Кіріспе
Джордж Р.Р. Мартиннің романы, «Тақтар ойыны» – американдық жазушы Джордж Р.Р. Мартиннің «Мұз бен от әні» атты фантастикалық романдар сериясының бірінші кітабы. Алғаш рет 1996 жылдың 1 тамызында жарық көрді. Роман 1997 жылғы «Locus» сыйлығының иегері болды және 1997 жылғы «Nebula» сыйлығына ұсынылды. Романнан Дэйнерис Таргариеннің тарауларын қамтитын «Аждаһаның қаны» повесі 1997 жылғы ең жақсы повестік туынды үшін «Hugo» сыйлығын жеңіп алды. 2011 жылдың қаңтар айында роман «New York Times» бестселлер тізіміне еніп, 2011 жылдың шілдесінде тізімде бірінші орынға шықты. Роман ішінде оқиғаларды түрлі көзқарастардан баяндайтын Мартин Вестерос ақсүйек үйлерінің, Қорғанның және Таргариендердің сюжеттік желілерін ұсынады. Роман бірнеше туынды жұмыстарға, оның ішінде бірнеше ойындарға әсер етті. Сондай-ақ ол 2011 жылдың сәуір айында көрсетілімге қойылған HBO телесериалы «Тақтар ойынының» бірінші маусымының атауы және негізі болып табылады. 2013 жылдың наурыз айында «Тақтар ойыны» атты телесериалға байланысты қайта басылым жарық көрді.
the novel
A Game of Thrones is the first novel in A Song of Ice and Fire, a series of fantasy novels by American author George R. R. Martin. It was first published on August 1, 1996. The novel won the 1997 Locus Award and was nominated for both the 1997 Nebula Award The novella Blood of the Dragon, comprising the Daenerys Targaryen chapters from the novel, won the 1997 Hugo Award for Best Novella. In January 2011, the novel became a New York Times Bestseller and reached No. 1 on the list in July 2011. In the novel, recounting events from various points of view, Martin introduces the plot lines of the noble houses of Westeros, the Wall, and the Targaryens. The novel has inspired several spin off works, including several games. It is also the namesake and basis for the first season of Game of Thrones, an HBO television series that premiered in April 2011. A paperback TV tie in re edition was published in March 2013, titled Game of Thrones.
Сюжет
"Тәждер ойыны" үш негізгі оқиға желісін бір уақытта көрсетеді.
Жеті патшалық
Король Роберт Баратеонның басты кеңесшісі Лорд Джон Аррин қайтыс болғаннан кейін, Роберт өзінің балалық шағындағы досы Эддард "Нед" Старкты, қазір Солтүстік күзетшісі, Ариннің орнын Корольдің қолы ретінде және қызы Сансаны Роберттің ұлы Джоффриге айттырды. Нед Аррэннің жесірі Лайсаның оны Роберттің әйелі патшайым Серсей Ланнистер және оның отбасы уландырған деп сенетінін білгенде, бұл лауазымға ие болады. Көп ұзамай Недтің ұлы Бран Серсеяның өзінің егіз інісі Джейме Ланнистермен жыныстық қатынаста болғанын байқайды, ол Бранды олардың қарым-қатынасын жасыру үшін мұнарадан лақтырып тастайды, оны комага ұшыратып, аяғын сал болып қалдырады. Нед өзінің Винтерфелл қалашығынан бас қаласына, Король ордасына, өз қыздары Санса мен Арияны алып кетеді. Патшаның қонысына қолбасшы болып келген Нед Роберттің құмар патша екенін біледі, оның жалғыз қызығушылығы - аң аулау, ішу және әйелдермен қарым-қатынас жасау. Қышқы ордада қылмыскер Бранды есінен танып қалған кезде өлтіруге тырысады, ал Недтің әйелі Кейтлин Недке хабар жеткізу үшін Корольдің қонысына барады. Кейтлиннің балалық шағындағы досы Петир "Кішкентай саусақ" Бейлиш, Серсей мен Джеймидің карлик ағасы Тирион Ланнистерді өлтіру әрекетіне қатыстыруда. Қышқабаққа қайтып бара жатқанда, Кэтлин Тирионды кездестіреді, оны тұтқындап, Бранның өміріне жасаған әрекеті үшін сотталу үшін қарындасы Лайза Аррин регент болып табылатын Доңғалаққа алып барады. Тирионды ұрлағаны үшін оның әкесі, Лорд Тайвин Ланнистер, Рекелік жерлерге, Кателлиннің туған жеріне шабуыл жасауға сарбаздарды жібереді. Тирион өзін күрес арқылы сотта қорғау үшін Бронн есімді жалдамалыны жалдап, бостандығын қайта алады. Нед Джон Арриннің өлімін тергеп, ақырында Роберттің заңды мұрагерлері, соның ішінде Джоффри, шын мәнінде Серсейдің Джеймемен бірге туған балалары екенін және Джон Арриннің олардың инцестін ашқанын жасыру үшін өлтірілгенін біледі. Нед Серсеяға Робертке хабарламай тұрып қашуға мүмкіндік береді, бірақ ол бұл мүмкіндікті Роберттің аңшылық "апатта" өлімін ұйымдастыруға және Жоффриді таққа отырғызуға пайдаланады. Нед қыздарын Корольдің қонысынан шығарып жіберуге дайындалады және Жоффридің талабына қарсы тұру үшін Кішкентай саусақтың көмегін алады; бірақ Кішкентай саусақ оған сатқындық жасайды, нәтижесінде Нед тұтқындалады. Арья қамалдан қашып құтылып кетеді, бірақ Сансаны Ланнистерлер тұтқынға алады. Недтің үлкен ұлы Робб әскерін әкесінің тұтқындалуына жауап ретінде оңтүстікке қарай аттанды және өзендер аймағындағы қауіпті жою үшін. Стратегиялық қажетті көпірден өту үшін Кэтилин Робб пен белгілі бір сенімді емес Фрей үйі арасындағы некелік одақ туралы келіссөздер жүргізеді. Робб Ланнистердің әскерін жеңіп, Джеймиді тұтқынға алады. Тайвин Тирионды Жоффридің Қолы ретінде әрекет ету үшін Корольдің қонысына қайтарады. Нед өлтірілгеннен кейін Роббтың ізбасарлары солтүстіктің жеті патшалықтан тәуелсіздігін жариялап, Роббты "Солтүстіктің патшасы" деп жариялайды.
Қабырғаға
Романның кіріспесінде Қабырға таныстырылады: тас, мұз және сиқырдан тұратын ежелгі кедергі, биіктігі жүздеген фут, ұзындығы жүздеген шақырым, ол Жеті Корольдікті солтүстік даладан қорғайды. Қабырғаны Түнгі күзет сақтайды: өмір бойы сонда қызмет етуге ант берген жауынгерлер ордені, ол Корольдікті аңызға толы Басқалардан – ежелгі және жауырықсыз адам емес нәсілден, сондай-ақ Қабырғаның солтүстігінде өмір сүретін "жабайылардан" қорғайды. Недтің заңды емес ұлы Джон Сноу, өзінің ағасы Бенджен Старктан шабыттанып, Түнгі күзетке қосылуға бел буады, бірақ оның басты міндеті – жазалау ошағы екенін білгенде көңілі толады. Джон өз әріптерін қатал нұсқаушыға қарсы біріктіріп, қорқақ болғанымен, жақсы мінезді және зиялы Сэмвелл Тарлиді қорғайды. Джон Күзеттің басшысы, Лорд-командир Жиор Мормонттың үй иесі болып тағайындалады, осылайша Мормонттың мұрагері болу мүмкіндігіне ие болады. Бенжен Қабырғаның солтүстігіне жасаған экспедициясынан оралмайды. Алты айдан кейін оның тобынан екі адамның мәйіті табылады; олар Джон тоқтатар алдында, өлмегендей тіріліп, ақылсыздарға айналады. Әкесінің өлім жазасына кесілгені туралы хабар Джонға жеткенде, ол Роббқа қарсы Ланнистерлермен күресуге тырысады, бірақ күзетке адал болуға көндіріледі. Мормонт Бенженді тірі немесе өлі табу және "Қабырға артындағы патша" жабайыларды біріктіріп жатыр деген қауесеттерді тексеру үшін солтүстікке аттану ниетін жариялайды.
Тар теңіздің арғы жағында
Теңіздің шығысында, Вестеростан шығысқа қарай, жер аударылған ханзада Визерис пен ханшайым Денерис тұрады. Олар – Роберт Баратеон құлатқанға дейін Вестероспен билік жүргізген «Ақылы жойылған патша» Аэрис Таргариеннің балалары. Визерис Денеристі көшпелі дотраки халқының соғыс басшысы, хал Дрогоға беруге келіседі, Дрогоның әскерін Вестеростың тағын қайтару үшін пайдалану үшін. Бай саудагер Иллирио Мопатис, ақшасы жоқ Таргариендерді қолдап келе жатып, Денериске үйлену тойына сыйлық ретінде үш тасқа айналған айдаһар жұмыртқасын сыйлайды. Вестеростан қуылған рыцарь Жора Мормонт, Визериске кеңесші болып қосылады. Жаңа күйеуі мен оның халқынан бастапқыда қорқыныш сезінген Денерис, ақырында Дрогоның «халеси» рөлін қабылдайды. Алайда, Дрого Вестеросты жаулап алуға қызығушылық танытпайды, ал шыдамсыз Визерис қарындасын Дрогоны мәжбүрлеуге тырысады. Визерис Денерис пен оның тумаған баласына ашық түрде қауіп көрсеткен кезде, Дрого оны балқыған алтынды басына құйып жазалайды. Патша Роберттің құрметіне үміттене жеңпаз Денеристі улап өлтіруге тырысады, бірақ бұл Дрогоны Вестеросты жаулап алуға көндіреді. Вестеростың басына шабуыл жасау үшін ауылдарды тонап жатқанда, Дрого ауыр жарақат алады, ал Денерис тұтқынға алынған халық емшісі Мирри Маз Дюрге оны құтқаруды бұйырады. Дотракилердің өз халқына жасаған шабуылдарына ашуланған емші, Дрогоның өмірін сақтап қалу үшін сиқыр қолданып, Денеристің тумаған баласын құрбан етеді, бұл Дрогоның физикалық күйін қалпына келтіргенмен, оны мәңгілік вегетативтік күйде қалдырады. Дрого толыққанды әрекетке қабілетсіз болғандықтан, Дотраки әскерінің көп бөлігі тарап кетеді. Денерис Дрогоны жастықпен тұншықтырып, Мирриді Дрогоның өрт сөндіру тірегіне байлайды. Ол үш айдаһар жұмыртқасын өртке лақтырады және өзі де оған кіреді. Өрт толық сөнгеннен кейін, ол үш жаңадан туған айдаһармен бірге ешбір зардапсыз шығады. Таң қалған Жора мен қалған дотракийлер оған адал болуға ант етеді.
Тақырыптар
Романның барысында кейіпкерлер бір ізгі қасиетті екіншісімен салыстырып, шешім қабылдауға жиі мәжбүр болады. The Guardian басылымында «жақындарына деген сүйіспеншілігі мен құрмет, борыш және мемлекеттік мүдделердің арасында таңдау жасауға мәжбүр болатын кейіпкерлер» жиі кездеседі деп жазылған. Вестероста Нед Робертпен оңтүстікке аттануға шешім қабылдап, отбасының көп бөлігін Қышқабақта қалдырады. Қабырғада Джон жартылай ағасы Роббпен бірге көтеріліске қосылу, немесе Түнгі күзеттегі серті анттасқан достарымен қалу дилеммасымен күреседі. Денерис дотракийлердің Эссоста бағындырған елдерге қатысты ұстанымын сынап қарастырады. Кейіпкерлер кездесетін осы қайшылықтар көбінесе дұрыс шешім қабылдаудағы тұрақсыздықты көрсетеді. Кэтилин бастапқыда қайғыға беріліп, Бран комада жатқанда оның жанынан кетпейді, саяси жауапкершілігін естен шығарып, отбасын борыштан артық қояды. Бірақ көп ұзамай Кэтилин Бран мен отбасын тастап, Недке Ланнистерлердің сатқындық жасауы мүмкін екенін хабарлау үшін Корольдік астанаға аттанады, осылайша борышын орындауға баса назар аударады. Отбасы, борыш және құрмет оқиғаның даму барысында туындайтын қақтығыстарда маңызды рөл атқарады, ал дәстүрлі түрде ізгілік деп есептелетін қасиеттер шешім кезінде бір-біріне қарсы келеді. Кейіпкерлердің шешімдерінің қақтығысы мен салдарының талдауы Мартиннің фантастиканы қалай бейнелегісі келетінімен байланысты. Мартин дәстүрлі фантастикалық үлгіден өзгеше, жақсылық пен жамандықтың айқын шекарасын бұзады. Мартин былай дейді: «Менің ойымша, жақсылық пен жамандық арасындағы күрес көбінесе адамның бойында, яғни қабылдаған шешімдерінде болады. Жамандық қара киім киіп, жаман көрінеді деген түсінік бұл емес».
Көрініс таңбалары
Әр тарау бір кейіпкердің үшінші тұлғалық көзқарасына назар аударады; кітап сегіз басты кейіпкердің көзқарасын ұсынады. Сонымен қатар, екінші дәрежелі кейіпкер прологты береді. Тарау тақырыптары көзқарасты көрсетеді. Пролог: Уилл, Түнгі күзеттің мүшесі. Лорд Эддард "Нед" Старк, Солтүстіктің сақшысы және Винтерфеллдің лорды, Корольдің қолдауы. Леди Кейтілин Старк, Талли үйінен, Эддард Старктің әйелі. Санса Старк, Эддард пен Кейтілин Старктің үлкен қызы. Арья Старк, Эддард пен Кейтілин Старктің кіші қызы. Бран Старк, Эддард пен Кейтілин Старктің ортаңғы ұлы. Джон Сноу, Эддард Старктің заңды емес ұлы. Тирион Ланнистер, аласа бойлы, Серсей мен Джеймидің інісі, Лорд Тайвин Ланнистердің ұлы. Принцесса Даенерис Таргариен, бұрынғы король Эрис Таргериеннің шеттетілген қызы және Эрис Таргериеннің мұрагері Визеристің қарындасы. Кейінгі кітаптарда кейбір кейіпкерлердің көзқарастары қосылып, ал басқалары алынып тасталады.
Жазу
Мартин роман жазу барысында уақыты мен білігімен көмектескен бірнеше авторға алғыс айтады: Сейдж Уокер, Мартин Райт, Мелинда Снодграсс, Карл Кейм, Брюс Бау, Тим О'Брайен, Роджер Зелазни, Джейн Линдскольд және Лора Миксон.
Басылымдар
HarperCollins/Voyager 1996 басылымы британдық алғашқы басылым болды. Оның ресми жариялану күні АҚШ-тағы Bantam басылымынан бұрын болды, бірақ Bantam Америка кітап сатушылар қауымдастығында (ABA) тарату үшін бірнеше ай бұрын баспаға жіберді. Роман көптеген тілдерге аударылып, қатаң мұқабалы, жұмсақ мұқабалы, электрондық кітап және аудио кітап түрінде көптеген басылымдарда жарық көрді. Әртүрлі тілдерде кітаптардың саны әрқалай болуы мүмкін. Мысалы, Blanvalet және кейін Penhaligon баспаларында жарық көрген неміс жұмсақ мұқабалы басылымдарында кітап және серияның басқа романдары екіге бөлінген. Стив Перри The Oregonian газетінің оқырмандарына сюжеттің "күрделі және қызықты" екенін, ал кітаптың "үлкен фантастикалық романның барлық элементтерімен" "бай және әдемі" екенін айтты. Джон Рискинд The Washington Post газетінде жазған мақаласында "қарсылық пен сиқырға ұмтылатын көптеген жанкүйерлер осы кітаптың эпикалық ауқымын ұнатады" деді, бірақ кітаптың "кейіпкерлері бір өлшемді және естен кетпейтін суреттері аз" деп ойлады. Филис Айзенштейн Chicago Sun Times газетінде жазғандай, кітап көптеген жалпы фантастикалық мотивтерді қолданса да, Мартиннің көзқарасы "өте жаңартылған және адамгершілікке толы, сондықтан ол олардан асып түседі". Ол оны "мифтік, тарихи және жеке бастының тартымды үйлесімі" деп сипаттады. Джон Приор San Diego Union Tribune газетінде Мартиннің жазуын "күшті және қиялы мол, византиялық интригалар мен династиялық күреске толы" деп атады және оны Роберт Джорданның "Уақыт доңғалағы" кітабымен салыстырды, "бірақ әлдеқайда қараңғы, әзіл-қалжың немесе романтика жоқ". 2019 жылдың 5 қарашасында BBC News "Тәждер ойыны" романын ең ықпалды 100 романның тізіміне қосты.