Паттайяда туризм Вьетнам соғысы кезінде, американдық әскерилер демалысқа (R&R) келген кезде бастау алды. 1959 жылғы 29 маусымда Кораттағы әскери базадан келген үлкен топ Пхрая Санторннан жағажайдың оңтүстік жағындағы, қазір "Стрип" деп белгілі болған жерде үйлерді жалға алып, Паттайяны кеңінен таныстырды, оның жақсылығы ауыздан ауызға тарады. 1978 жылғы 29 қарашада Таиланд үкіметі Паттайяға қала мәртебесін берді. 1981 жылы кәсіпкер Лек Вирияфан толығымен ағаштан салынған, әлі аяқталмаған Шындықтың ғибадатханасының құрылысын бастады.

21 ғасыр

2004 жылы Нирун Ваттансартсатон демократиялық жолмен сайланған алғашқы мэр болды. 2008 жылғы мэр сайлауында Иттифол Хунплюем Паттайяның мэрі атанды. Мэр ретінде Иттифол Бали Хай пирсінің жанындағы Waterfront Suites and Residence тұрғын үй кешенінің құрылысын мақұлдады, бұл мәселе дау тудырды. Оның мақұлдауы кейіннен 2023 жылы сыбайлас жемқорлық айыптары бойынша тұтқындалуына әкелді. 2014 жылғы төңкерістен кейін Ұлттық бейбітшілік және тәртіп кеңесі 2018 жылға дейін екі мэрді тағайындады. 2018 жылы премьер-министр Прают Чан-о-ча Иттифолдың бауыры Сонтайя Кунпломеді мэр етіп тағайындады. Мэр Сонтая «Рао Рак Паттайя» партиясын құрды, ол 2022 жылғы мэр сайлауында Порамет Нгампичет басқаруымен жеңіске жетті және ол осы күнге дейін мэр қызметін атқарып келеді. COVID-19 пандемиясы кезінде туризмді шектеуші саяхат шектеулерінен Паттайя экономикасы ауыр зардап шекті. 2010 жылдардың басынан 2020 жылдарға дейін Паттайя жұртшылықтың қабылдауын «секстік қала» имиджінен отбасылық демалысқа қолайлы орынға өзгертуге тырысты. Сюни алаңындағы педофильдерге ыңғайлы жағдай жасаған барлар жабылды және Уолкинг-стриттегі гого-барлардың саны азайды. Дегенмен, Таиландта тыйым салынған Deutsche Welle телеарнасының 2023 жылғы деректі фильмі Паттайяның секс-индустриясы және оның балалардың секс-қызметімен байланысы туралы алаңдаушылықты қайта жақтандырды. Деректі фильмде неміс турисінің Германияға қайтып, қудалаудан қашу үшін 1 миллион бат төлегені айтылады. Бұл мәлімдемелерге жауап ретінде премьер-министр Сретта Тависин Сурахат Хапкарн басқаратын тергеуді бастады. Жергілікті БАҚ деректі фильмінің COVID-19 пандемиясынан қалпына келе бастаған Паттайя индустриясына зиян келтіруі мүмкін екенін хабарлады. Паттайяда, әсіресе муссон маусымында су тасқыны жиі болады. 2021 жылдың 27 тамызындағы нөсерлі жаңбырдан маңызды жолдардың көп бөлігі су астында қалды, кейбір аймақтарда су деңгейі екі метрге жетті. Паттайя қалалық әкімдігі тамыздағы су тасқынын соңғы он жылдағы ең ауыр су тасқыны деп атады. 2023 жылдың 4 қарашасында Паттайя ең жоғары даму санаты бойынша «Адалдық және ашықтық» марапатымен марапатталды. Марапатты Ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссия Бангкоктағы Үкімет үйінде Пораметке тапсырды.

Климат

Паттайяда тропикалық ылғалды және құрғақ климат басым, ол келесі маусымдарға бөлінеді: ыстық және құрғақ (желтоқсаннан ақпанға дейін), ыстық және ылғалды (наурыз және сәуір), және ыстық, жаңбырлы (мамырдан қарашаға дейін).

Демография

Муниципалитеттің халқы 119 532 адамды құрайды (2019 жылғы мәлімет бойынша), ал қаланың ("Үлкен Паттайя") халқы 328 961 адамды құрайды (2021 жылғы мәлімет бойынша). Жылдар бойы муниципалитет (Паттайя қаласы) өзінің муниципалдық шекарасынан (53,5 км²) асып, Банг Ламунг ауданындағы барлық көршілес кіші аудандарға (тамбон) таралып, "Паттайя Банг Ламунг Джомтиен" аймағын (727 км²) құрады, бұл "Үлкен Паттайя" деп те аталады, алайда қалалық аймақты сипаттау үшін көбінесе "Паттайя" деген термин қолданылады. Халық саны мен аумақ мөлшеріндегі өзгерістер Мемлекеттік жұмыстар және қала мен ауылдық жоспарлау департаменті мен Чонбури провинциялық әкімшілік ұйымы тарапынан үнемі қайта қаралып отырады. Паттайя – Паттайя Чонбури қалалық аймағының бір бөлігі, ол Чонбури, Си Рача және Паттайя қалаларының біріккен аймағын құрайды. Бұл аймақтың жалпы халқы 999 092 адамды құрайды, бұл Бангкок пен Чианг Майдан кейін елдегі үшінші ірі қалалық аймақ болып табылады. Паттайяда шетелдік зейнеткерлердің саны артып келеді. Таиландтың Иммиграциялық бюросы Таиландта зейнеткерлікке шығуды көздейтін 50 жастан асқан шетелдіктер үшін арнайы виза санатын ұсынады. Қалада, негізінен тамил тілінде сөйлейтін, ірі үнді қауымы бар.

Физикалық география

Таиланд шығанағындағы Паттайя Бангкок қаласынан шамамен оңтүстікке қарай, Чонбури провинциясының Банг Ламунг ауданында орналасқан. Паттайя қаласы – Нонг Пру (Нонгпру) және На Клюэа (Наклуа) аумақтарын, сондай-ақ Хуай Яй және Нонг Пла Лай аумақтарының бір бөлігін қамтитын арнайы муниципалитет аймағы. Паттайяның солтүстік шекарасын құрайтын Банг Ламунг қалашығы Банг Ламунг (Бангламунг), Нонг Пла Лай және Тахиан Тиа аумақтарының бір бөлігін қамтиды. Банг Саре (Bang Saray) Паттайяның оңтүстік шекарасында жатыр. "Үлкен Паттайя" Бангламунгтың (Чонбури провинциясын құрайтын он бір ауданның бірі) жағалауының көп бөлігін алып жатыр. Ол Наклуа жағажайынан (ең солтүстік жағажай) және Паттайя жағажайынан (басты жағажай) шығысқа қарай созылған үлкен солтүстік бөлімінен, сондай-ақ Пхра Тамнак төбесінен (көбінесе төбесіндегі храмдардың болуына байланысты "Будда төбесі" деп аталады) және Паттайя жағажайынан оңтүстікке қарай орналасқан аймақты қамтитын кіші оңтүстік бөлімінен тұрады.

Жағажайлар мен аралдар

Бұғаздың негізгі бөлігі екі маңызды жағажайға бөлінеді. Паттайя жағажайы қала орталығына параллель орналасқан, солтүстіктегі Паттайя Нуэадан (Солтүстік) басталып, оңтүстікке қарай, Жүрушілер көшесіне кіретін Паттайя Тайға (Оңтүстік) дейін шамамен 2,7 км созылады. Бұрын ені 35 метр болған жағажай эрозияға ұшырады, кейбір жерлерде ені 2-3 метрге дейін тарылды. 2018 жылы 429 миллион бат көлемінде жағажайды қайта жаңарту жобасы іске асырылды. Ко Ранг Квиан аралынан 360 000 м³ құм алып келініп, жағажайдың енін 50 метрге дейін кеңейту жоспарланған. Чулалонгкорн университетінің зерттеушілерінің мәліметінше, ешқандай шара қолданбаса, Паттайяның жағажайлары шамамен он жыл ішінде жойылып қалуы мүмкін. Паттайя жағажайының алғашқы 400 метрін қайта жаңарту жұмысы аяқталғаннан кейін бір ай өткен соң, су тасқынынан жұмыс "ауыр зақымдарға" ұшырады. Жағажай эрозиямен күресу үшін импортталған құмды қолданған елдегі алғашқы жағажай болып табылады. Ресми өкіл: "Су тасқынының зардабына уақтылы түзету жүргізілмесе, жағдай одан да нашарлай түседі", - деді. Пхра Тамнак төбесі Паттайяның оңтүстік жағында орналасқан және әдемі көріністерімен, төбедегі храммен (Ват Пхра Яй) танымал. Паттайя паркі мен Паттайя мұнарасы Пхра Тамнак төбесінің оңтүстік жағында, ал Паттайя көрме және конгресс орталығы (P.E.A.C.H.) төбедің солтүстік жағында орналасқан. Соңғы жылдары Пхра Тамнак төбесі табиғи ортасының жақсы болуына, жағажайларына және Жомтиен мен Паттайя қаласы арасындағы ыңғайлы орналасуына байланысты үлкен танымаллыққа ие болды. Жомтиен Паттайядан Теппрасит тас жолымен бөлінген, бұл Паттайя қаласына оңтүстікке қарай созылатын бағыт. Ол жоғары қабатты тұрғын үйлерден, жағажайдағы қонақүйлерден, коттедждерден, дүкендерден, барлардан және мейрамханалардан тұрады. Жағалаудағы аралдардың арасында үш "жақын арал" бар: Ко Лан (негізгі арал), Ко Сак және Ко Крок, Паттайя жағалауынан. "Алыс аралдар" - Ко Пхай (негізгі арал), Ко Ман Вичай, Ко Ху Чанг және Ко Клунг Бадан, "жақын аралдардан" батысқа қарай орналасқан. Ко Рин Ко Пхай тобының оңтүстік-батысында орналасқан. "Жақын аралдар", "Алыс аралдар" және "Корал аралы" аттары тек маркетингтік мақсаттарда қолданылады және аралдардың топтарына қатысты есімдеу стандарттарына сәйкес келмейді, сонымен қатар Таиланд Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Гидрографиялық қызметі жариялаған теңіз карталарында көрсетілмейді. 2016 жылдың маусым айында Аймақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасы "Паттайяның қарбалас орталық жағажайларындағы теңіз суының сапасы нашар және адамдар мен теңіз жануарларына қауіп төндіруі мүмкін" деп хабарлады.

Қоршаған орта

Паттайя күніне шамамен 450 тонна қатты қалдық шығарады. Қала жыл сайын қалдықтарды шығару және жоюға 300 миллион баттан астам қаржы жұмсайды. Әр тонна қоқысты өңдеу үшін орташа есеппен 1600 бат төленеді. Көптеген туристік қайықтар теңізге қоқыс тастайды деген күдік бар. 2017 жылдың шілдесінде Паттайя жағажайлары бір апта бойы дауыл суағызынан ағып шыққан қара судың салдарынан ластанды. Қалалық шенеуніктер бұл оқиғаның себебі бұзылған сорғылар және Паттайяның нашар күтімдегі ағын суларды тазарту станциясы екенін айтты. Қоршаған орта министрлігі ластану заңдарын күшейтіп орындауға және Паттайяны ағын суларды тазарту тиімділігін арттыруға итермелейтінін мәлімдеді. Министрлік мәліметінше, Паттайяда 1047 ағын су мен қоқыс ластануының анықталған көздері бар, және қаланың өсуімен олардың саны артып келеді. Аймақтық экологиялық кеңсе хабарлағандай, Паттайяның орталық жағажайларындағы теңіз суының сапасы нашар, тіпті ағын сулар төгілмеген кезде де, және ол "адамдар мен теңіз жануарларының өміріне қауіп төндіруі мүмкін". Олар Паттайяның орталық жағажайларындағы теңіз суының сапасын "нашар" деп бағалап, оның нашарлап бара жатқанын айтты. Солтүстік Паттайя, Оңтүстік Паттайя, Ко Лан және Джомтиен жағажайларындағы На Клуа маңындағы су сапасы "жақсы" деп танылды. Қала екі су шаруашылығы станциясын кеңейтуді қарастырды, бұл ағын суларды теңізге жібермес бұрын оларды жақсырақ тазартатын қуаттылықты арттыруға бағытталған. Сой Ват Нонгяйдағы су тазарту станциясы кеңейтілгеннен кейін күніне 80 000 текше метрден 130 000 текше метрге дейін қалдық суды тазарта алатын болар еді. Алайда, бұл кеңейту жобасы іске асырылмады.

Экономика

Паттайя Таиландтың Шығыс экономикалық дәлізінің (EEC) орталығында орналасқан. 1,5 триллион баттан астам сомадағы инвестициялар EEC инфрақұрылымдық жобаларына бағытталған: әуежайлар, терең теңіз порттары, жоғары жылдамдықты теміржолдар, автобандар. Бұл Паттайяға қолжетімділікті арттырады. Тайланд сауда палатасының (TCC) мәліметінше, EEC инвестициялары, U Tapao халықаралық әуежайы және Паттайяны үш ірі әуежаймен байланыстыратын жоғары жылдамдықты теміржол Паттайяны шығыс аймағының орталығына айналдырады. TCC пікірінше, «Жақын арада көптеген тартымды орындар шетелдік және жергілікті туристерді қызықтыратын болады». Қолжетімділіктің жақсаруы Паттайяға саяхаттау құнын және уақытын қысқартады. TCC болжамы бойынша, келесі бірнеше жылда EEC аймағына келетін туристердің саны 46,7 миллионға жетеді, бұл қазіргі 29,8 миллионнан бір жарым есе көп. Паттайя жобаларына қала ішінде трамвай салу, үлкен круиздік терминалды құрылыс салу, сондай-ақ жаңа туристік нысандар: су паркі, мұз сарайы, мәдени базарлар, тай боксы залы, театрлар мен конференц-залдар кіреді. Барлығы да құрылыс кезеңінде. «Біз Паттайяның бұрынғы [жаман] имиджін жойып, жаңа бейнесін көрсетуге тырысып жатырмыз, Паттайя – әртүрлі жаңа туристік мүмкіндіктері бар әркімге арналған орын», – деді Таиланд туристік басқармасының (TAT) өкілі. Ол EEC Паттайяны Пхукет және Ко Самуи сияқты басқа да танымал тайлық жағажайлармен салыстырғанда бәсекеге қабілетті ететінін, көлік шығындарының төмендеуіне байланысты екенін айтты. 2018 жылы он төрт миллион турист қаланың қазынасына 239 миллиард бат салды. Бұл Паттайяның жылдық табысының 70% астамын құрайды. Қала басшылығы 2025 жылға қарай туризмге тәуелділікті 60% дейін төмендетуді және «Нео Паттайя» – халықаралық бизнес орталығына айналуды жоспарлап отыр. Жоспарлардың кілті – инфрақұрылымды жақсарту: су тасқынынан қорғау жобаларына 9,5 миллиард бат, сондай-ақ күніне 130 000 м3 қалдық суды тазартуға қабілетті кәріздік тазарту станцияларын жаңарту (2019 жылы күніне 67 000 м3 болған). Паттайяның қарқынды дамып келе жатқан жылжымайтын мүлік нарығы жергілікті экономиканы нығайтуда маңызды рөл атқарады. Саланың тұрақты өсуі, әсіресе кондоминиумдарға шетелдіктердің қызығушылығы, құрылыс саласынан бастап жылжымайтын мүлікті басқаруға дейін жұмыспен қамтуға үлкен үлес қосады. Мүліктік мәмілелердің көбеюі салықтар мен алымдар арқылы қосымша кіріс әкеледі, бұл қаланың қаржылық тұрақтылығын арттырады. 2020-2022 жылдары Паттайяда жаңа жобалардың саны шектеулі болды, нәтижесінде сұраныс жоғары болды. Атап айтқанда, 2023 жылдың екінші және үшінші тоқсандарында кондоминиумдардың сатылымы күрт өсті. 2023 жылы Паттайя шетелдіктерге кондоминиумдарды сату бойынша Бангкокты басып озды, көрсеткіштері тиісінше 41,7% және 37,5% болды. Бұл 2018-2022 жылдар аралығындағы 30,8% және 48,8% орташа көрсеткіштерден жоғары.

Фестивальдар

Қытай жаңа жылы (қаңтардың соңынан ақпанның басына дейін) Паттайяның ірі тай-қытай қауымы оны ажыдаһа шерулерімен, арыстан билерімен және фейерверктермен тойлайды. Паттайя халықаралық музыка фестивалі жыл сайын наурыз айында өтеді. Бұл фестиваль Бич Роуд және Бали Хай пирсі бойындағы түрлі сахналарға көптеген адамдарды тартады, сондай-ақ тай және халықаралық әртістер орындаған әртүрлі музыка жанрларын ұсынады. Паттайядағы Сонгкран фестивалі, жергілікті тұрғындар оны Ван Лай деп атайды, жыл сайын сәуірдің ортасында өтеді. Ол Таиландтағы көптеген басқа Сонгкран фестивальдарынан бірнеше жағынан ерекшеленеді. Ол бірнеше күнге созылады және су шашудан басқа, сұлулық конкурстары, музыкалық қойылымдар, мәдени шоулар, фейерверктер және су спорты жарыстары да ұйымдастырылады. "Гулфтың төбесі регатасы" - сәуірдің соңы мен мамырдың басында өтетін бір апталық желкендік жарыс. "Мисс Тиффани" сұлулық конкурсы жыл сайын мамыр айының ортасында өткізіледі. Төрт күндік конкурс барысында трансгендер модельдер бірінші орын үшін күреседі, ал финалдық кеш тай телеарнасынан тікелей эфирде көрсетіледі, орташа есеппен 15 миллион көрермен тамашалайды. Паттайя марафоны, түрлі жарыс санаттарымен, жыл сайын шілде айында өтеді. Паттайя классикалық гитара фестивалі, жыл сайын қазан айының соңғы демалыс күндері Таиланд гитара қоғамы, Паттайя халық медиа тобы және Сиам Бейшор Паттайя ұйымдастырады. Лой Кратонг – бұл дәстүрлі тай ай күнтізбесінің он екінші айының толу айында өтетін жарық фестивалі, ол әдетте қараша айына сәйкес келеді. Паттайяда, елдің қалған бөлігіндегідей, кешке адамдар суға шам жаққан, әсем бүктелген банан жапырақтарынан жасалған кратонгтарды (шағын жүзгіштер) жібереді, сондай-ақ шаммен жақылған әуе шары (хом лой) көкке ұшырады. Әр қарашада Паттайя Miss International Queen қабылдайды, трансгендерлер мен транссексуалдар үшін жыл сайынғы халықаралық конкурс. 2007 жылы бұл шараны ұлттық телеарнадан шамамен 25 миллион адам тамашалады.

Қылмыс

Соңғы жылдары Паттайя өз елінде ұйымдасқан қылмысқа байланысы бар шетелдіктерге тығылатын орынға айналды, және ондаған адам топтық жанжалдар салдарынан қаза тапты. Паттайя аймағына сапар шегетін адамдар ұсақ-көлгі қылмыстарға ұшырауы мүмкін, көбінесе қалта ұрлығы және алаяқтыққа дейін шектеледі, әсіресе Джомтиен және Паттайя жағажайлары сияқты маңызды туристік аймақтарда және олардың маңында, сондай-ақ "батт автобустарында". Қылмыс құрбаны болған туристерге көмек көрсету үшін арнайы Туристтік полиция бөлімі құрылды. 2009 жылы британдық сегіз бөлімді теледокументалды фильм "Тайландтағы туристердің үлкен қиындықтары" Паттайядағы туристерге қатысты қылмыстарды сипаттады. 2009 жылдың 11 сәуірінде Таиланд премьер-министрі Абхизит Веджаджива Паттайя және Чонбури аудандарында төтенше жағдай жариялады, себебі "Қызыл көйлектер" үкіметке қарсы наразылық білдірушілері АСЕАН саммиті өтетін Royal Cliff Beach Resort қонақ үй кешенінің конференц-орталығына басып кірді. Кеңес дереу тоқтатылып, Азия басшылары эвакуацияланды, олардың кейбіреуі тікұшақпен шығарылды.

Заң

2019 жылы Халықаралық тай қоры (International Thai Foundation - ITF) Паттайя қаласының Сой Буа Као ауданында Қоғамдық құқықтық орталық ашты. Оның мақсаты – білім беруді дамыту, адам құқықтарын қорғау және Таиланд халқының қажеттілігін басу. Бұл Чианг Май қаласындағы Таиландтағы үшінші Pro Bono Community Hub орталығы.

БАҚ және байланыс

Бірнеше жергілікті шетел тілдес газеттер мен журналдар апта сайын немесе ай сайын жарық көреді, әсіресе ағылшын, орыс және неміс тілдерінде. Ағылшын тіліндегі газеттердің қатарында Pattaya Mail және Pattaya People газеттері бар. "Паттайя Ньюс" – алты тілде жергілікті жаңалықтарды жариялайтын онлайн портал. DER FARANG – екі апта сайын шығатын неміс тілдес газет. Thailands Tidende – норвег тілінде ай сайын жарық көретін газет.

Халықтық ақпарат құралдарында

Француз жазушысы Мишель Хуэллебектың "Платформа" романында Паттайя қаласы және оның түнгі өмірі маңызды орын алады. GMMTV Boys' Love (BL) телесериалы "Moonlight Chicken" (2023) Паттайяда түсірілген.