Кіріспе

Джордж Р.Р. Мартиннің "Қылыштар дауылдары" романы – американдық жазушы Джордж Р.Р. Мартиннің "Мұз бен от әні" атты фантастикалық сериясының жеті жоспарланған романының үшіншісі. Алғаш рет 2000 жылдың 8 тамызында Ұлыбританияда, ал 2000 жылдың қарашасында АҚШ-та жарық көрді. Оның жарыққа шығуынан бұрын "Аждаһаның жолы" атты повесть жарық көрді, ол романнан Дейнерис Таргариеннің кейбір тарауларын бір кітапқа біріктірді. Басылған кезде "Қылыштар дауылдары" сериядағы ең ұзын роман болды. Ол соншалықты ұзын болғандықтан, Ұлыбританияда, Ирландияда, Австралияда, Сербияда және Израильде оның жұмсақ мұқабалы басылымы екіге бөлінді: 1-бөлігі 2001 жылдың маусым айында "Steel and Snow" (бір томдық мұқабамен) және 2-бөлігі 2001 жылдың тамызында "Blood and Gold" (арнайы тапсырыспен жаңа мұқабамен) болып жарық көрді. Польша және грек тілдеріндегі басылымдарда да осы бөліс сақталды. Францияда романды төрт жеке томға бөлу туралы шешім қабылданды. "Қылыштар дауылдары" 2001 жылғы Locus сыйлығын, 2002 жылғы Geffen сыйлығын ең үздік роман үшін жеңіп алды және 2001 жылғы Nebula сыйлығына ең үздік роман номинациясына ұсынылды. Бұрын "Тақтар ойыны" және "Патшалар қақтығысы" кітаптарының шектеулі, суреттелген басылымдарын шығарған Meisha Merlin Publishing, "Қылыштар дауылдарына" да екі томдық нұсқасын шығаруды жоспарлаған; алайда "Патшалар қақтығысының" басылымының ұзаққа созылған кешігуі нәтижесінде ол баспа құқығынан айырылып, оны Subterranean Press сатып алды. Чарльз Весс салған суреттерімен жабдықталған бұл басылым 2006 жылдың жазында жарық көрді. "Қылыштар дауылдары" – 2006 жылдың шілдесінде жарық көрген "Тақтар ойыны" тақталық ойынының екінші кеңейтілуінің де атауы. Романның шамамен бірінші жартысы HBO телеарнасының "Тақтар ойыны" сериалының үшінші маусымы ретінде бейімделді, ал екінші жартысы төртінші маусымының негізі болды, сондай-ақ кейбір элементтері бесінші маусымда қолданылды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Қилыштар дауылы" өзінің алдыңғы "Патшалар шайқасы" романының соңына дейін аз ғана уақыт қалғанда басталады. Вестеростың жеті патшалығы әлі де Бес патша соғысының қысымында, онда Джоффри Баратеон мен оның інісі Станис Баратеон Темір тақ үшін бәсекелеседі, ал Солтүстік Робб Старк және Темір аралдардың Балон Грейжой тәуелсіздіктерін жариялайды (Станис інісі Ренли Баратеон, бесінші "патша", бұрын қаза тапқан). Осы арада, Жеті патшалықтың солтүстік шекарасының ар жағынан келген көптеген жабайы тайпалар, Манс Рейдер басшылығымен, шекараны белгілейтін Қабырғаға жақындап келеді. Манс Рейдер өзін "Қабырғадан тыс патша" деп жариялаған, ал қарсы тұрарлық тек адам жетіспейтін Түнгі күзет ғана бар. Соңында, Вестеростың тақтан құлатылған бұрынғы патшасының қызы және әлемдегі жалғыз тірі алып құстардың "анасы" Дейенерис Таргариен батысқа жол тартады, қайтыс болған әкесінің тағын қайтарып алуды жоспарлайды.

Өзендер аймағы

Әкесінің Риверран қалашығында Роббтың анасы Кэтлин Старк тұтқынға алынған Джейми Ланнистерді босатады, Джоффридің "ешкі баласы" (бірақ шын мәнінде оның биологиялық әкесі) Кэтлиннің қыздары Санса мен Арияның босатылуын қамтамасыз ету үшін, Кэтлин олардың Ланнистерлердің бас қалада, Корольдік қоныста тұтқынға алынғанына сенгендіктен. Джейми Брианна Тарттан сүйемелдеумен оңтүстікке жіберіледі. Роббтың әскері батыстан Ланнистер әскерін жеңіп, Риверранға оралады. Робб өзінің Джейн Вестерлингке үйленгенін, Фрей үйінің қызымен некеге тұруға берген уәдесін бұзғанын жариялайды. Бұл әрекет Роббтың кейбір одақтастарын ашуландырып, оның әскери беделін әлсіретеді. Джейми мен Бриенді Роббтың номиналды одақтасы, бірақ оны солтүстіктің сақшысы етіп тағайындау үшін құлдыратуды жоспарлап отырған Руз Болтонның жалдамалы әскерлері тұтқынға алады. Жалдамалы капитан Варго Хоат Джеймидің қылыш ұстайтын қолын кесіп тастайды. Бриенді Хоат аю орнағына лақтырады, ал Джейми оны құтқару үшін өмірін қауіпке тігеді. Болтон Джейми мен Бриенді босатқаннан кейін, олар Корольдік қонысқа сапар шегеді. Ария Старк өзендер аймағында саяхаттап жүргенде "Тулары жоқ бауырластық" тобының қолына түседі – өзендер аймағының қарапайым халқын қорғайтын, лорд Берик Дондаррион мен Мирдің қызыл діни қызметкері Торос басқаратын топ. Топ Джоффридің бұрынғы жеке күзетшісі Сандор "Итбас" Клегайнды тұтқындап, оған жасаған қылмыстары үшін жекпе-жек арқылы сотталу мүмкіндігін ұсынады. Итбас Берикті өлтіреді, бірақ Торос оны от құдайы Р'ллордың күшімен қайта тірілтеді. Итбас Арьяны ұрлап алып, онымен бірге қашып кетеді, оны құтқау үшін ақша талап етуді жоспарлайды. Солтүстікке қайтып, Грейджойдың шабуылына қарсы тұру үшін Робб Фрейлердің қолдауына мұқтаж. Фрейлер Кэтлиннің ағасы Эдмур Тулли, қазір өзендер аймағының лорды, мен лорд Уолдер Фрейдің қызының арасында неке тойлауды ұсынады, Роббтың неке шартын бұзғаны үшін өтемақы ретінде. Той кешінде Болтон мен Фрей Старктерге қарсы шығып, Роббтың вассалдарының көп бөлігін қырғынға ұшыратады. Роббты Руз Болтон өлтіреді, ал Кэтлиннің тамағын кесіп, денесін өзенге лақтырады; Эдмур кепіл ретінде тірі қалды. Бұл оқиғалар Қызыл той деп танылады. Арья мен Итбас қырғынды көріп, қашып құтылады. Кейін Итбас шайқаста жараланады, ал Арья оны тастап кетеді. Ол Браавос еркін қаласына кемемен сапар шегеді, онда оны өлтіруші Джакен Х'гарды таба алатынын естіген еді. Эпилогта қайта тірілген, бірақ шіріген және мүгедек болған Кэтлин Тулары жоқ бауырластықты басқарады және Қызыл тойға қатысқан екі Фрейді дарға асуын қадағалайды.

Патшалық сарайы, Ажыдаһар тасы және Құс үйі

Контрабандист Давос Сейворт шөлмекке айналды. Ол Станистің кеңесшісі Мелисандраны өлтіруге тырысты. Давос опасыздық үшін түрмеге қамалады, бірақ Мелисандраның тілегімен Станис Давосты босатып, оны Корольдің қолдауына тағайындайды. Мелисандра үш патшаны қарғысқа ұшырату үшін Эдрик Стормның қанын пайдаланады. Балон Грейджойдың қазасы туралы жаңалық көп ұзамай таралады. Патшалық қонысы Ланнистерлердің жаңа одақтастары Тиреллдерді азат етушілер ретінде қарсы алады, ал Джоффри патша Санса Старкпен жасаған келісімін Марджери Тиреллдің пайдасына бұзады. Джоффридің әкесі Тайвин Ланнистер, Корольдің қолдауы, Сансаны өзінің карлик ұлы Тирионға үйлендіруге мәжбүрлейді, бұл Ланнистерлердің Солтүстікке бақылау орнатуына мүмкіндік береді; бірақ Тирион оның еркіне қарсы некеге тұрудан бас тартады. Марджери мен Джоффридің тойы жоспарланғандай өтеді, бірақ той кезінде Джоффри уланып қайтыс болады. Джоффридің анасы Серсей, Тирионды осы қылмысқа айыптап, тұтқынға алады. Санса Лорд Петир "Кішкентай саусақ" Бейлиштің көмегімен қамалдан қашып құтылады, ол оған Джоффридің өліміне кінәлі екенін мойындайды, сонымен қатар Марджеридің әжесі Оленнаның да қатысы бар екенін көрсетеді. Кішкентай саусақ пен Санса Патшалық қонысынан Кейтлиннің әпкесі Лайза Арриннің Эйридегі үйіне жол тартады. Мелисандра болжағандай, Балон, Робб және Джоффри өлгеннен кейін, Давос Эдрикті қауіпсіз жерге жасырып, Мелисандра мен Станистің оны оның қаны үшін құрбан етуіне жол бермейді. Давос Манс Рейдерге қарсы көмек сұраған Түнгі күзетшілердің хатын табады; Станис Давосты опасыздық үшін өлтіруге дайындалады, бірақ Давос Станиске Түнгі күзетшілердің өтінішін көрсеткеннен кейін ойын өзгертеді. Шпион Варис пен Тирионның сүйіктісі Шей сотта Тирионға қарсы жалған куәлік береді. Оңтүстік Дорн айманының принці Оберин Мартелл, Серсейдің жекпе-жегінің чемпионы Грегор Клеганға қарсы сотта Тирионды қорғауға ұсыныс жасайды, ол Обериннің қарындасы Элияның өліміне жауапты. Оберин жеңіске жақын келеді, бірақ ақырында Грегор оны өлтіреді, бірақ Обериннің найзасындағы у Грегорды қиналып өлімге итермелейді. Тирион өлім жазасына кесіледі. Патшалық қонысына оралғаннан кейін, Джейми Бриеннеге Старк отбасының мұрагерлік қылышынан қайта жасалған қылыш сыйлайды және оны Ария мен Сансаны тауып, үйге қайтару үшін жібереді. Джейми Тирионның Джоффриді өлтіргеніне сенбейді және Вариске Тирионды түрмеден босатуға көмектеседі. Джейми Тирионның бірінші әйелі Тайшаның, Тайвиннің гарнизоны зорлаған, Тайвин айтқандай жезөкше емес, Тирионды шын сүйгенін айтады. Ашуға булыққан Тирион Джейми, Серсей және Тайвиннен кек алуға ант етеді; қашу кезінде ол Вестеростан қашып кетуден бұрын Шей мен Тайвинды өлтіреді. Эйриде Санса Кішкентай саусақтың заңсыз қызы болып көрінеді, ал Кішкентай саусақ пен Лайза үйленеді. Лайза Кішкентай саусақтың оны марқұм күйеуі Джонды улануға және кінәны Ланнистерлерге таңуға көндіргенін айтады, бұл "Тақтар ойыны" оқиғаларының бастауы болды. Лайза Сансаны Кішкентай саусақты азғыруға тырысады деп ойлап, оны өлтірумен қорқытады, бірақ Кішкентай саусақ араласады және ол тек Кателлинді сүйгенін ашқаннан кейін Лайзаны өлімге итермелейді.

Солтүстік

Түнгі күзеттің командирі Жор Мормонт басқаратын жасаққа өлі емес ақыл-ойшылар мен Басқалар – алыс солтүстіктен келген жауыз, адамгершілікке жат жаратылыстар шабуыл жасайды. Күзет ауыр қаза табады, бірақ үй басқарушысы Сэмвелл Тарли Басқалардың біреуін обсидиан қылышымен өлтіреді. Біраз уақыттан соң күзетшілердің бір бөлігі бүлік көтеріп, Мормонтты өлтіреді, бірақ Сэм Жилли атты жабайы қыздың көмегімен қашып құтылады. Сэм, Гилли және Гиллидің жаңа туған баласы Қабырғаға жақындасады, оларға Сэм "Суық қол" деп атаған, елікке мініп келе жатқан ерекше тұлға көмектеседі. Қайтыс болғандардың арасында Күзеттің көптеген басшылары бар. Роббтың інісі Бран және оның достары Болтондардың Винтерфелл қаласына жасаған шабуылынан қашып, Бранның үш көзді қарға туралы армандарымен солтүстікке беттейді. Қабырғада Сэм оларды Суық қолға жеткізіп, Қара қамалға, Түнгі күзеттің штаб-пәтеріне қайта оралады. Бранның аман қалғанын тіпті Бранның туған бауыры және Сэмнің күзетшісі Джон Сноудан да жасырмауға ант етеді. Джон, жабайылардың қатарына кіру үшін Мансты Түнгі күзеттен дезертир болғанына көндіреді және Басқалар жабайыларды оңтүстікке, Қабырғаға қарай жетелеп бара жатқанын біледі. Джон мен оның тұтқыны Игритт қарым-қатынасқа түседі. Қабырғадан өткен соң Джон жабайылардан қашып, Қара қамалға оралады. Жақындап келе жатқан жабайылар әскері Қара қамалға шабуыл жасайды, бірақ Джон қорғанысты өз қолына алып, бірнеше шабуылды тойтарып, оның барысында Игритт қаза табады. Осыдан кейін Күзеттің қалған басшылары Янос Слинт пен Эллизер Торн Жонды опасыздыққа айыптап, оны Мансты өлтіру үшін Қабырғадан солтүстікке жібереді. Джон Манспен жабайылар лагерінде сөйлесіп жатқанда, Станис әскері келіп, жабайыларды жеңіп, Мансты тұтқындайды. Станис Джонға қолдау көрсетсе, оны Винтерфеллдің лорды етіп тағайындауға уәде береді, бірақ Джон Станис ұсынысынан бас тартып, Түнгі күзеттің жаңа Лорд-командирі болып сайланады.

Құлдар шығанағы

Дейнерис Таргариен Құлдар шығанағының қалаларының бірі – Астапорда үлкен құл әскерін сатып алуға болатынын біледі және бір жас айдаһарын құрбан ету арқылы Арамдалмағандардың тұтас әскерін сатып алады. Төлемнен кейін Дейнерис Арамдалмағандарға және айдаһарға құл саудагерлеріне қарсы шабуыл жасап, қаланы тонауға бұйрық береді. Ол өсіп келе жатқан айдаһарларының көмегімен Астапордың барлық құлдарын, соның ішінде Арамдалмағандарды да азат етеді. Дейнерис әскері құл сатумен айналысатын Юнкай қаласын жаулап алады, бірақ көршілес Мирин қаласының билеушілері Дейнериске қарсы келіп, құл балаларды өлтіріп, оның ресурстарын жоқ ету үшін жерді өртеп жібереді. Осыдан кейін Дейнерис қаланы қоршайды, бірақ нәтижеге жете алмайды. Дейнерис лагерінде екі сатқынды табады: марқұм король Роберт үшін тыңшылық жасаған сер Джора Мормонт және король Роберттің күзетшісінің бұрынғы қолбасшысы сер Барристан Селми. Дейнерис екеуіне де Миринге кіріп, құлдарды босатып, көтеріліс ұйымдастыру арқылы өтелгендері үшін татуласу мүмкіндігін береді. Мирин жақын арада құлайды, ал құл балаларды өлтіргені үшін Дейнерис қала билеушілерін өлімге кеседі. Селми Дейнеристен кешірім сұрап, оның Корольдік гвардиясының Лорд-командующийы болады, ал ешқандай қатесін мойындамайтын Джора қуылды. Дейнерис Астапорды басқаруға тағайындалған кеңес құлатылғанын білген соң, Миринде қалып, оны өзі басқаруға шешім қабылдайды.

Даму

2009 жылдың 6 қазанында Мартин өзінің блогында "Қилыштардың қақтығысы" атты қолжазбасының 1521 беттен тұрғанын, ал алғашқы басылған қатты мұқабасының 992 беттен тұрғанын жазды. Мартин "Қызыл үйлену тойы" тарауларын кітаптың қалған барлық тарауларын аяқтаған соң ғана жазды, себебі ол оны "өмірінде жазған ең қиын нәрсе" деп есептеді және қажет болғанша жазуды кейінге шегергісі келді. Керісінше, ол Джоффридің қаза болған үйлену тойы туралы тарауды "жазу оңай және көңілді" деп сипаттады, бірақ бұл өте жақтырылмаған кейіпкердің қайғылы аяғына көңіл жаныстыруға тырысты және "оның да қорқып, үрейленіп, соңында өлген қарапайым адам екенін түсіндіруге ұмтылды".

Қабылдау

Publishers Weekly үшінші томды "қазіргі заманғы фантастикадағы алыптықтың ең құнды мысалдарының бірі" деп атады. [ ] Денерис, Арья және Король өлтіруші сияқты кейіпкерлердің күрделілігі оқырмандарды осы томдағы көптеген беттерді көруге жетелейді, себебі автор, Толкин немесе Джордан сияқты, олардың тағдырына қамқорлықпен қарауға мәжбүр етеді. Бұл екі фантастикалық алыптың есімдері Мартиннің жаңбырлы оттың ыстығын, мұздың суығын, теңіздің иісін және ортағасырлық тойдың аса шектен тыс тойымсыздығын сезімді түрде жеткізу қабілетімен еске түседі. Бұл саға кейбіреулердің айтуынша, жоғары фантастиканың бұрынғы шектерінен осышалықты асып түспесе де, көптеген оқырмандар үшін олардың назарын аударуға жеткілікті. Мартин 2001 жылы "Үздік роман" номинациясы бойынша Хьюго сыйлығына ие болды, бірақ "Гарри Поттер және от тостағаны" үшін Дж. К. Роулингке есе жіберді.