Кіріспе

Канадалық саясаткер

Генри Гамильтон (шамамен 1734 – 29 қыркүйек 1796) – ағылшын-ирландтық әскери шенеунік, кейіннен Британ империясының үкіметтік лауазымдағы өкілі. Ол Солтүстік Америкада Квебек провинциясының лейтенант-губернаторы, ал Америка революциялық соғысынан кейін губернатордың орынбасары болып қызмет етті. Соңынан ол Бермуда аралдарының губернаторы және ең соңында Доминика аралдарының губернаторы болды, ол қызмет барысында сол жерде қайтыс болды. 1779 жылы Гамильтон Революциялық соғыс кезінде қазіргі Индиана штатындағы Форт Саквилл бекінісінде Вирджиния штатының әскерлерімен тұтқындалды. Ол сол кезде лейтенант-губернатор және үндістер ісі жөніндегі бақылаушы болып қызмет етіп жүрген. Ол Вирджинияға жеткізілді, онда 1780 жылдың қазанына дейін губернатор Томас Джефферсонның үкіметімен ұсталып тұрды. 1781 жылы ол Нью-Йоркке жіберілді және тұтқын алмасу арқылы бостандыққа шықты, содан кейін Лондонға (Англия) кетуге рұқсат алды.

Ерте өмір

Генри Гамильтон Ирландияның Дублин қаласында, ирланд парламентінің мүшесі Генри Гамильтон мен оның әйелінің кіші ұлы ретінде дүниеге келді. Гамильтон Ирландияның Корк графтығында өсті. Оның үлкен ағасы Саквилл Гамильтон кейіннен Ирландияның Лорд-лейтенантының жеке кеңесшісі және мемлекеттік хатшысы қызметін атқарды. Оның тікелей әкесінің әкесінің әкесі Клод Гамильтон, 1-ші Пейсли лорды болған.

Әскери мансап

Генри Гамильтон кіші ұлдарына тәндей, әскерге қабілденді. Солтүстік Америкадағы француз-үнді соғысы кезінде, Ұлыбритания мен Франция арасындағы жеті жылдық соғыстың бір бөлігі ретінде, ол 15-ші жаяу әскер полкінде капитан болып қызмет етті. Олар 1758 жылы Луисбургқа шабуылда және Квебек шайқасында күресті. 1760 жылы Сент-Фойда тұтқындалды, бірақ бір француз офицері онымен пальтосын ауыстырып, британдық офицерлерді үндістер өлтіруінен қаушады деген алаңдауын басып тынды. Британдық Солтүстік Американың генерал-губернаторы Гай Карлтонның қолдауымен Гамильтон бригада майоры шеніне көтерілді. 1775 жылы ол шенінен айрылып, саяси мансапқа қадам басты.

Форт-Детройттегі губернатордың орынбасары және үндістер ісі жөніндегі инспектор

1775 жылы Генри Гамильтон Британдық Солтүстік Америкадағы Квебек провинциясының Форт-Детройт қаласына (сол кезде Атлантика мұхитынан осы аймаққа дейін созылған) губернатор-лейтенанты және үндістер ісі жөніндегі бастығы болып тағайындалды. (Бұл форттың орны қазір Мичиган штатының Детройт қаласының шекарасында). Бұл Канаданың жаңадан кеңейтілген шығыс аумағындағы бес жаңадан құрылған лейтенант-губернаторлықтың бірі болды. Губернатор Гамильтон Ұлы көлдер аймағындағы өкіметтік міндеттерін атқару үшін Форт-Детройтке келгенде, Америка Тәуелсіздік соғысы жүріп жатқан еді. Гамильтон қиын жағдайда болды: азаматтық қызметкер ретінде оның қарамағында британдық тұрақты әскердің саны аз болды, ал аймақтың жергілікті халқы – француз канадалықтары мен американдық үндістер – британдық үкіметтің барлығы да қолдаған жоқ. Норман Маклиод, жергілікті тері саудагері және әскер офицері, Гамильтон келгенге дейін уақытша "қала басшысы" қызметін атқарды, ол бекітілген қаланы басқаратын британдық үкімет шенелнігі еді.

Батыс шекарадағы британдық соғыс саясаты

Губернатор Генри Гамильтон америкалықтармен дипломатиялық қарым-қатынаста шеберлік танытып, жергілікті үнді басшыларымен жақсы қарым-қатынас орнатты, әсіресе Гурон және Оттава тайпаларының көшбасшыларымен. Әуесқой суретші Гамильтон Детройтте көптеген үндістердің портреттерін салды, осы суреттер «Жоғарғы Ұлы көлдер аймағындағы үндістердің ең ерте және ең ірі өмірлік портреттерінің жинағы» деп аталады. Бұл жинақ қазір Гарвард университетінің Хоутон кітапханасында сақталуда. Соғыс басталғанда британдық саясат үнді басшыларын бейтарап болуға шақырды. Бірақ 1777 жылы Гамильтонға Пенсильвания, Виргиния және Кентукки штаттарындағы американдық шекаралық поселеністерге қарсы үнді шабуылдарын ынталандыру туралы нұсқаулар берілді. Гамильтон Лорд Жерменге: «Егер осы шекараға құлай жатқан дауыл осы дауылды тудырған кінәлілердің басына бағытталса және оның қасіретті әсерін сезінетін бақытсыз көпшіліктен өтіп кетсе, тілеймін!» деп жауап берді. Бұл саясаттың күрделі мәселе екені анық болды, өйткені ол және басқа да шенеуніктер американдық лоялистер бұл шабуылдарда сөзсіз қаза табатынын түсінді. Гамильтон азаматтық құрбандықтарды азайту үшін британдық армия офицерлерін және француз-канадтық милициясын үнді соғыс жасаушыларымен бірге жіберуге тырысты. Дегенмен, үнді тайпаларының жауынгерлері шабуылдар кезінде өздерінің дәстүрлерін сақтады, нәтижесінде Кентукки мен Пенсильванияның батысындағы соғыста жүздеген әйелдер мен балалар қаза тауып, олардың бас терілері салт бойынша алынды. Бұл, болжамды болғандай, аймақтағы британдықтарға қарсы сезімдердің күшеюіне әкелді. 20 ғасырдың басындағы жергілікті тарих бойынша, шекаралық американдықтар Гамильтонды үнді жауынгерлері әкелген тұтқындар мен бас терілері үшін сыйлық төлегендігі үшін айыптады, оны «Бас сатып алушы генерал» деп атады. Гамильтон бас терілері үшін төлем жасағанын жоққа шығарды. Алайда ол бас терілерін табысқа жеткендігінің дәлелі ретінде қабылдады, ал соғыс жасаушы топтар осыған байланысты қосымша жабдықтармен марапатталды.

Джордж Роджерс Кларк және Иллинойс полкі, Вирджиния штатының Иллинойс өлкесіндегі күштері

1778 жылы патриот полковник Джордж Роджерс Кларк Вирджиния штатының әскерлеріне басшылық етіп, Иллинойс аймағындағы бірнеше нашар қорғалған британдық бекеттерін басып алды, оның ішінде Винсенс қаласындағы Форт Саквилл (бұл жер Вирджинияның иелігінде болған, қазіргі Индиана штатында орналасқан). Гамильтон 7 қазан 1778 жылы Детройттен қарулы топпен 600 миль қашықтықтағы британдық бекетті қайтарып алуға аттанды. Оның шағын жасағы жол бойы үнді жауынгерлерін жинады және 17 желтоқсан 1778 жылы Винсенске кірді. Олар Форт Саквиллді және американдық командир капитан Леонард Хелмді тұтқынға алды. Алайда 1779 жылдың ақпан айында полковник Кларк күтпеген шабуылмен Винсенске қайта оралып, форпосты қайта басып алып, Гамильтонды тұтқынға алды.

Вирджинияда жеңіліп, тұтқынға алынды

Наурыздың басында генерал Джордж Роджерс Кларк Гамильтонды әскери тұтқын ретінде Вирджиния штатының астанасы Уильямсбургке жеткізуге бұйрық берді. Огайо өзеніндегі қиын жағдайлар капитан Уильямс пен лейтенант Роджерс басқаратын топты, қазіргі Кентукки мен Вирджиния арасындағы Мокасин ойысы арқылы көбінесе жаяу жүруге мәжбүр етті, соңында маусымның ортасында Уильямсбургке жетті. Вирджинияның астанасына келген соң, губернатор Томас Джефферсон мен Вирджинияның атқарушы кеңесінің бұйрығымен ол түрмеге қамалып, темір бұғаумен бұғауланды. Гамильтон 1779 жылдың 16 маусымынан 29 қыркүйегіне дейін қамауда болды. Гамильтон шартты түрде босату ұсынысын қабылдаудан бас тартты, себебі шарттар оның сөз бостандығын шектеді, оны "Америка Құрама Штаттарына зиян келтіретін ештеңе айтудан" тыйым салды. Джефферсон Гамильтонды және басқа британдық тұтқындарды соғыс тұтқындары ретінде қарастырудан бас тартты және оларды қашқан құлдар сияқты ұстады; оларды Уильямсбург пен Честерфилдте 18 ай бойы темірге бұғаулады. Губернатор Джефферсон ақырында бас сүйегін сатып алу айыбын түсірді, бірақ Гамильтонды 1780 жылдың қазанында ғана босатты, және Джордж Вашингтон бірнеше ай бойы оны шартты түрде босатуға көндіруге тырысқаннан кейін. Гамильтон Нью-Йоркке тұтқын алмасуды күтуге жіберілді. Бұл 1781 жылдың наурыз айында өтті. Ол дереу британдық кемемен Лондонға аттанды.

Кейінгі мансабы: британдық корольдік губернатор

Генри Гамильтон 1782 жылы вице-губернатор, кейін Квебек провинциясының орынбасар губернаторы болып Канадаға тағайындалды. Ол соғыстан кейінгі жылдардағы өту кезеңінде патшалықтың мыңдаған акр жерін, көбінесе болашақ Үстіңгі Канада аймағында, бұрынғы Он үш колониядағы шығындары үшін лоялисттерге өтемақы ретінде және әскерлерге жалақы ретінде берді. Бірнеше жылдан кейін Гамильтон Бермуданың корольдік губернаторы қызметіне қайта тағайындалды, ол 1785 жылдан 1794 жылға дейін қызмет етті. Содан кейін ол HMS Scorpion кемесімен Бермудадан (1794 жылдың 4 желтоқсанында Антигуада тоқтады) Доминика губернаторы, қазіргі Доминика Ұлттық Достастығының губернаторы ретінде 1794 жылдан 1796 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. 1795 жылдың наурыз айында 61 жасында Гамильтон 25 жастағы Элизабет Лиге үйленді, ол Оксфордширдегі Банбери қаласынан полковник Лидің қызы болды. Гамильтон мен Элизабеттің бір қызы болды, оның аты Мэри Энн Пирпойнт Гамильтон. Ол 1871 жылы үйленбеген күйінде, баласыз қайтыс болды.

Танымал мәдениетте

АҚШ жазушысы Уинстон Черчилль 1904 жылы "Кезес" атты эпикалық тарихи роман жазды, ол ескі Солтүстік-Батыстағы бір адамның өмірін Американ революциясынан Бёррдың қастандығына дейін қамтиды. Романның бірінші бөлімі Джордж Роджерс Кларкпен барабаншы бала ретінде қатысқан басты кейіпкердің жорығын және Винсенн қаласын Гамильтоннан басып алуды баяндайды. Бұл роман Гамильтонның іс-әрекеттері мен оның жергілікті далалық халық арасындағы беделі туралы түпнұсқа құжаттар негізінде жасалған зерттеулерге сүйенген мол мәліметтер ұсынады.