Саз бұйымдар жасау өнері

Кіріспе

Қыштан жасалған заттарды өнермен жасау шеберлігі,
сол аттас тобы

Қыш ыдыстар – ыдыстар мен басқа да бұйымдарды қыш және басқа да шикізаттардан жасау процесі және олардың жоғары температурада қыздырылып, берік және тұрақты нысанға келтірілуі. Мұндай бұйымдар жасалатын жер де қыш ыдыстар деп аталады (көпше түрі – қыш ыдыстар). ASTM International ұйымы қыш ыдыстардың анықтамасын былай береді: "қалыптасқан кезде құрамында қыш бар, техникалық, құрылымдық және отқа төзімді өнімдерден басқа, барлық қыздырылған керамикалық бұйымдар". Олардың қолданылуы: үстелге қоятын ыдыстар, сәндік бұйымдар, санитарлық тағайындамалы ыдыстар, сондай-ақ технология мен өнеркәсіпте, мысалы, электр оқшаулағыштары мен зертханалық құралдар. Өнер тарихы мен археологияда, әсіресе ежелгі және тарихқа дейінгі кезеңдерде, қыш ыдыстар көбінесе ыдыстарды ғана білдіреді, ал осы материалдан жасалған мүсіндер терракота деп аталады. Қыш ыдыстар – адамзаттың ең көне өнертабыстарының бірі, неолит дәуірінен бұрын пайда болған. Чехияда табылған Гравиетт мәдениетінің Дольни Вестоница Венерасы сияқты керамикалық заттар б.з.д. 29000–25000 жылдарға дейін сақталып қалған. Сонымен қатар, Ресейдің Шығыс аймақтарында (б.з.д. 14000), Оңтүстік Америкада (б.з.д. 9000–7000 жылдары) және Таяу Шығыста (б.з.д. 7000–6000 жылдары) да осыған ұқсас заттар табылды. Қыш ыдыстарды жасау үшін қыш массасын қалаған пішінге келтіріп, оны отта, шұңқырда немесе пеште жоғары температурада (600–1600 °C) қыздырады. Бұл процесте нысанның беріктігі мен қаттылығы артатын реакциялар жүзеге асады. Көптеген қыш ыдыстар тұрмыстық қолданысқа арналған, бірақ кейбіреулерін керамика өнерінің туындысы деп санауға болады. Бұйымды қыздыру алдында немесе кейін әр түрлі әдістермен безендіруге болады. Қыш ыдыстар дәстүрлі түрде үш түрге бөлінеді: қыштан жасалған ыдыс, тас қыш ыдыс және фарфор. Олардың барлығы шыныланған және шыныланбаған болуы мүмкін. Әр түрлі техникалар қолданылып, оларды әсемдеуге болады. Көп жағдайда бұйымның қай топқа жататынын көзбен анықтау оңай, бірақ кейде бұл мүмкін емес. Мысалы, фритюрде қыш мүлдем қолданылмайды немесе өте аз мөлшерде қолданылады, сондықтан ол бұл топтарға жатпайды. Осы түрлердің барлық тарихи қыш ыдыстары көбінесе "жақсы" сапалы, салыстырмалы түрде қымбат және әдемі, сондай-ақ тиісті мәдениеттің эстетикалық талғамына сай келетін немесе "қарапайым", "халықтық", "ауылдық" ыдыстарға бөлінеді. Олар көбінесе әсемделмейді немесе қарапайым безендірілген және сапасы нашар болады. Металл ыдыстар қолжетімді болғаннан кейін қыш ыдыстарда тамақ пісіру азайып кетті, бірақ әлі де қыш ыдыстардың ерекше қасиеттеріне ие тағамдарды дайындау үшін қолданылады, мысалы, биряни, касулет, даубе, тажин, жолоф күріші, кеджену, казуэла және түрлі бұршақ түрлері. Шыныланбаған қыш ыдыстар кеуекті болғандықтан, сұйықтықтарды сақтауға немесе үстелге қоюға қолайлы емес. Дегенмен, қыш ыдыстар неолит дәуірінен бүгінгі күнге дейін үздіксіз дамып келеді. Олар әртүрлі қыштардан жасалуы мүмкін, олардың кейбіреулері қыздырылғанда қызғылт, қоңыр немесе қара түсті болады, ал құрамындағы темір минералдары қызғылт қоңыр түс береді. Қызғылт түсті сорттар, әсіресе шыныланбаған немесе мүсіндік үшін қолданылғанда, терракота деп аталады. Керамикалық глазурьдің пайда болуы қыш ыдыстардың танымалдылығы мен тиімділігін арттырып, су өткізбейтін қыш бұйымдарын жасауға мүмкіндік берді. Безендіру өнері тарих барысында дамып, жетілді.

Pottery is the process and the products of forming vessels and other objects with clay and other raw materials, which are fired at high temperatures to give them a hard and durable form. The place where such wares are made by a potter is also called a pottery (plural potteries). The definition of pottery, used by the ASTM International, is "all fired ceramic wares that contain clay when formed, except technical, structural, and refractory products". End applications include tableware, decorative ware, sanitary ware, and in technology and industry such as electrical insulators and laboratory ware. In art history and archaeology, especially of ancient and prehistoric periods, pottery often means vessels only, and sculpted figurines of the same material are called terracottas. Pottery is one of the oldest human inventions, originating before the Neolithic period, with ceramic objects such as the Gravettian culture Venus of Dolní Věstonice figurine discovered in the Czech Republic dating back to 29,000–25,000 BC. the Russian Far East (14,000 BC), South America (9,000s–7,000s BC), and the Middle East (7,000s–6,000s BC). Pottery is made by forming a clay body into objects of a desired shape and heating them to high temperatures (600–1600 °C) in a bonfire, pit or kiln, which induces reactions that lead to permanent changes including increasing the strength and rigidity of the object. Much pottery is purely utilitarian, but some can also be regarded as ceramic art. An article can be decorated before or after firing. Pottery is traditionally divided into three types: earthenware, stoneware and porcelain. All three may be glazed and unglazed. All may also be decorated by various techniques. In many examples the group a piece belongs to is immediately visually apparent, but this is not always the case; for example fritware uses no or little clay, so falls outside these groups. Historic pottery of all these types is often grouped as either "fine" wares, relatively expensive and well made, and following the aesthetic taste of the culture concerned, or alternatively "coarse", "popular", "folk" or "village" wares, mostly undecorated, or simply so, and often less well made. Cooking in pottery became less popular once metal pots became available, but is still used for dishes that benefit from the qualities of pottery cooking, typically slow cooking in an oven, such as biryani, cassoulet, daube, tagine, jollof rice, kedjenou, cazuela and types of baked beans. Because unglazed earthenware is porous, it has limited utility for the storage of liquids or as tableware. However, earthenware has had a continuous history from the Neolithic period to today. It can be made from a wide variety of clays, some of which fire to a buff, brown or black colour, with iron in the constituent minerals resulting in a reddish brown. Reddish coloured varieties are called terracotta, especially when unglazed or used for sculpture. The development of ceramic glaze made impermeable pottery possible, improving the popularity and practicality of pottery vessels. Decoration has evolved and developed through history.

Тас бұйымдар

Тас ыдыс – шамамен 1100 °C-тан 1200 °C-қа дейін салыстырмалы түрде жоғары температурада пеште күйдірілген, сұйықтықтарға өткізбейтін, мықты керамика. Қытайлықтар бұл ыдысты өте ерте кезде жасаған, оны фарформен бірге жоғары температурада күйдірілген ыдыстарға жатқызады. Еуропада мұндай ыдысты орта ғасырдың соңында ғана жасауға қол жеткізді, себебі еуропалық пештердің тиімділігі төмен болды және қажетті саз сирек кездесетін. Ол Ренессансқа дейін Германияның ерекшелігі болып сақталды. Тас ыдыс өте берік және қолдануға ыңғайлы, көбінесе оны ас үйге немесе заттарды сақтауға пайдаланған, ал емес дастарқанға. Бірақ Қытайда, Жапонияда және Батыста "әдемі" тас ыдыстар маңызды рөл атқарды және олар жасалуда. Көптеген тұрмыстық түрлері де қазір өнер туындысы ретінде бағаланады.

Порцелан

Порцелан, әдетте, каолин қоса алғанда, материалдарды пеште жоғары температураға дейін қыздыру арқылы жасалады. Бұл температура басқа түрлеріне қарағанда жоғары, ал осы температураға жету және қандай материалдар қажет екенін анықтау ұзақ күрес болды. Порцеланның басқа қыш өнімдерімен салыстырғанда беріктігі, күші және мөлдірлігі негізінен шыныланудан және осы жоғары температурада дене ішінде муллит минералының пайда болуынан туындайды. Порцелан алғаш рет Қытайда жасалғанмен, қытайлықтар оны дәстүрлі түрде жеке категория ретінде танымайды, оны "жоғары температурада күйдірілген" қыш өнімдеріне жатқызып, "төмен температурада күйдірілген" қыш өнімдерінен ажыратады. Бұл оның алғаш рет қашан жасалғаны туралы мәселені уландырады. Тан дәуірінде (618-906 жж.) белгілі бір деңгейде мөлдірлік пен ақ түске қол жеткізілді және оның көп мөлшері экспортталды. Алайда, қазіргі деңгейдегі ақ түске 14 ғасырда ғана қол жеткізілді. Порцелан Кореяда және Жапонияда 16 ғасырдың соңында, сол елдерде қолайлы каолин табылғаннан кейін де жасалды. Шығыс Азиядан тыс жерлерде ол 18 ғасырға дейін тиімді түрде жасалған жоқ.

Пішін беру

Сазды пішіндеу алдында оны дайындау қажет. Бұл бүкіл денедегі ылғалдың бірқалыпты болуын қамтамасыз ету үшін илеуді қамтиды. Саздың ішіндегі ауа алынып тасталуы керек, я болмаса дегазациялануы керек, және бұл вакуумдық прес сияқты машинамен немесе қолмен клиндерлеу арқылы жасалуы мүмкін. Клиндерлеу де ылғалдың тепе-теңдігіне көмектеседі. Саз денесі иленгеннен және дегазацияланғаннан немесе клиндерленгеннен кейін, оны әртүрлі техникалармен пішіндеуге болады, олар:

Қолмен жасау: Бұл ең ерте пішіндеу әдісі. Бұйымдарды саздың спиральдарынан, саздың жалпақ плиткаларын біріктіру арқылы немесе саздың қатты шарларын қысып жасауға болады, немесе осылардың бір комбинациясын қолдануға болады. Қолмен жасалған ыдыстардың бөліктері көбінесе сырғанақ көмегімен біріктіріледі. Кейбір студиялық керамистер қолмен жасауды бірегей өнер туындылары үшін ыңғайлы деп санайды. Төңкергіш дискі: "Төңкеру" процесінде (көне ағылшын сөзі thrawan бұру немесе айналдыру дегенді білдіреді), саз шар төңкергіш дискінің ортасына, яғни дискінің басына қойылады, оны керамист таяқшамен, аяқ күшімен немесе өзгермелі жылдамдықты электрмотормен айналдырады. Төңкеру процесінде дискі айналады, ал жұмсақ саз шар ысыраптап, сығылып, ақырында қуыс пішінге айналдырылады. Қабылданатын стандарттағы ыдыстарды жасау үшін шеберлік пен тәжірибе қажет, ал бұйымның жоғары көркемдік құндылығы болса да, әдістің қайталануы нашар. Өзінің ішкі шектеулеріне байланысты, төңкеру тек тік осьте радиалды симметриясы бар бұйымдарды жасау үшін ғана қолданылуы мүмкін. Престеу: саз денесін саңылаулы қалыпқа қолмен басып пішіндеудің қарапайым әдісі. Гранулатты престеу: жартылай құрғақ және гранулатталған түріндегі саз денесін қалыпқа басып пішіндеудің жоғары автоматтандырылған әдісі. Денесі жоғары қысыммен сумен сорғыланатын саңылаулы матрица арқылы қалыпқа қысылады. Ұсақ, еркін ағып тұратын гранулатталған дене жоғары құрамы бар сазды шашыратып кептіру арқылы дайындалады. Гранулатты престеу, сондай-ақ шаң престеу деп те аталады, керамикалық плиткаларды және көбінесе табақтарды жасауда кеңінен қолданылады. Жігірлеу және жолату: Бұл операциялар төңкергіш дискіде жүзеге асырылады және бұйымдарды стандартты пішінге келтіруге кеткен уақытты қысқартуға мүмкіндік береді. Жігірлеу – бұл пішінделген құралдың құрылыс кезіндегі саздың пластикалық денесімен жанасуы, ал бұйымның өзі төңкергіштегі айналмалы гипсті қалыпқа орнатылады. Жігірлеу құралы бір бетін, ал қалып екінші бетін пішіндейді. Жігірлеу тек табақтар сияқты жалпақ бұйымдарды өндіруде қолданылады, бірақ ұқсас операция, жолату, құмыралар сияқты қуыс бұйымдарды өндіруде қолданылады. Жігірлеу және жолату керамика жасауда кем дегенде 18 ғасырдан бері қолданылып келеді. Ірі көлемді зауыттық өндірісте жігірлеу және жолату әдетте автоматтандырылады, бұл операцияларды жартылай білікті жұмысшылар орындауға мүмкіндік береді. Роторлық бас машинасы: Бұл машина, жігірлеу және жолату сияқты, айналмалы қалыпта бұйымдарды пішіндеуге арналған, бірақ тұрақты профильді алмастыратын айналмалы пішіндеу құралы бар. Айналмалы пішіндеу құралы – пішінделіп жатқан бұйымның диаметрімен бірдей тереңдіктегі конус, ол бұйымның артқы жағының қажетті пішініне сәйкес пішінделген. Бұйымдар осылайша салыстырмалы түрде біліктілігі төмен жұмыс күшін пайдалана отырып, бір операцияда минутына он екі данаға дейін қалыптастырылуы мүмкін, бірақ бұл өндірілетін бұйымдардың көлеміне байланысты өзгереді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияда Service Engineers компаниясы әзірлеген роторлық бас машиналар әлемдегі өндірушілер тарапынан тез қабылданып алынды; ол табақтар мен тостағандар сияқты табақ және қуыс бұйымдарды өндірудің басым әдісі болып табылады. Қысыммен құю: дәстүрлі құюдың дамуы. Арнайы әзірленген полимерлік материалдар қалыпты 4,0 МПа дейінгі сыртқы қысымға түсіруге мүмкіндік береді, бұл гипсті қалыптарда капиллярлық күштерге сәйкес келетін 0,1–0,2 МПа қысымнан әлдеқайда жоғары. Жоғары қысым құю жылдамдығын және осылайша өндіріс циклдерін жылдамдатуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, полимерлік қалыптарды қайта қалыптау кезінде жоғары қысымды ауаның қолданылуы, гипсті қалыптардан айырмашылығы, ұзақ кептіру уақытын қажет ететін, сол қалыпта жаңа құю циклін дереу бастауға мүмкіндік береді. Полимерлік материалдар гипске қарағанда әлдеқайда берік, сондықтан өлшемге төзімділігі жоғары және қалыптың ұзақ қызмет ету мерзімі бар өнімдер жасауға болады. Қысыммен құю 1970 жылдары санитарлық тауарларды өндіру үшін әзірленген, бірақ соңғы кезде асүй ыдыстарын жасау үшін де қолданылады. Престеу: дайындалған саз денесін екі саңылаулы қалыпта қажетті пішінге басып пішіндеу үшін қолданылады. Басылғаннан кейін, пішінделген бұйымдарды босату үшін саңылаулы қалыптар арқылы қысылған ауа үрленеді. Құю: басқа әдістермен жасау мүмкін емес пішіндерді жасауға қолайлы. Саз денесімен суды араластырып жасалған сұйық саз қоймасы, суды жақсы сіңіретін гипсті қалыпқа құйылады. Саз қоймасының суы қалыпқа сіңіріліп, оның ішкі бетін жабатын саз қабатын қалдырады және оның ішкі пішінін алады. Артық саз қоймасы қалыптан құйылып, қалып екіге бөлініп, қалыпталған нысан алынады. Құю санитарлық тауарларды өндіруде кеңінен қолданылады және чайниктер мен суретшелер сияқты басқа күрделі пішінді бұйымдарды жасау үшін де қолданылады. Инжекциялық қалыптау: бұл пішіндеу процесі ұзақ уақыттан бері термопластикалық және кейбір металл компоненттерді жасау үшін қолданылатын әдістен асүй ыдыстарын жасау саласына бейімделген. Оны порцелин инжекциялық қалыптау немесе PIM деп те атайды. Күрделі пішінді бұйымдарды көптеп өндіруге қолайлы, техниканың маңызды артықшылығы – бұл ыдысты, тұтқасымен бірге, бір процесте жасауға мүмкіндік береді, соның арқасында тұтқаны бекіту операциясы болмайды және ыдыс пен тұтқа арасындағы байланыс күшейеді. Қалыпқа берілетін қоспа шамамен 50-60% атылмаған денеден және 40-50% байланыстырғыштар, майлағыштар және пластификаторлардан тұрады. 3D басып шығару: екі әдіс бар. Бірі жұмсақ саз денесін қабаттастырып басып шығаруды қамтиды, бұл құйма модельдеуге (FDM) ұқсас, ал екіншісі құрғақ саз ұнтағын қабаттастырып, сұйықпен біріктіруді қолданады. Керамикалық асүй ыдыстарын инжекциялық қалыптау әзірленді, бірақ оны әлі толыққанды коммерцияландыру жоқ.

Hand building: This is the earliest forming method. Wares can be constructed by hand from coils of clay, combining flat slabs of clay, or pinching solid balls of clay or some combination of these. Parts of hand built vessels are often joined with the aid of slip. Some studio potters find hand building more conducive for one of a kind works of art. The potter's wheel: In a process called "throwing" (coming from the Old English word thrawan which means to twist or turn,) a ball of clay is placed in the centre of a turntable, called the wheel head, which the potter rotates with a stick, with foot power or with a variable speed electric motor. During the process of throwing, the wheel rotates while the solid ball of soft clay is pressed, squeezed and pulled gently upwards and outwards into a hollow shape. Skill and experience are required to throw pots of an acceptable standard and, while the ware may have high artistic merit, the reproducibility of the method is poor. Because of its inherent limitations, throwing can only be used to create wares with radial symmetry on a vertical axis. Press moulding: a simple technique of shaping by manually pressing a lump of clay body into a porous mould. Granulate pressing: a highly automated technique of shaping by pressing clay body in a semi dry and granulated form in a mould. The body is pressed into the mould by a porous die through which water is pumped at high pressure. The fine, free flowing granulated body is prepared by spray drying a high solids content slip. Granulate pressing, also known as dust pressing, is widely used in the manufacture of ceramic tiles and, increasingly, of plates. Jiggering and jolleying: These operations are carried out on the potter's wheel and allow the time taken to bring wares to a standardized form to be reduced. Jiggering is the operation of bringing a shaped tool into contact with the plastic clay of a piece under construction, the piece itself being set on a rotating plaster mould on the wheel. The jigger tool shapes one face while the mould shapes the other. Jiggering is used only in the production of flat wares, such as plates, but a similar operation, jolleying, is used in the production of hollow wares such as cups. Jiggering and jolleying have been used in the production of pottery since at least the 18th century. In large scale factory production, jiggering and jolleying are usually automated, which allows the operations to be carried out by semi skilled labour. Roller head machine: This machine is for shaping wares on a rotating mould, as in jiggering and jolleying, but with a rotary shaping tool replacing the fixed profile. The rotary shaping tool is a shallow cone having the same diameter as the ware being formed and shaped to the desired form of the back of the article being made. Wares may in this way be shaped, using relatively unskilled labour, in one operation at a rate of about twelve pieces per minute, though this varies with the size of the articles being produced. Developed in the UK just after World War II by the company Service Engineers, roller heads were quickly adopted by manufacturers around the world; it remains the dominant method for producing both flatware and holloware, such as plates and mugs. Pressure casting: Is a development of traditional slipcasting. Specially developed polymeric materials allow a mould to be subject to application external pressures of up to 4.0 MPa – so much higher than slip casting in plaster moulds where the capillary forces correspond to a pressure of around 0.1–0.2 MPa. The high pressure leads to much faster casting rates and, hence, faster production cycles. Furthermore, the application of high pressure air through the polymeric moulds upon demoulding the cast means a new casting cycle can be started immediately in the same mould, unlike plaster moulds which require lengthy drying times. The polymeric materials have much greater durability than plaster and, therefore, it is possible to achieve shaped products with better dimensional tolerances and much longer mould life. Pressure casting was developed in the 1970s for the production of sanitaryware although, more recently, it has been applied to tableware. RAM pressing: This is used to shape ware by pressing a bat of prepared clay body into a required shape between two porous moulding plates. After pressing, compressed air is blown through the porous mould plates to release the shaped wares. Slip casting: This is suited to the making of shapes that cannot be formed by other methods. A liquid slip, made by mixing clay body with water, is poured into a highly absorbent plaster mould. Water from the slip is absorbed into the mould leaving a layer of clay body covering its internal surfaces and taking its internal shape. Excess slip is poured out of the mould, which is then split open and the moulded object removed. Slip casting is widely used in the production of sanitaryware and is also used for making other complex shaped ware such as teapots and figurines. Injection moulding: This is a shape forming process adapted for the tableware industry from the method long established for the forming of thermoplastic and some metal components. It has been called Porcelain Injection Moulding, or PIM. Suited to the mass production of complex shaped articles, one significant advantage of the technique is that it allows the production of a cup, including the handle, in a single process, and thereby eliminates the handle fixing operation and produces a stronger bond between cup and handle. The feed to the mould die is a mix of approximately 50 to 60 per cent unfired body in powder form, together with 40 to 50 per cent organic additives composed of binders, lubricants and plasticisers. 3D printing: There are two methods. One involves the layered deposition of soft clay body similar to fused deposition modelling (FDM), and the other uses powder binding techniques where clay body in dry powder form is fused together layer upon layer with a liquid. Injection moulding of ceramic tableware has been developed, though it has yet to be fully commercialised.

Құрғату

Астықпен пісіру алдында бұйымдағы суды алып тастау қажет. Бұйымның әртүрлі сатыларын немесе жағдайларын анықтауға болады: Greenware – пісірілмеген бұйымдарды білдіреді. Бұл кезеңде балшық жеткілікті ылғалдылықпен ең пластикалық күйінде болады (ол жұмсақ және иілгіш болғандықтан, қолмен ұстағанда оңай деформацияланады). Қатты былғары – ішінара кептірілген балшық денесі. Бұл сатыда балшық бұйымының ылғалдылығы шамамен 15% құрайды. Бұл кезеңде балшық денелері өте берік және сәл ғана иілгіш болады. Түсімін кесу және тұтқаларын бекіту көбінесе былғарының қатты күйінде жасалады. Сүйек құрғақ – балшық денесінің ылғалдылығы 0% немесе оған жуық болған кездегі жағдайы. Осы ылғалдылық деңгейінде бұйымды пісіруге дайын деп санауға болады. Сонымен қатар, бұл кезеңде бұйым өте қажуар болады, сондықтан оны сақтықпен ұстау керек.

Ату

Атыс организмде тұрақты және қайтарылмайтын химиялық және физикалық өзгерістер жасайды. Тек атыстан кейін ғана бұйым немесе материал керамика болады. Төмен температурада атылған керамикадағы өзгерістерге синтеринг, яғни денедегі ірі бөлшектердің бір-бірімен жанасқан жерлерінде бірігуі жатады. Порцелан жағдайында, жоғары температурада атылғанда, денедегі құраушылардың физикалық, химиялық және минералогиялық қасиеттері күрт өзгереді. Барлық жағдайда атыс мақсаты – бұйымды тұрақты түрде қаттыландыру, ал атыс режимі қолданылатын материалдарға сай болуы керек.

Температура

Жалпы есептесек, қазіргі кездегі қыш ыдыстар шамамен – ге дейін, тас қыш ыдыстар шамамен – ге дейін, ал фарфор ыдыстар шамамен – ге дейін температурада күйдіріледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, жоғары температураға жету ұзақ уақытқа созылған қиындық болды, ал қыш бұйымдар бастапқы ұңғыма оттарында қол жетімді болатын, шамамен температурада тиімді күйдірілуі мүмкін.

Кезеңдер

Бисквит (немесе бисквиттеу) – бұйымға қажетті пішін берілгеннен кейін және пеште алғашқы рет күйдірілгеннен кейін "бисквиттелген" немесе "бисквитке" деп аталатын сазды білдіреді. Бұл күйдіру саз денесінің минералдарында химиялық және физикалық өзгерістерге әкеледі. Глазурь күйдіру – кейбір керамика жасаудың соңғы кезеңі. Күлді глазурьлеу – өсімдік материалдарының жануынан алынған күл глазурьлердің флюс компоненті ретінде қолданылған. Күлдің көзі әдетте пештерді отынмен қамтамасыз етуден қалған жану қалдықтары болған, бірақ егістік қалдықтарынан алынған күлдің де пайдалы болу мүмкіндігі зерттелген. Күлді глазурьлер Шығыс Азияда тарихи маңызға ие, сонымен қатар АҚШ-тағы Катаваба аңғарының керамикасы сияқты басқа да жерлерде шағын көлемде қолданылғаны туралы хабарлар бар. Қазір олар негізінен шикізаттың өзгеруінен туындайтын болжау мүмкіндігін бағалайтын аз ғана шеберханалардағы керамисттерге ғана тән.

Денсаулық сақтау және қоршаған орта мәселелері

Керамика өндірісінің қоршаған ортаға тигізетін әсерінің көп бөлігі мыңжылдықтар бойы болғанмен, кейбіреулері заманауи технологиялар мен өндіріс көлемінің артуымен күшейді. Назарға алуға тиіс негізгі факторлар екі санатқа бөлінеді:
Жұмысшыларға тигізетін әсер: Ерекше қауіптерге силикоз, ауыр металдармен улану, нашар жабық ауа сапасы, қауіпті дыбыс деңгейі және шамадан тыс жарықтандыру жатады. Жалпы қоршаған ортаға тигізетін әсер. Тарихи тұрғыдан алғанда, қорғасынмен улану (плюмбизм) керамиканы глазурлайтын жұмысшылар үшін маңызды денсаулық мәселесі болды. Бұл кем дегенде XIX ғасырда мойындалған. Ұлыбританияда керамика жұмысшыларының қорғасынға ұшырауын шектеуге бағытталған алғашқы заң 1864 жылғы «Фабрикалар заңының кеңейтілген нұсқасы» заңына енгізілді, ал 1899 жылы одан әрі толықтырылды. Силикоз – көбінесе көп жылдар бойы кристалды кремний шаңын көп мөлшерде жұтудан туындайтын кәсіптік өкпе ауруы. Керамика өнеркәсібіндегі жұмысшылар оны шикізаттардағы кремний шаңына ұшырағандықтан дамыта алады; бұл ауызша «Көркемшінің шірігі» деп белгілі. 1720 жылы, британдық керамика өнеркәсібіне жаңа шикізат ретінде енгізілгеннен кейін, он жыл өтпей, күйдірілген кременьдің жұмысшылардың өкпесіне тигізетін зиянды әсері байқалды. 2022 жылы жарияланған бір зерттеуде Ұлыбританиядағы 106 керамика жұмысшысының 55 пайызының силикоздың кем дегенде бір сатысы болған. Кремнийлі шаңға ұшырауды бастапқы материалдарды сулы суспензия немесе ылғалды қатты заттар түрінде өңдеу және пайдалану арқылы, немесе жергілікті желдету сияқты шаңды бақылау шараларын қолдану арқылы азайтуға болады. Бұл шаралар заңнамамен міндеттелген, мысалы, 1950 жылғы «Керамика (Денсаулық және әл-ауқат) арнайы ережелері». Ұлыбританияның Денсаулық және қауіпсіздік басқармасы керамика өндірісінде тыныс алуға арналған кристалды кремнийге ұшырауды бақылау бойынша нұсқаулар әзірледі, ал Британдық керамика федерациясы тегін жүктеуге арналған нұсқаулық кітапшаны ұсынады. Қоршаған ортаға қатысты мәселелерге участалық судың ластануы, ауаның ластануы, қауіпті материалдарды кәдеге жарату, сынған өнімдерді жою және отын тұтыну кіреді.

Although many of the environmental effects of pottery production have existed for millennia, some of these have been amplified with modern technology and scales of production. The principal factors for consideration fall into two categories:
Effects on workers: Notable risks include silicosis, heavy metal poisoning, poor indoor air quality, dangerous sound levels and possible over illumination. Effects on the general environment. Historically, lead poisoning (plumbism) was a significant health concern to those glazing pottery. This was recognised at least as early as the nineteenth century. The first legislation in the UK to limit pottery workers exposure to lead was included in the Factories Act Extension Act in 1864, with further introduced in 1899. Silicosis is an occupational lung disease caused by inhaling large amounts of crystalline silica dust, usually over many years. Workers in the ceramic industry can develop it due to exposure to silica dust in the raw materials; colloquially it has been known as 'Potter's rot'. Less than 10 years after its introduction, in 1720, as a raw material to the British ceramics industry the negative effects of calcined flint on the lungs of workers had been noted. In one study reported in 2022, of 106 UK pottery workers 55 per cent had at least some stage of silicosis. Exposure to siliceous dusts is reduced by either processing and using the source materials as aqueous suspension or as damp solids, or by the use of dust control measures such as Local exhaust ventilation. These have been mandated by legislation, such as The Pottery (Health and Welfare) Special Regulations 1950. The Health and Safety Executive in the UK has produced guidelines on controlling exposure to respirable crystalline silica in potteries, and the British Ceramics Federation provide, as a free download, a guidance booklet. Environmental concerns include off site water pollution, air pollution, disposal of hazardous materials, disposal of rejected ware and fuel consumption.

Керамиканың басталуы

Керамика әр түрлі жерлерде тәуелсіз түрде пайда болған болуы мүмкін, ыдыс-аяқтардың астыңғы бөлігінде сазды топырақта кездейсоқ өртену арқылы. Ең ерте белгілі керамикалық заттар – қазіргі Чехиядағы Дольни Вестоницеде табылған граветт мүсіндері. Дольни Вестонице Венерасы – б.з.д. 29 000–25 000 жылдарға жатқан Венера мүсіні (граветт өнеркәсібі). Бірақ осы кезеңге дейін керамикалық ыдыстардың кез келгенін анықтайтын дәлел жоқ. Ең ерте керамиканың кең таралған қолданысы – тоқыма немесе балық аулау торларына арналған салмақтар. Қытай мен Жапонияда 12 000 және шамамен 18 000 жыл бұрын жасалған сынықтар табылды. 20 000–19 000 жыл бұрынғысы Қытайдың Цзянси провинциясындағы Сяньрэньдун үңгірінен табылған. Басқа ерте керамикалық ыдыстар – Қытайдың оңтүстігіндегі Ючаньян үңгірінен қазылған б.з.д. 16 000 жылға жататын және Ресейдің Шығыс Сібір аймағындағы Амур өзенінің алабынан табылған б.з.д. 14 000 жылға жататын заттар. Жомон дәуіріне жататын Одай Ямамото I орнында қазіргі Жапониядағы ең көне керамика бар. 1998 жылғы қазба жұмыстары б.з.д. 14 500 жылға дейін даулануға болатын қыш сынықтарын ашты. «Жомон» термині жапон тілінде «жіп іздері» дегенді білдіреді. Бұл ыдыстар мен фигураларға олардың жасалуы кезінде жіптері бар таяқшалармен жасалған іздерді білдіреді. Жақындағы зерттеулер жомон керамикасын жасаушылардың оны қалай қолданғанын анықтады. Керамика Сахарадан оңтүстік Африкада б.з.д. 10-мыңжылдықта тәуелсіз түрде дамыған, сондай-ақ Орта Малиден б.з.д. 9400 жылға дейінгі табылған заттар да бар. Корей династиясы кезінде керамика өнеркәсібі үлкен даму алды, ал Корей ыдыстары, бірегей инкрустация техникасы бар селедон, жасалды. Кейін ақ фарфор кең таралғанда, селедон құлдырады, олар Бунчхонг сияқты бірегей керамика жасады. Жапонияның ақ фарфоры Кореяға жасалған жапон шабуылдары кезінде (1592–1598) тұтқынға алынған қыш құмырашылардың ықпалымен жасалды. Аритаға көшіп келген корей құмырашылары қыш жасау техникасын жетілдірді, ал Шондзюй Горадоюй оның өндірісінің құпиясын Цзиндэчжэндегі қытай пештерінен әкелді. Еуропадан айырмашылығы, қытайлық әлеуметтік элита қыш ыдыстарды үстелге, діни мақсаттарда және әшекейлеу үшін кеңінен пайдаланды, ал жақсы қыш ыдыстардың стандарттары өте жоғары болды. Сун әулетінен (960–1279) бастап бірнеше ғасыр бойы қытай элитасының талғамы қарапайым түсті және тамаша пішіндегі бұйымдарды ұнатты; осы кезеңде фарфор Динг ыдыстарында жетілдірілді, бірақ ол Сун кезеңіндегі Бес Ұлы пештің ішіндегі жалғыз оны қолданған. Қытайдың дәстүрлі жоғары температурада қыздырылатын ыдыстарына ру ыдыстары, лонцқуань селедоны және гуань ыдыстары сияқты тас ыдыстар кіреді. Cizhou ыдыстары сияқты боялған ыдыстар төмен мәртебелі болды, бірақ олар жастықтар жасауға жарамды болды. Қытайдың көк және ақ фарфорының пайда болуы, мүмкін, моңғол Юань әулетінің (1271–1368) өнерпаздар мен қолөнершілерді өзінің кең империясы бойынша таратуының нәтижесі болды. Көк түске арналған кобальт бояулары да, әдетте өсімдік пішіндеріне негізделген боялған безендіру стилі де бастапқыда моңғолдар бағындырған ислам әлемінен алынған. Сонымен қатар, императорлық фабрикаларда өндірілетін Цзиндэчжэн фарфоры өндірісте даусыз жетекші рөл атқарды. Жаңа, күрделі боялған стиль енді сарайда сүйікті болды, ал біртіндеп көбірек түстер қосылды. Мұндай фарфорды жасаудың құпиясы ислам әлемінде, ал кейінірек, Шығыстан мысалдар әкелінгенде, Еуропа іздеді. Италия мен Францияда оған еліктеуге көптеген әрекеттер жасалды. Алайда ол 1709 жылға дейін Шығыс Азиядан тыс жерде өндірілген жоқ.

Pottery may well have been discovered independently in various places, probably by accidentally creating it at the bottom of fires on a clay soil. The earliest known ceramic objects are Gravettian figurines such as those discovered at Dolní Věstonice in the modern day Czech Republic. The Venus of Dolní Věstonice is a Venus figurine, a statuette of a nude female figure dated to 29,000–25,000 BC (Gravettian industry). But there is no evidence of pottery vessels from this period. Weights for looms or fishing nets are a very common use for the earliest pottery. Sherds have been found in China and Japan from a period between 12,000 and perhaps as long as 18,000 years ago. dating to 20,000 to 19,000 years before the present, was found at Xianrendong Cave in the Jiangxi province of China. Other early pottery vessels include those excavated from the Yuchanyan Cave in southern China, dated from 16,000 BC, and those found in the Amur River basin in the Russian Far East, dated from 14,000 BC. The Odai Yamamoto I site, belonging to the Jōmon period, currently has the oldest pottery in Japan. Excavations in 1998 uncovered earthenware fragments which have been dated as early as 14,500 BC. The term "Jōmon" means "cord marked" in Japanese. This refers to the markings made on the vessels and figures using sticks with cords during their production. Recent research has elucidated how Jōmon pottery was used by its creators. It appears that pottery was independently developed in Sub Saharan Africa during the 10th millennium BC, with findings dating to at least 9,400 BC from central Mali, The ceramic industry has developed greatly since the Goryeo Dynasty, and Goryeo ware, a celadon with unique inlaying techniques, was produced. Later, when white porcelain became common and celadon fell, they created unique ceramics such as Buncheong. Japan's white porcelain was influenced by potters kidnapped during the Japanese invasions of Korea (1592–1598), called The Ceramic Wars, and Japanese engineers introduced it during the Fall of the Ming Dynasty's. Typically, Korean potters who settled in Arita pass on pottery techniques, Shonzui Goradoyu go brought back the secret of its manufacture from the Chinese kilns at Jingdezhen. In contrast to Europe, the Chinese social elite used pottery extensively at table, for religious purposes, and for decoration, and the standards of fine pottery were very high. From the Song dynasty (960–1279) for several centuries, the tastes of Chinese elites favoured plain coloured and exquisitely formed pieces; during this period porcelain was perfected in Ding ware, although it was the only one of the Five Great Kilns of the Song period to use it. The traditional Chinese category of high fired wares includes stoneware types such as Ru ware, Longquan celadon and Guan ware. Painted wares such as Cizhou ware had a lower status, though they were acceptable for making pillows. The arrival of Chinese blue and white porcelain was probably a product of the Mongol Yuan dynasty (1271–1368) dispersing artists and craftsmen across its large empire. Both the cobalt stains used for the blue colour, and the style of painted decoration, usually based on plant shapes, were initially borrowed from the Islamic world, which the Mongols had also conquered. At the same time Jingdezhen porcelain, produced in Imperial factories, took the undisputed leading role in production. The new elaborately painted style was now favoured at court, and gradually more colours were added. The secret of making such porcelain was sought in the Islamic world and later in Europe when examples were imported from the East. Many attempts were made to imitate it in Italy and France. However it was not produced outside of East Asia until 1709 in Germany.

Оңтүстік Азия

Сорд импрессиондалған керамика стилі "мезолит" керамикалық дәстүріне жатады, ол Орталық Үндістандағы Виндхья аңшы-жинақшыларының арасында мезолит кезеңінде дамыған. Бұл керамикалық стиль жақын маңдағы аймақтардағы кейінгі прото-неолиттік кезеңде де кездеседі. Лахурадва жерінде табылған керамиканың бұл ерте түрі қазіргі уақытта Оңтүстік Азиядағы ең көне керамика дәстүрі болып табылады, ол б.з.д. 7000–6000 жылдарға дейін соққан. Дөңгелекпен жасалған қыш бұйымдары Мехргар II (б.з.д. 5500–4800) және Мехргар III (б.з.д. 4800–3500) кезеңінде жасала бастады, бұл керамикалық неолит және мыс-тас дәуірі деп аталады. Эд-Дур ыдыстары сияқты қыш бұйымдар Сарасвати және Инд өзендерінің аймақтарында пайда болды және Инд өркениетінің көптеген жерлерінде табылған. Тарихи кезеңге дейінгі керамиканың, оның ішінде боялған бұйымдардың мол деректеріне қарамастан, тарихи дәуірде субконтинентте "жақсы" немесе сәнді керамика аз өндірілді. Индуизм қыш ыдысынан тамақ ішуге тыйым салады, бұл осының себебі болуы мүмкін. Көптеген дәстүрлі үнді қыш ыдыстары сақтауға арналған үлкен ыдыстар немесе құмыралар, немесе кейде бір рет қолданылатын кішкентай кеселер немесе шамдар болып табылады. Керісінше, терракотадан жасалған мүсіндердің, көбінесе үлкен мүсіндердің ұзақ тарихы бар; бұл дәстүр Батыс Бенгалиядағы Панчмурадағы Банкура жылқыларымен жалғасады.

Оңтүстік-шығыс Азия

Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қыш өнімдері этникалық топтардың өзгешелігі сияқты алуан түрлі. Әрбір этностың қыш өнеріне қатысты өз талаптары бар. Қыш өнімдері сауда, тағам мен сусын сақтау, асүйге қажетті заттар, діни обрядтар мен жерлеу сияқты түрлі мақсаттар үшін жасалады.

Батыс Азия

Шамамен 8000 ж.б.д. неолит дәуірінде, қыш ыдыстар ойлап табылғанға дейін, бірнеше ерте елді мекендер алабастр немесе гранит сияқты материалдарды пайдаланып, тастан әдемі әрі күрделі ыдыстар жасау шеберлігін жетілдірді. Олар құмды пішіндеу және жылтырату үшін қолданды. Шеберлер материалдағы жолақтарды ең әдемі көрініс беру үшін пайдаланды. Мұндай заттар Евфрат өзенінің жоғарғы ағысында, қазіргі Шығыс Сирияда, әсіресе Букрас орнында көптеп табылған. Қуатты жарым ай аймағындағы қыш өндірісінің алғашқы тарихы қыш неолитімен басталады және төрт кезеңге бөлінеді: Хасуна кезеңі (7000–6500 ж.б.д.), Халаф кезеңі (6500–5500 ж.б.д.), Убайд кезеңі (5500–4000 ж.б.д.) және Урук кезеңі (4000–3100 ж.б.д.). Шамамен 5000 ж.б.д. қыш жасау аймақ бойынша кеңінен таралып, көршілес аймақтарға жетті. Қыш жасау 7-мыңжылдықта басталды. Хасуна орнынан табылған ең ерте пішіндері қызғылт қоңыр саздан жасалған, әшекейленбеген, глазурьленбеген, төмен температурада күйдірілген ыдыстар еді. Аймақ дамыған сайын, жаңа ұйымдар мен саяси құрылымдар пайда болғанда, қыш бұйымдары әртүрлі және күрделі болды. Кейбір бұйымдар қалыптарда жасалды, бұл өсіп келе жатқан халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өндірісті арттыруға мүмкіндік берді. Глазурь жиі қолданылды және қыш бұйымдары көбірек әшекейленді. Месопотамиядағы халколит дәуірінде Халаф керамикасы техникалық шеберлік пен күрделілікке жетті, мұндай деңгей грек керамикасының Коринф және Аттикалық ыдыстарында ғана байқалды.

Еуропа

Еуропаның ең көне қыш ыдысы шамамен б.з.д. 6700 жылы Ресейдің Волга аймағындағы Самара өзенінің жағалауында табылған. Бұл жерлер Елшанка мәдениеті деп аталады. Еуропаның ертедегі тұрғындары б.з.д. 5500–4500 жылдары Таяу Шығыстан кейінірек Линейлік қыш ыдыс мәдениетінде қыш жасауды дамытты. Ежелгі Батыс Жерорта теңізінде грек әлемінде әсем суреттелген қыш ыдыстар өте жоғары өнер деңгейіне жетті; қабірлерден көптеген сақталған заттар табылды. Миной керамикасы табиғи мотивтермен күрделі суреттермен ерекшеленеді. Классикалық грек мәдениеті шамамен б.з.д. 1000 жылы пайда бола бастады, оның ішінде әртүрлі жақсы жасалған қыш бұйымдары болды, олар адам бейнесін безендіру мотиві ретінде қолданды. Осы кезде қыш құмыра жасау дөңгелегі кеңінен қолданыла бастады. Бұл сазгерлерге глазурь белгілі болғанмен, оны жиі қолданбады. Оның орнына, сәндеу үшін көбірек кеуекті саз қоспасы қолданылды. Әртүрлі мақсаттарға арналған пішіндердің кең ауқымы ерте дамыды және грек тарихы бойында негізінен өзгеріссіз қалды. Этрус сазгерлерінің қыш бұйымдары грек сазгерлерінің ықпалында болды және олар көбінесе грек сазгерлері мен суретшілерін шақыртты. Ежелгі Рим керамикасында бояуды аз қолданды, бірақ қалыпты безендіруді пайдаланды, бұл ірікөлді өндіріске мүмкіндік берді. Ерте Рим империясының қызыл самандық ыдыстарының көп бөлігі қазіргі Германия мен Францияда жасалды, онда кәсіпкерлер ірі қыш құмыра жасау шеберханаларын құрды. Швейцарияның Базель қаласына жақын орналасқан Аугуста Раурика қаласындағы қазба жұмыстары б.з. 1-4 ғасырларында қолданылған қыш құмыра жасау орнын ашты. Эллинистік дәуірден Ренессансқа дейін элитаның үстелінде қыш ыдыс-аяқ көрінбеді, ал ортағасырлық ыдыстардың көпшілігі қарапайым және тұрмыстық болды, себебі элита металл ыдыстарды пайдаланды. Испаниядан шыққан боялған испано-мореск ыдыстары Аль-Андалус стильдерін дамытып, соңғы ортағасырлық элита үшін сәнді затқа айналды және Италияда итальяндық Ренессанста майоликаға бейімделді. Екеуі де фаянс немесе қалайы глазурьленген қыш ыдыстар болды, ал әртүрлі елдерде, әсіресе Францияда, Неверс фаянсы және басқа да бірнеше орталықтарда 1800 жылға дейін жақсы фаянс жасалды. 17 ғасырда Қытайдан экспортталатын фарфор және оның жапондық әдесқасының импорты жақсы қыш ыдыстарға деген нарықтық сұранысты арттырды, ал еуропалық өндірушілер ақырында фарфор жасауға үйренді, көбінесе жұмсақ паста порцеляны түрінде, ал 18 ғасырдан бастап еуропалық фарфор және көптеген өндірушілердің басқа да ыдыстары өте танымал болды, бұл Азиядан импортты азайтты.

Europe's oldest pottery, dating from circa 6700 BC, was found on the banks of the Samara River in the middle Volga region of Russia. These sites are known as the Yelshanka culture. The early inhabitants of Europe developed pottery in the Linear Pottery culture slightly later than the Near East, circa 5500–4500 BC. In the ancient Western Mediterranean elaborately painted earthenware reached very high levels of artistic achievement in the Greek world; there are large numbers of survivals from tombs. Minoan pottery was characterized by complex painted decoration with natural themes. The classical Greek culture began to emerge around 1000 BC featuring a variety of well crafted pottery which now included the human form as a decorating motif. The pottery wheel was now in regular use. Although glazing was known to these potters, it was not widely used. Instead, a more porous clay slip was used for decoration. A wide range of shapes for different uses developed early and remained essentially unchanged during Greek history. Fine Etruscan pottery was heavily influenced by Greek pottery and often imported Greek potters and painters. Ancient Roman pottery made much less use of painting, but used moulded decoration, allowing industrialized production on a huge scale. Much of the so called red Samian ware of the Early Roman Empire was produced in modern Germany and France, where entrepreneurs established large potteries. Excavations at Augusta Raurica, near Basel, Switzerland, have revealed a pottery production site in use from the 1st to the 4th century AD. Pottery was hardly seen on the tables of elites from Hellenistic times until the Renaissance, and most medieval wares were coarse and utilitarian, as the elites ate off metal vessels. Painted Hispano Moresque ware from Spain, developing the styles of Al Andalus, became a luxury for late medieval elites, and was adapted in Italy into maiolica in the Italian Renaissance. Both of these were faience or tin glazed earthenware, and fine faience continued to be made until around 1800 in various countries, especially France, with Nevers faience and several other centres. In the 17th century, imports of Chinese export porcelain and its Japanese equivalent raised the market
expectations of fine pottery, and European manufacturers eventually learned to make porcelain, often in the form of soft paste porcelain, and from the 18th century European porcelain and other wares from a great number of producers became extremely popular, reducing Asian imports.

Ұлыбритания

Тренттегі Стоук қаласы көптеген қыш фабрикалары немесе, кең таралғанда, "Пот банктері" болғандықтан "Кермеханалар" деп белгілі. Бұл қазіргі заманның алғашқы өнеркәсіптік қалаларының бірі болды, онда 1785 жылы екі жүз қыш құмыра жасаушы 20 000 жұмысшыны жұмыспен қамтыды. Жосия Веджвуд (1730–1795) бұл саланың басты басшысы болды. Солтүстік Стаффордширде жүздеген компаниялар үстелге қоятын ыдыстардан бастап, сәндік заттарға дейін, сондай-ақ өнеркәсіптік мақсаттағы қыш бұйымдардың барлық түрлерін өндірді. Қыш құмыра, тас құмыра және фарфор сияқты керамиканың негізгі түрлерінің барлығы көп мөлшерде жасалды. Стаффордшир өнеркәсібі сүйек қыш құмырасы және жасмырт құмырасы сияқты керамикалық денелердің жаңа түрлерін жасауда, сондай-ақ суреттерді ауыстырып басу және басқа да глазурьлеу және әшекейлеу техникаларын дамытуда маңызды рөл атқарды. Жалпы алғанда, Стаффордшир орташа және төмен баға диапазондарында күшті болды, бірақ ең жақсы және ең қымбат тауарлар да жасалды. 18-шы ғасырдың соңында Солтүстік Стаффордшир Ұлыбританиядағы керамиканың ең ірі өндірушісі болды, басқа маңызды өндіріс орталықтарына қарамастан. Ірі экспорттық нарықтар Стаффордшир керамикасын әлемнің түкпір-түкпіріне, әсіресе 19-шы ғасырда жеткізді. Өндіріс 19-шы ғасырдың соңында басқа елдер өнеркәсібін дамыта бастаған кезде төмендеді және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одан да күрт азайды. Жұмыспен қамту 1975 жылы 45 000 адамнан 1991 жылы 23 000-ға, ал 2002 жылы 13 000-ға дейін төмендеді.

Араб қыш бұйымдары

Ертедегі ислам керамикасы арабтар бағындырған аймақтардың пішіндерін қабылдады. Бірақ, уақыт өте келе аймақтар арасында өзара әсерлесу пайда болды. Бұл ислам керамикасына қытайдың ықпалында ең жақсы байқалды. Қытай мен ислам арасындағы сауда Ұзақ Жібек жолы бойындағы сауда орындары арқылы жүзеге асты. Таяу Шығыс елдері Қытайдан тас ыдыстарды, кейін порцелинді импорттады. Қытай көк және ақ порцелиндерін безендіру үшін исламдық Персиядан кобальт минералын импорттап, одан кейін ислам әлеміне экспорттады. Сонымен қатар, араб өнері Андалусияда "Испан-мавр" деп аталатын ерекше керамикалық форманың қалыптасуына үлкен үлес қосты. Фриттер, люстр және қалайылану сияқты арнайы глазурьдерді қоса, бірегей исламдық формалар да жасалды, бұл танымал майоликаның дамуына әкелді. Мұсылман әлеміндегі керамика дамуының маңызды бағыттарының бірі – плитка және әшекейлі плитка қолданылуы болды.

Америка

Көптеген дәлелдер Американың түпкі халқы мәдениетінде қыш ыдыстардың тәуелсіз дамуын көрсетеді, ең ерте белгілі мысалдар Бразилияда 9500–5000 жыл бұрын және 7000–6000 жыл бұрын табылған. 11 900 жыл бұрын Малидің Оунжугу аймағында және одан кейін Гананың Босумпра аймағында қыш ыдыстар жасау дәстүрі пайда болғаннан кейін, керамика Нигерияның Ихо Элеру аймағына жеткен. Кейінірек, Сахарадан оңтүстік Африканың кейбір аймақтарында қыш ыдыстар жасаудың Банту тілдерінің таралуымен байланысы ұзақ уақыттан бері мойындалған, бірақ бұл мәселе әлі де даулы және қосымша зерттеулерді қажет етеді, консенсусқа қол жеткізілген жоқ.