Кіріспе

Жапондық фарфор бұйымдарының түрі – Имари (伊万里焼) – Арита (有田焼) фарфорының жарқын түсті стиліне берілген батысша атау. Бұл фарфор Арита аймағында, бұрынғы Хидзен провинциясында, солтүстік-батыс Кюсюде жасалған және Еуропаға, әсіресе 17 ғасырдың екінші жартысы мен 18 ғасырдың бірінші жартысы аралығында көп мөлшерде экспортталды. Әдетте Имари фарфоры (терминнің ағылшын тіліндегі мағынасында) астыңғы глазурьде көк түспен, ал үстіне қызыл, алтын, қара контурлармен және кейде басқа түстермен безендіріледі. Ең ерекше гүлдік суреттерінде бетінің көп бөлігі боялған, «әрі кеткен безендіруге бейімділік, бұл әшекейлілікке алып келеді». Бұл стиль өте сәтті болғандықтан, қытай және еуропалық өндірушілер оны көшіре бастады. Кейде Какиэмон және Кутани фарфорының әртүрлі глазурьдеу стильдері де Имари фарфорының құрамына кіреді. Атауы Имари портынан шыққан, Сага префектурасы, ол жерден Голланд Ост-Инд компаниясы мен қытай саудагерлерінің базасы болған Нагасакиге жөнелтілді. Батыста көп түсті немесе «эмальдалған» фарфор «Имари фарфоры» деп, ал Какиэмон – жеке топ ретінде белгілі болды, ал көк-ақ фарфор «Арита фарфоры» деп аталды. Шындығында, бұл түрлері көбінесе бір пеште жасалған. Бүгінде «Имари» сөзін сипаттау ретінде қолдану азайды, оларды көбінесе Арита тауарлары (немесе бұрынғы провинция атымен Хидзен тауарлары) деп атайды. Имари фарфоры Қытайда да, Еуропада да көшірілді және қазіргі күнге дейін үздіксіз өндіріледі. «Ерте Имари» (shoki imari) – 1650 жылға дейін Арита аймағында жасалған әртүрлі тауарларға қолданылатын дәстүрлі және шатастыратын термин. Порцелан әдетте кішкентай және ішкі нарыққа арналған көк түспен боялған, бірақ сонымен қатар Оңтүстік-Шығыс Азия нарығына арналған, порцелан тәрізді тас ыдыстардан жасалған үлкен жасыл celadon ыдыстар да кездеседі.

Тарих

"Имари" Арита тауарларының транзит порты ғана болды, олар Нагасакидегі шетелдік сауда бекеттеріне жіберілді. Аритадағы пештер жапон фарфорының өндірісінің ортасы болды. Аританың пештері 17 ғасырда, 1616 жылы корей иммигрант-гоңғарашы И Сам Пьён (1579–1655) каолин ашқаннан кейін салынды. Осы жаңалықтан кейін, кейбір пештерде корей стиліндегі көк және ақ фарфор жасала бастады, ол "Шоки Имари" деп аталды. 17 ғасырдың ортасында Солтүстік Кюсюде Қытайдағы қақтығыстардан туған қытай босқындары көп болды, және олардың бірі Аритаға эмальмен бояу техникасын әкелді. Осылайша Шоки Имари Ко Кутани, Имари және кейіннен Какиэмонға айналды, олар кейде Имари тауарларының кең тобы ретінде қарастырылады. Ко Кутани 1650 жыл шамасында экспорттық және ішкі нарық үшін өндірілді. Кутани фарфоры көлденең суреттеріндегі табиғат пен пейзаждардың жарқын жасыл, көк, күлгін, сары және қызыл түстерімен ерекшеленеді. Көк және ақ фарфор бұйымдары жасала берді және олар "Ай Кутани" деп аталды. Экспорттық нарықтағы Ко Кутани Имари көбінесе крак стилі сияқты қытайлық дизайн құрылымын қабылдады, ал ішкі нарықтағы Ай Кутани өте ерекше дизайнмен ерекшеленді және коллекционерлер арасында жоғары бағаланды. Ко Кутани стилі шамамен 1700 жылы 50 жыл бойы өндірілген Какиэмон стиліндегі Имариге айналды. Какиэмон өте анық сызықтарымен, жарқын көк, қызыл және жасыл түстермен, гүлдер мен құстардың стилделген суреттерімен ерекшеленді. Имари Какиэмон стилінде техникалық және эстетикалық өркендемесіне жетті және еуропалық нарықты бағындырды. Көк және ақ Какиэмон "Ай Какиэмон" деп аталды. Какиэмон стилі 18 ғасырда Кинрандеге айналды, онда астыңғы бояуы ретінде көк, ал үстіңгі бояуы ретінде қызыл және алтын эмальдар қолданылды, кейін басқа түстер де қосылды. Имари 1656–1684 жылдары Қытайдың Цзиндэчжэньдегі пештері саяси қақтығыстардан зардап шеккеннен және жаңа Цин әулеті сауданы тоқтатқаннан кейін Еуропаға экспорттала бастады. Еуропаға экспорт Голландиялық Шығыс Индия компаниясы арқылы жүзеге асырылды, ал Еуропада "Имари фарфоры" термині көбінесе Кинранде Имаридің Арита тауарларын білдіреді. 18 ғасырдың ортасында Қытай Еуропаға экспортты қайта бастағанда Имаридің Еуропаға экспорттауы тоқтады, себебі Имаридің еңбек құны жоғары болғандықтан қытай өнімдерімен бәсекелесе алмады. Алайда сол кезде Имари және Какиэмон стильдері еуропалықтар арасында осылай танымал болғандықтан, қытайлық экспорттық фарфоры оларды көшіріп жасады, бұл "қытайлық Имари" деп аталды. Сонымен қатар, Мейссен сияқты еуропалық пештер мен Джонсон Брос. және (Royal) Crown Derby сияқты ағылшын гончарлық шеберханалары да Имари және Какиэмон стильдерін еліктеді. Имаридің экспорты 19 ғасырдың соңында (Мейдзи дәуірінде) Еуропада жапондықтарға қызығушылықтың артуымен қайтадан өркендеді. Осылайша, бүгінгі күні батыс әлемінде екі түрлі нағыз жапон Имариін табуға болады: Эдо дәуірінің ортасы шамасында экспортталған және Мейдзи дәуірінде экспортталған. Коллекционерлердің пікірінше, бұл екі тип мүлдем өзгеше, бірақ Кинранде пішіндері ұқсас.

Сипаттамалары

Имари керамикасының көптеген түрлері болғанымен, Батыста осылай аталған түрі жапон тілінде кинарде деп аталады және 17-ғасырдың ортасынан бастап 1740 жылдарға дейін экспорттық сауда азайғанша үлкен көлемде экспортқа шығарылды. Кинрандеде кобальт көк түсі және қызыл, алтын түстері, кейде басқа да түстер болады. Осындай түстердің үйлесімі сол кезде Қытайда кездеспеген. Мин әулетінің дәстүрлі түсті фарфорында қызыл және жасыл түстер басым қолданылған, бұл Қытайда алтынның тапшылығымен байланысты болса, сол кезде Жапонияда алтын жеткілікті болған. Аританың сюжеттері әртүрлі, жапырақтар мен гүлдерден бастап адамдар, пейзаждар мен абстракцияларға дейін жетеді. Кейбір үлгілер, мысалы, Краак фарфоры Қытайдан алынған, бірақ көптеген үлгілер жапондық сурет және костюм дизайнының бай дәстүрінің арқасында бірегей жапондық болды. Фарфордың негізі глазурь жабылмаған жерінде кедірлі сезіледі.

Қытайлық имари

Аритада аутентикалық жапон стиліндегі жоғары сапалы бұйымдар қанағаттанарлық жергілікті нарық үшін жасалса да, Арита фарфорының еуропалық стильдегі атаулары қытайлық "көк-ақ" өрнектерді еліктеген көк және ақ крак фарфорынан кейін қалыптасты, немесе кобальт көгі мен темір қызыл астында эмаль түстерін қолданды. Бұйымдар көбінесе көп мөлшерде алтынмен жалатылды, кейде жеке-жеке орнатылған суреттермен, бірақ көбінесе бөліктерге бөлініп, тығыз өрнектелген. Осы тауарлардың екі ерекше стилі болды. Азулы мойынды құбырлары бар Аританың дөңгелек формалы Имари шайындары, осы жаңа тұрмыстық қажеттіліктер үшін классикалық еуропалық форманы қалыптастыруға көмектесті. Голланд саудагерлері қанағаттандырылмайтын экспорт саудасына монополия құрды, алғашқы ірі тапсырысты 1656 жылы Голландтың Шығыс Индия компаниясы Аритаға берді. Сауда 17 ғасырдың соңында өркендеді, ал 18 ғасырдың басында Қытайдың керамикалық шеберханаларымен бірте-бірте алмастырылды; ол 1756 жылы аяқталды, себебі Қытайдағы әлеуметтік жағдай Цинь династиясының толық орнауымен тұрақталды. 18 ғасырда Аританың дизайндарын еліктеп, жоғары сапалы "қытай Имари" экспорттық тауарлары өндірілді, бұл түпнұсқа жапон экспортын басып озды.

Еуропалық имари

Еуропалық орталықтар бастапқыда Нидерландыдағы Дельфт қаласында фаянспен Имари ыдыстарының стилін еліктеді. Имари өрнектері, сондай-ақ "Какиемон" дизайны мен түстер палитрасы Майссен, Шантильли, кейіннен Винсенс және Венадағы порцелин фабрикаларында жасалған алғашқы шығыстану ыдыстарына әсер етті. Бұл 19 ғасырдың басында Роберт Чемберленнің Ворчестердегі Ворчестер фарфор фабрикасында, сондай-ақ Crown Derby фарфорында да өндірілді, онда Имари өрнектері бүгінгі күнге дейін танымал.