Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық армия офицері (1727–1759)
British Army officer (1727–1759)
Джеймс Вольф (2 қаңтар 1727 – 13 қыркүйек 1759) – британдық армия офицері, оқу реформаларымен танымал және генерал-майор ретінде 1759 жылы Квебектегі Абрахам жазықтары шайқасында француздарға қарсы жеңісімен есімдеріне ішкен. Атақты генерал Эдвард Вольфтің ұлы, ол жас кезінде алғашқы лауазымын алып, Австрия мұрагерлігі соғысы кезінде Еуропада кең аумақта қызмет етті. Фландрияда және Шотландияда, Якобит көтерілісін басуға қатысқан қызметі жоғары лауазымдағылардың назарына түсті. 1748 жылғы бейбітшілік шарты оның мансабының өсуін тоқтатты, ал ол келесі сегіз жылдың көп бөлігін Шотландияның таулы аймақтарында гарнизондық қызметте өткізді. 18 жасында бригад майоры, ал 23 жасында подполковник болды. 1756 жылы Жеті жылдық соғыс басталғанда Вольфке жаңа мүмкіндіктер ашылды. 1757 жылы Рошфортқа жасалған сәтсіз шабуылға қатысқандығы үшін Уильям Питт оны Луисбург бекінісін басып алу экспедициясының орынбасары етіп тағайындады. Луисбургты сәтті қоршаудан кейін ол Квебек қаласын басып алу үшін Сент-Лоуренс өзенімен жол тартқан күштің қолбасшысы болды. Ұзақ қоршаудан кейін Вольф Монкальм маркізі басқарған француз әскерін жеңіп, британдық күштерге қаланы басып алуға мүмкіндік берді. Вольф Абрахам жазығы шайқасының қайнар кезінде үш мылтық оғынан алған жарақатынан қаза тапты. Ертесі күні Монкальм да қайтыс болды. 1759 жылы Квебекті басып алудағы Вольфтің үлесі оған мәңгілік даңқ әкелді, ол Ұлыбританияның Жеті жылдық соғыстағы жеңісінің және одан кейінгі аумақтық кеңеюінің символына айналды. Ол бүкіл әлемге танымал болған «Генерал Вольфтің өлімі» картинасында бейнеленген. Вольфтің өлімінен кейін оны «Квебек батыры», «Квебек жеңімпазы» және «Канада жеңімпазы» деп атады, өйткені Квебектің басып алынуы тікелей Монреалды басып алуға және француз колониясының үстемдігін тоқтатуға әкелді.
James Wolfe (2 January 1727 – 13 September 1759) was a British Army officer known for his training reforms and, as a major general, remembered chiefly for his victory in 1759 over the French at the Battle of the Plains of Abraham in Quebec. The son of a distinguished general, Edward Wolfe, he received his first commission at a young age and saw extensive service in Europe during the War of the Austrian Succession. His service in Flanders and in Scotland, where he took part in the suppression of the Jacobite Rebellion, brought him to the attention of his superiors. The advancement of his career was halted by the Peace Treaty of 1748 and he spent much of the next eight years on garrison duty in the Scottish Highlands. Already a brigade major at the age of 18, he was a lieutenant colonel by 23. The outbreak of the Seven Years' War in 1756 offered Wolfe fresh opportunities for advancement. His part in the aborted raid on Rochefort in 1757 led William Pitt to appoint him second in command of an expedition to capture the Fortress of Louisbourg. Following the success of the siege of Louisbourg he was made commander of a force which sailed up the Saint Lawrence River to capture Quebec City. After a long siege, Wolfe defeated a French force under the Marquis de Montcalm, allowing British forces to capture the city. Wolfe was killed at the height of the Battle of the Plains of Abraham due to injuries from three musket balls. The next day, Montcalm died as well. Wolfe's part in the taking of Quebec in 1759 earned him lasting fame, and he became an icon of Britain's victory in the Seven Years' War and subsequent territorial expansion. He was depicted in the painting The Death of General Wolfe, which became famous around the world. Wolfe was posthumously dubbed "The Hero of Quebec", "The Conqueror of Quebec", and also "The Conqueror of Canada", since the capture of Quebec led directly to the capture of Montreal, ending French control of the colony.
Ерте өмір
Джеймс Вулф 1727 жылдың 2 қаңтарында (жаңа стиль бойынша немесе 1726 жылдың 22 желтоқсаны, ескі стиль бойынша) Кент қаласындағы Вестерхамда туды. Ол полковник (кейін генерал-лейтенант) Эдвард Вулфтың, тәжірибелі әскердің, отбасы ағылшын-ирланд тегінен шыққан және бұрынғы Генриетта Томпсонның екі ұлының үлкені болды. Оның әйелінің інісі Эдвард Томпсон – көрнекті саясаткер. Вулфтың Вестерхамдағы балалық шағындағы үйі, өмірінде Спиерс деп аталған, Ұлттық сенім қорының күтуімен «Квебек үйі» деген атпен сақталған. Вулфтың отбасы Ирландияда ұзақ жылдар тұрды және ол Дублиндегі әйелінің інісі, майор Уолтер Вулфпен үнемі хат алмасып тұрды. Келесі ғасырдың белгілі ирланд саясаткері және судьясы Стивен Вулф осы отбасының Лимерик тармағынан шыққан; оның әкесі Джеймс Вулфтың үшінші туысы болды. Вольфтар Вестерхамдағы Скверрис-кортта тұратын Уорд отбасына жақын болды. Вулфтың балалық шағындағы досы Джордж Уорд Ирландияда Бас қолбасшы болып атаққа ие болды. Шамамен 1738 жылы отбасы Кенттің солтүстік-батысындағы Гринвичке көшті. Вулф өмірінің басынан бастап әскери мансапқа тағдырланған, он үш жасында әкесінің 1-ші теңізшілер полкіне ерікті болып қабылданды. Аурудың салдарынан 1740 жылы испандық Картахенаға қарсы үлкен экспедицияға қатыса алмады, және бірнеше айдан кейін әкесі оны үйге қайтарды. Ол Дженкинс құлағының соғысы кезінде Картахена қоршауында британдық әскерлер үшін апатқа айналған оқиғаны өткізіп алды, сол экспедицияның көп бөлігі аурудан көз жұмды.
James Wolfe was born at the local vicarage on 2 January 1727 (New Style or 22 December 1726 Old Style) at Westerham, Kent, the older of two sons of Colonel (later Lieutenant General) Edward Wolfe, a veteran soldier whose family was of Anglo Irish origin, and the former Henrietta Thompson. His uncle was Edward Thompson MP, a distinguished politician. Wolfe's childhood home in Westerham, known in his lifetime as Spiers, has been preserved in his memory by the National Trust under the name Quebec House. Wolfe's family were long settled in Ireland and he regularly corresponded with his uncle Major Walter Wolfe in Dublin. Stephen Woulfe, the distinguished Irish politician and judge of the next century, was from the Limerick branch of the same family; his father was James Wolfe's third cousin. The Wolfes were close to the Warde family, who lived at Squerryes Court in Westerham. Wolfe's boyhood friend George Warde achieved fame as Commander in Chief in Ireland. Around 1738, the family moved to Greenwich, in north west Kent. From his earliest years, Wolfe was destined for a military career, entering his father's 1st Marine regiment as a volunteer at the age of thirteen. Illness prevented him from taking part in a large expedition against Spanish held Cartagena in 1740, and his father sent him home a few months later. He missed what proved to be a disaster for the British forces at the Siege of Cartagena during the War of Jenkins' Ear, in which most of the expedition died from disease.
Еуропа соғысы
1740 жылы Еуропада Австрия мұрагерлігі үшін соғыс басталды. Ұлыбритания бастапқыда белсенді түрде араласпағанымен, Австрияның Нидерландтарының шекарасына жақын француз армиясының үлкен күші британдықтарды 1742 жылы одақтас австриялықтардың аумағын қорғау үшін әскер жіберуге мәжбүр етті. Джеймс Вулф 1741 жылы әкесінің теңізшілер полкінде екінші лейтенант рөлінде алғашқы лауазымын алды. Келесі жылдың басында ол британдық армияның 12-ші жаяу әскер полкіне ауысты және бірнеше айдан кейін Фландрияға аттанды, онда британдықтар Гент қаласында бекінді. Вулф осы жерде лейтенант болып тағайындалды және батальонының адъютанты болды. Оның континенттегі алғашқы жылы көңіл көншітпеді, өйткені британдықтардың Дюнкеркке шабуыл жасайтыны туралы қауесеттерге қарамастан, Фландрияда жатқан күйінде қалды. 1743 жылы оның кіші інісі Эдвард осы полкте қызметке кірісті. Сол жылы Вулф ағайындылары британдықтар ұйымдастырған шабуылға қатысты. Британдықтар мен олардың одақтастары күткендей оңтүстіске емес, шығысқа қарай Оңтүстік Германияға бет бұрды, онда олар үлкен француз армиясымен кездесті. Армияның басты қолбасшысы Георг II болды, бірақ маусым айында ол катастрофалық қателік жасады, нәтижесінде одақтастар Мейн өзенінің жанында қоршауға түсіп, жау күштерінің "тышқан тұзағына" ілікті. Бас тартуды ойластырмай, Георг жағдайды түзетуге тырысып, Деттинген ауылының жанындағы француз бекінісіне шабуыл жасады. Екі тараптың арасында мылтықтардың атысы жүріп, қатты шайқас болды. Вулфтың полкі британдық жаяу әскер батальондарының ішінде ең көп шығынға ұшырады, ал Вулфтың атының астынан атып түсірілді. Француздар үш рет шабуыл жасағанына қарамастан, одақтастар жауды ығыстырып, Деттинген ауылын басып алды, сол ауыл арқылы жау қашқан жол тапты. Бірақ Георг қашқан жауды тиісті түрде қууға тырыспады, олардың қашуына жол берді. Осыған қарамастан, одақтастар француздардың Германияға енуіне тосқауыл қойып, Ганновердің тәуелсіздігін сақтап қалды. Деттинген шайқасында Вулфтың полкі жаудың отына түскен кезде шайқаста оған жақын болған Камберленд герцогының назарына ілікті. Бір жылдан кейін ол 45-ші жаяу әскер полкінің капитаны болды. Деттингендегі жетістіктен кейін 1744 жылғы науқан да сәтсіз аяқталды, өйткені Джордж Уэйд басқарған одақтастар Лильді басып алу мақсатына жете алмады, ірі шайқастар болған жоқ және Генттегі қысқы тұраққа ешқандай нәтижесіз оралды. Вулфтың інісі Эдвардтың сол күзде, әрине, туберкулезден қайтыс болғанына қатты қайғырды. Вулфтың полкі Гентті күзетуге қалды, нәтижесінде олар 1745 жылдың мамырындағы Фонтеной шайқасында одақтастардың жеңілісін жіберіп алды, сол шайқаста Вулфтың бұрынғы полкі ауыр шығынға ұшырады. Содан кейін Вулфтың полкі Камберленд герцогының басшылығымен одақтастардың негізгі армиясын күшейту үшін шақырылды. Генттен кеткеннен кейін қалаға француздар кенеттен шабуыл жасап, оны және оның гарнизонын басып алды. Француз тұтқынына түсуден мүжілген Вулф бригада майоры болып тағайындалды.
In 1740 the War of the Austrian Succession broke out in Europe. Although initially Britain did not actively intervene, the presence of a sizable French army near the border of the Austrian Netherlands compelled the British to send an expedition to help defend the territory of their Austrian ally in 1742. James Wolfe was given his first commission as a second lieutenant in his father's regiment of Marines in 1741. Early in the following year he transferred to the 12th Regiment of Foot, a British Army infantry regiment, and set sail for Flanders some months later where the British took up position in Ghent. Here, Wolfe was promoted to Lieutenant and made adjutant of his battalion. His first year on the continent was a frustrating one as, despite rumours of a British attack on Dunkirk, they remained inactive in Flanders. In 1743, he was joined by his younger brother, Edward, who had received a commission in the same regiment. That year the Wolfe brothers took part in an offensive launched by the British. Instead of moving southwards as expected, the British and their allies instead thrust eastwards into Southern Germany where they faced a large French army. The army came under the personal command of George II but in June he appeared to have made a catastrophic mistake which left the Allies trapped against the river Main and surrounded by enemy forces in "a mousetrap". Rather than contemplate surrender, George tried to rectify the situation by launching an attack on the French positions near the village of Dettingen. Wolfe's regiment was involved in heavy fighting, as the two sides exchanged volley after volley of musket fire. His regiment had suffered the highest casualties of any of the British infantry battalions, and Wolfe had his horse shot from underneath him. Despite three French attacks the Allies managed to drive off the enemy, who fled through the village of Dettingen which was then occupied by the Allies. However, George failed to adequately pursue the retreating enemy, allowing them to escape. In spite of this the Allies had successfully thwarted the French move into Germany, safeguarding the independence of Hanover. Wolfe's regiment at Battle of Dettingen came to the attention of the Duke of Cumberland who had been close to him during the battle when they came under enemy fire. A year later, he became a captain of the 45th Regiment of Foot. After the success of Dettingen, the 1744 campaign was another frustration as the Allies forces now led by George Wade failed to complete their objective of capturing Lille, fought no major battles, and returned to winter quarters at Ghent without anything to show for their efforts. Wolfe was left devastated when his brother Edward died, probably of consumption, that autumn. Wolfe's regiment was left behind to garrison Ghent, which meant they missed the Allied defeat at the Battle of Fontenoy in May 1745 during which Wolfe's former regiment suffered extremely heavy casualties. Wolfe's regiment was then summoned to reinforce the main Allied army, now under the command of the Duke of Cumberland. Shortly after they had departed Ghent, the town was suddenly attacked by the French who captured it and its garrison. Having narrowly avoided becoming a French prisoner, Wolfe was now made a brigade major.
Якобиттердің көтерілуі
1745 жылдың шілдесінде Чарльз Стюарт әкесі, жер аударылған Джеймс Стюарттың британ тағына қайта отыруы үшін Шотландияға қонды. 1745 жылғы көтерілістің бастапқы кезеңдерінде якобиттер Эдинбургті басып алып, қыркүйекте Престонпанс шайқасында үкімет әскерлерін жеңді. Бұл Фландриядағы британ армиясының қолбасшысы Камберлендтің және 12 000 әскердің, соның ішінде Вулф полкінің қайтарылып алынуына әкелді. 8 қарашада якобит армиясы Англияға өтіп, Ньюкасл маңындағы үкімет әскерлерінен қашып, Карлайл арқылы батыс жолын таңдады. Олар 6 желтоқсанда ағылшын тарапынан қолдаудың жетіспеуіне байланысты кері қайтып, Шотландияға сәтті оралды. Вулф Фолкирк шайқасындағы командир Генри Хоулидің көмекшісі болды және сәуір айында Камберленд басшылығымен Каллоден шайқасына қатысты. Белгілі бір әңгіме бойынша, Вулф Каллоден шайқасынан кейін жараланған таулы аймақтың офицерін атуға берілген бұйрықты орындаудан бас тартқан. Бұйрық берген адам Камберленд немесе Хоули деп айтылады. Якобит жаралыларының өлтірілгенін растайтын дәлелдер бар және Хоули осыған қатысты бұйрық бергендердің бірі болды. Алайда, ол мұндай бұйрықтардан бас тартқаны расталмады, ал жазушы және тарихшы Джон Преббл бұл өлтірулерді «армияның жалпы көңіл-күйі мен мінез-құлқының көрінісі» деп сипаттайды. Бұл Вулфты да қамтыды; шайқастан кейінгі жазалау шабуылдарының жетекшісі ретінде ол әріптесіне «таулы аймақтың салдарын мүмкіндігінше аз тұтқынға алуға тырысыңыз» деп жазды.
In July 1745, Charles Stuart landed in Scotland in an attempt to regain the British throne for his father, the exiled James Stuart. In the initial stages of the 1745 Rising, the Jacobites captured Edinburgh and defeated government forces at the Battle of Prestonpans in September. This resulted in the recall of Cumberland, commander of the British army in Flanders and 12,000 troops, including Wolfe's regiment. On 8 November, the Jacobite army crossed into England, avoiding government forces at Newcastle by taking the western route via Carlisle. They reached Derby before turning back on 6 December, largely due to lack of English support, and successfully returned to Scotland. Wolfe was aide de camp to Henry Hawley, commander at Falkirk and fought at Culloden in April under Cumberland. A famous anecdote claims Wolfe refused an order to shoot a wounded Highland officer after Culloden, the person giving the order variously named as Cumberland or Hawley. There is certainly evidence to confirm Jacobite wounded were killed and Hawley was one of those who gave orders to that effect. However, the claim that he refused such orders cannot be confirmed, while author and historian John Prebble refers to the killings as 'symptomatic of the army's general mood and behaviour.' This included Wolfe; as leader of punitive raids after the battle, he wrote to a colleague that 'as few Highlanders are made prisoner as possible.'
Континентке оралу
1747 жылдың қаңтарында Вульф континентке оралды және австриялық мұрагерлік соғысына қатысты, сэр Джон Мордаунттың қол астында қызмет етті. Француздар Камберлендтің британдық әскерлерінің болмауын пайдаланып, Австрияның Нидерланды аймағында, оның ішінде Брюссельді басып алуға көшті. 1747 жылы француздардың басты мақсаты – Маастрихт қаласын басып алу болды, ол Нидерланд Республикасына қақпа ретінде қарастырылды. Вульф Камберленд әскерінің құрамында болды, ол маршал Саксен басқаратын француз әскерлерінен қаланы қорғау үшін аттанды. 2 шілдеде Вульф Лауффельд шайқасына қатысып, ауыр жарақат алды және Ұлыбританияға көрсеткен қызметі үшін ресми мақтау алды. Лауффельд – Вульф қатысқан ең ірі шайқас, екі әскердің жалпы саны 140 000-нан асты. Лауффельдегі тар жеңістен кейін француздар Маастрихтты басып алды және Берген-оп-Зумдағы стратегиялық бекініске ие болды. Екі тарап та одан әрі шабуылға дайын тұрды, бірақ келісімшарт жағдайлар соғысты тоқтатты. 1748 жылы 21 жасында және жеті науқанда қызмет еткен Вульф, соғысты аяқтаған Экс-ла-Шапель шартынан кейін Ұлыбританияға оралды. Шарты бойынша, Ұлыбритания мен Франция барлық басып алынған территорияларды алмасуға келісті, ал Австрияның Нидерланды Австрияның басқаруына қайтарылды.
In January 1747 Wolfe returned to the Continent and the War of the Austrian Succession, serving under Sir John Mordaunt. The French had taken advantage of the absence of Cumberland's British troops and had made advances in the Austrian Netherlands including the capture of Brussels. The major French objective in 1747 was to capture Maastricht considered the gateway to the Dutch Republic. Wolfe was part of Cumberland's army, which marched to protect the city from the advancing French force under Marshal Saxe. On 2 July Wolfe participated in the Battle of Lauffeld, he was very badly wounded and received an official commendation for services to Britain. Lauffeld was the largest battle in terms of numbers in which Wolfe fought, with the combined strength of both armies totalling over 140,000. Following their narrow victory at Lauffeld, the French captured Maastricht and seized the strategic fortress at Bergen op Zoom. Both sides remained poised for further offensives, but an armistice halted the fighting. In 1748, aged 21 and with service in seven campaigns, Wolfe returned to Britain following the Treaty of Aix la Chapelle which ended the war. Under the treaty, Britain and France had agreed to exchange all captured territory and the Austrian Netherlands were returned to Austrian control.
Бейбіт уақыттағы қызмет (17481756)
Үйге оралғаннан кейін ол Шотландияға және гарнизондық қызметке жіберілді, ал бір жылдан соң майор болды, осы шенде ол Стирлингте орналасқан 20-шы полктің басшылығын алды. 1750 жылы Вольф полк подполковнигі болып бекітілді. Шотландияда өткен сегіз жыл ішінде Вольф әскери памфлеттер жазды және бірнеше рет Парижге сапар шеккеннен кейін француз тілін жақсы меңгерді. Туберкулез болуы мүмкін деген күдікпен денсаулығына қарамастан, ол латын және математиканы өзіне үйрету арқылы ақыл-ойының жақсы күйде болуын сақтауға тырысты. Ол мүмкіндігі болғанда дене шынықтырумен айналысып, әсіресе, қылышпен күресу шеберлігін арттыруға күш салды. 1752 жылы Вольфке ұзақ мерзімді демалысқа шығуға рұқсат берілді. Шотландиядан аттанып, ол алдымен Ирландияға барып, Дублиндегі әйелінің туысының үйінде қонақтап тұрды. Белфастқа сапар шегіп, Бойн шайқасы болған жерді аралады. Гринвичтегі ата-анасының үйінде қысқа тоқталыстан кейін, ол Камберленд герцогынан шетелге баруға рұқсат алып, Англия жоғарына Францияға өтті. Парижде ол 1746 жылы Шотландияда бірге қызмет еткен британдық елші, Альбемарль графының жиі қонағы болды. Бұған қоса, Альбемарль Вольфты XV Людовикпен кездесуге мүмкіндік берді. Ол француз армиясының ірі әскери оқуына куә болу үшін демалысын ұзарту туралы өтініш берді, бірақ оның орнына дереу үйге қайтару туралы бұйрық алды. Ол Глазгодағы полкіне қайта қосылды. 1754 жылы Ұлыбритания мен Франция арасындағы қарым-қатынастың нашарлауы соғыстың жақындап келе жатқанын көрсетті, және екі тараптың арасында Солтүстік Америкада шайқас басталды. Дезертирлік, әсіресе жаудың алдында қашу, әрқашан өлім жазасымен жазаланатын қылмыс саналды. Вольф өлім жазасының маңыздылығына ерекше назар салды және 1755 жылы ол қатардан шығып ("өзінің орнынан кетуге немесе тілсіздік көрсетуге тырысатын") кез келген әскерге офицер немесе сержанттың дереу өлім жазасын беруін бұйырды.
Once home, he was posted to Scotland and garrison duty, and a year later was made a major, in which rank he assumed command of the 20th Regiment, stationed at Stirling. In 1750, Wolfe was confirmed as Lieutenant Colonel of the regiment. Over the eight years that Wolfe was in Scotland, he wrote military pamphlets and became proficient in French as a result of several trips to Paris. Despite struggling with bouts of ill health suspected to be tuberculosis, he made an effort to keep himself mentally fit by teaching himself Latin and mathematics. When able to, Wolfe trained his body, especially pushing himself to improve his swordsmanship. In 1752, Wolfe was granted extended leave. Departing from Scotland, he first went to Ireland and stayed with his uncle in Dublin. He visited Belfast and toured the site of the Battle of the Boyne. After a brief stop at his parents' house in Greenwich, he received permission from the Duke of Cumberland to go abroad, and crossed the English Channel to France. In Paris, he was frequently entertained by the British Ambassador, Earl of Albemarle, with whom he had served in Scotland in 1746. In addition to this, Albemarle arranged an audience for Wolfe with Louis XV. He submitted an application to extend his leave so that he could witness a major military exercise conducted by the French army, but he was instead urgently ordered home. He rejoined his regiment in Glasgow. By 1754 Britain's declining relationship with France made a war imminent, and fighting broke out in North America between the two sides. Desertion, especially in the face of the enemy had always officially been regarded as a capital offence. Wolfe laid particular stress on the importance of the death penalty and in 1755, he ordered that any soldier who broke ranks ("offers to quit his rank or offers to flag") should be instantly put to death by an officer or a sergeant.
Жеті жылдық соғыс (1756 63)
1756 жылы Франциямен ашық соғыс басталғанда, Вулф полковник атағына көтерілді. Ол Кентербериде орналасты, оның полкі туған жері Кент графтығын француз шапқыншылығынан қорғау үшін жіберілген еді. 1756 жылғы маусымда Менорканың жаулануы туралы жаңалықты естіп, ол қатты қайғырды және британ әскерлерінің кәсібилігінің жетіспеушілігіне ашуланды. Француздардың жақын арада шабуыл жасайды деген жалпы сенімге қарамастан, Вулф өзінің әскерлеріне соғысқа шақырылмауы мүмкін деп ойлады. Дегенмен ол оларды тыңғылықты жаттықтырып, әскерлеріне шайқас нұсқауларын берді. Шабуыл қаупі сейілген соң, полк Уилтширге аттанды. Еуропа мен Солтүстік Америкадағы соғыстың алғашқы сәтсіздіктеріне қарамастан, британдықтар енді шабуылға өтуі күтілуде, ал Вулф болашақ операцияларда маңызды рөл атқаратынын күтті. Алайда, оның денсаулығы нашарлай бастады, бұл оның кіші інісі (Эдвард Вулф, 1728–1744) сияқты, туберкулезден зардап шегуіне алып келді. Ата-анасына жазған көптеген хаттарында ол ерте қайтыс болу мүмкіндігі туралы сөз етіп, аздап пессимистік көңіл-күйді білдіре бастады.
In 1756, with the outbreak of open hostilities with France, Wolfe was promoted to Colonel. He was stationed in Canterbury, where his regiment had been posted to guard his home county of Kent against a French invasion threat. He was extremely dispirited by news of the loss of Minorca in June 1756, lamenting what he saw as the lack of professionalism amongst the British forces. Despite a widespread belief that French landing was imminent, Wolfe thought that it was unlikely his men would be called into action. In spite of this, he trained them diligently and issued fighting instructions to his troops. As the threat of invasion decreased, the regiment was marched to Wiltshire. Despite the initial setbacks of the war in Europe and North America, the British were now expected to take the offensive and Wolfe anticipated playing a major role in future operations. However, his health was beginning to decline, which led to suspicions that he was suffering, as his younger brother (Edward Wolfe 1728–1744) had, from consumption. Many of his letters to his parents began to assume a slightly fatalistic note in which he talked of the likelihood of an early death.
Рошфорт
1757 жылы Вольф француздың Атлантика жағалауындағы Рошфор портына қарсы британдық десанттық шабуылға қатысты. Бұл ірі теңіз шабуылы қаланы басып алу және Солтүстік Еуропада француз шабуылынан қысым көрген Британияның неміс одақтастарына көмектесу үшін жоспарланған еді. Вольф экспедиция командирі сэр Джон Мордаунтпен достығының арқасында осы экспедицияға қатысуға таңдалды. Әскери міндеттерімен қатар, Вольф бүкіл экспедицияға генерал-квартирмейстер болып тағайындалды. Күштер Уайт аралында жиналды және бірнеше апта кешігуден кейін 7 қыркүйекте теңізге шықты. Аралды басып алғаннан кейін британдықтар материкке қонуға және Рошфорға шабуыл жасауға тырыспады, керісінше үйге қайтып келді, сондықтан әрекет сәтсіз аяқталды. Олардың Франция жағалауында күтпеген жерден пайда болуы Францияда үрей тудырды, бірақ бұл іс практикалық нәтиже бермеді. Мордаунт Рошфорға шабуыл жасамағаны үшін әскери сотқа тартылды, бірақ ақталды. Дегенмен, Вольф рейдте өзін ерекше көзге түсірген әскери басшылардың бірі болды – ол жерді барлау үшін жағаға шығып, Мордаунтты үнемі шабуылға шақырды. Бір кезде ол генералға егер 500 сарбаз берілсе, Рошфортты басып ала алатынын айтқан, бірақ Мордаунт оған рұқсат бермеді. Вольф бұл сәтсіздіктен ашуланды, олардың күтпеген шабуылды пайдаланып, қаланы дереу басып алуы керек деп ойлады. Соған қарамастан, ол Луисбург пен Квебек операцияларында пайдаланған амфибиялық соғыс туралы құнды тәжірибе алды. Рошфордағы іс-әрекеттерінің нәтижесінде Вольф премьер-министр Уильям Питт-ағаның назарына ілікті. Питт Францияның әлсіз болатын Солтүстік Америкада соғыста ең үлкен табыстарға қол жеткізілетінін түсінді және француз Канадасына шабуыл жасауды жоспарлады. Сондықтан Питт бірқатар жоғары шенді офицерлерден жоғарылап Вольфті тағайындауға шешім қабылдады.
In 1757, Wolfe participated in the British amphibious assault on Rochefort, a seaport on the French Atlantic coast. A major naval descent, it was designed to capture the town, and relieve pressure on Britain's German allies who were under French attack in Northern Europe. Wolfe was selected to take part in the expedition partly because of his friendship with its commander, Sir John Mordaunt. In addition to his regimental duties, Wolfe also served as Quartermaster General for the whole expedition. The force was assembled on the Isle of Wight and after weeks of delay finally sailed on 7 September. The attempt failed as, after capturing an island offshore, the British made no attempt to land on the mainland and press on to Rochefort and instead withdrew home. While their sudden appearance off the French coast had spread panic throughout France, it had little practical effect. Mordaunt was court martialed for his failure to attack Rochefort, although acquitted. Nonetheless, Wolfe was one of the few military leaders who had distinguished himself in the raid – having gone ashore to scout the terrain, and having constantly urged Mordaunt into action. He had at one point told the General that he could capture Rochefort if he was given just 500 men but Mordaunt refused him permission. While Wolfe was irritated by the failure, believing that they should have used the advantage of surprise and attacked and taken the town immediately, he was able to draw valuable lessons about amphibious warfare that influenced his later operations at Louisbourg and Quebec. As a result of his actions at Rochefort, Wolfe was brought to the notice of the Prime Minister, William Pitt the Elder. Pitt had determined that the best gains in the war were to be made in North America where France was vulnerable, and planned to launch an assault on French Canada. Pitt now decided to promote Wolfe over the heads of a number of senior officers.
Луисбург қаласы
1758 жылғы 23 қаңтарда Джеймс Вулф бригадир генерал болып тағайындалды және генерал-майор Джеффри Амхерстпен бірге адмирал Боскавеннің флотында Жаңа Франциядағы Луибур бекінісін қоршауға жіберілді (қазіргі Кейп-Бретон аралы, Нова-Скотия). Луибур Сент-Лоуренс өзенінің аузына жақын орналасқан, оны басып алу Канадаға шығыстан жасалатын шабуыл үшін өте маңызды деп есептелді. Алдыңғы жылы француз теңіз күштерінің күшеюіне байланысты қаланы алуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. 1758 жылы Питт Амхерст әскерлерімен бірге үлкен Корольдік теңіз күштерін жіберді. Вулф шабуылға дайындық, алғашқы қону және қоршау батареяларын қарқынды түрде ілгерілетуде өзін таныстырды. Француздар сол жылдың маусым айында Луибур қоршауында (1758) капитуляциялады. Одан кейін ол Сент-Лоуренс шығанағындағы акадиялықтарды жер аударуға (1758 ж.) қатысты. Британдықтар бастапқыда Сент-Лоуренс өзені бойымен жылжуды және сол жылы Квебекке шабуыл жасауды жоспарлаған, бірақ қыс келуі оларды келесі жылға ықпалдауға мәжбүр етті. Сол сияқты, Жаңа Орлеанды басып алу жоспары да қабылданбады, және Вулф Англияға қайтып келді. Вулфтың қаланың алынуына қатысқан рөлі оны британдық қоғамның назарына алғаш рет түсірді. Луибурдағы жеңіс туралы жаңалық британдық күштердің Монреальге қарай жылжуындағы Кариллон шайқасындағы сәтсіздік және Вулфтың "Британ армиясының ең жақсы офицері" деп сипаттаған, зор құрметке ие болған жас генерал Джордж Хоудың қазасымен көлеңкеленді. Ол француз генералымен шамамен бір уақытта қайтыс болды.
On 23 January 1758, James Wolfe was appointed as a Brigadier General, and sent with Major General Jeffrey Amherst in the fleet of Admiral Boscawen to lay siege to Fortress of Louisbourg in New France (located in present day Cape Breton Island, Nova Scotia). Louisbourg stood near the mouth of the St Lawrence River, and its capture was considered essential to any attack on Canada from the east. An expedition the previous year had failed to seize the town, because of a French naval build up. For 1758 Pitt sent a much larger Royal Navy force to accompany Amherst's troops. Wolfe distinguished himself in preparations for the assault, the initial landing and in the aggressive advance of siege batteries. The French capitulated in June of that year in the Siege of Louisbourg (1758). He then participated in the Expulsion of the Acadians in the Gulf of St. Lawrence Campaign (1758). The British had initially planned to advance along the St Lawrence and attack Quebec that year, but the onset of winter forced them to postpone to the following year. Similarly a plan to capture New Orleans was rejected, and Wolfe returned home to England. Wolfe's part in the taking of the town brought him to the attention of the British public for the first time. The news of the victory at Louisbourg was tempered by the failure of a British force advancing towards Montreal at the Battle of Carillon and the death of George Howe, a widely respected young general whom Wolfe described as "the best officer in the British Army". He died at almost the same time as the French general.
Тағайындау
Вольф Луисбургте өзін үлгілі ұстағандықтан, Уильям Питт-үлкен оны келесі жылы Квебек қаласына британдық шабуылға жетекшілік ету үшін таңдады. Вольф Канадада генерал-майор шеніне ие болғанымен, Еуропада ол әлі де толыққанды полковник болатын. Амхерст Солтүстік Америкада Бас қолбасшы болып тағайындалды және ол Канадаға оңтүстіктен шабуыл жасайтын, бөлек және ірі әскерге басшылық ететін болды. Ол өзінің досы, ирланд офицері Гай Карлтонды генерал-квартирмейстер етіп тағайындауды талап етті және досы таңдалмаса, қолбасшылықтан бас тартатынын мәлімдеді. Бұл талабы қабылданған соң, ол сапарға дайындық бастады. Питт Солтүстік Америкадағы операцияларға қайтадан басымдық беруге ниеттенді, себебі ол Үндістанға қайта оралу арқылы Францияның халықаралық беделін әлсіретуді жоспарлаған еді.
As Wolfe had comported himself admirably at Louisbourg, William Pitt the Elder chose him to lead the British assault on Québec City the following year. Although Wolfe was given the local rank of major general while serving in Canada, in Europe he was still only a full colonel. Amherst had been appointed as Commander in Chief in North America, and he would lead a separate and larger force that would attack Canada from the south. He insisted on the choice of his friend, the Irish officer Guy Carleton as Quartermaster General and threatened to resign the command should his friend not have been chosen. Once this was granted, he began making preparations for his departure. Pitt was determined to once again give operations in North America top priority, as he planned to weaken France's international position by sailing back to India.
Сент-Лоуренс өзенінің бойымен алға жылжу
Солтүстік Америкада британдық күштердің көп жиналуына қарамастан, Канадаға жеке шабуылдар жасау үшін армияны бөлу стратегиясы Вулф Квебекке жеткенде, француз командирі Луи Жозеф де Монкальм өз отанын қорғау үшін көптеген канадалық ополченниктерді жинағандықтан, әскерлердің жергілікті басымдығына ие болатын. Француздар бастапқыда британдықтардың шығыстан келетінін күткен, Сент-Лоуренс өзені осындай үлкен күш үшін өтпейтініне сенгендіктен, Квебекті оңтүстік және батыс жақтан қорғауға дайындалған. Британдық жоспарлардың ұсталған бір данасы Монкальмға Вулфтың шабуылынан Квебекті қорғайтын бекіністерді жақсартуға бірнеше апта уақыт берді. Монкальмның мақсаты – британдықтардың Квебекті басып алуына жол бермей, осылайша Канададағы французтардың бекінісін сақтап қалу еді. Француз үкіметі келесі жылы бейбіт келісімге қол жеткізілетініне сенгендіктен, өз күш-жігерін Германиядағы жеңіске және Ұлыбританияға жоспарланған шабуылға жұмсады, осы арқылы басып алынған аумақтарды қайтаруды қамтамасыз етуді көздеді. Бұл жоспардың сәтті болуы үшін Монкальм қысқы суықтар басталғанға дейін ғана тұруы керек еді. Вулф 1759 жылы Сент-Лоуренс өзені қатып, күштерін тұтқындап алмас бұрын Квебекті басып алуға мүмкіндігі аз болатын. Вулфтың әскері Луисбургте жиналды. Ол 12 000 сарбазбен келеді деп күткен, бірақ оны шамамен 400 офицер, 7 000 қатарлы әскер және 300 артиллерист күтіп алды. Вулфтың әскерлеріне адмирал Чарльз Сондерс басқаратын 49 кеме мен 140 кіші кемеден тұратын флот көмектесті. Науқанды бастауға асыққан Вулф, бірнеше кешігуден кейін, күшінің бір бөлігімен алға жылжып, қалғандарына Сент-Лоуренс өзенімен жол жалғастыруға бұйрық берді.
Despite the large build up of British forces in North America, the strategy of dividing the army for separate attacks on Canada meant that once Wolfe reached Quebec the French commander Louis Joseph de Montcalm would have a local superiority of troops having raised large numbers of Canadian militia to defend their homeland. The French had initially expected the British to approach from the east, believing the St Lawrence River was impassable for such a large force and had prepared to defend Quebec from the south and west. An intercepted copy of British plans gave Montcalm several weeks to improve the fortifications protecting Quebec from an amphibious attack by Wolfe. Montcalm's goal was to prevent the British from capturing Quebec, thereby maintaining a French foothold in Canada. The French government believed a peace treaty was likely to be agreed the following year and so they directed the emphasis of their own efforts towards victory in Germany and a Planned invasion of Britain hoping thereby to secure the exchange of captured territories. For this plan to be successful Montcalm had only to hold out until the start of winter. Wolfe had a narrow window to capture Quebec during 1759 before the St Lawrence began to freeze, trapping his force. Wolfe's army was assembled at Louisbourg. He expected to lead 12,000 men, but was greeted by only approximately 400 officers, 7,000 regular troops, and 300 gunners. Wolfe's troops were supported by a fleet of 49 ships and 140 smaller craft led by Admiral Charles Saunders. Eager to begin the campaign, after several delays, he pushed ahead with only part of his force and left orders for further arrivals to be sent on up the St Lawrence after him.
Қоршау
Британ әскері қаланы үш ай бойы қоршауға алды. Осы уақыт ішінде Вулф француз канадалық азаматтарға, психологиялық қысым көрсету стратегиясының бір бөлігі ретінде, «Вулф манифесті» деп белгілі болған жазбаша құжат жіберді. 1759 жылдың наурыз айында, Квебекке келгенге дейін Вулф Амхерстқа былай деп жазған: «Егер өзендегі жағдай, жаудың қарсыласуы, ауру, немесе әскердегі қаза болғандықтан, немесе кез келген себеппен Квебек біздің қолымызға түспейтін болса (дегенмен соңғы сәттерге дейін табандылық танытатын болсақ), қалаға снарядтармен от қоюды, егін, үйлер мен малды жоюды, жоғарыда да, төменде де, мүмкіндігінше көп канадалықтарды Еуропаға жіберуді және аштық пен құлпыруды қалдыруды ұсынамын; belle résolution & très chrétienne; бірақ біз осы қарапайымдарды джентльменше соғысуға үйретуіміз керек». Бұл манифест көптегендер үшін тиімсіз болып саналды, себебі ол бейтарап тұрғындарды британдықтарға қарсы белсенді түрде қарсылық көрсетуге итермеледі, Квебекті қорғауға жиналған ополченняның санын 10 000-ға дейін жеткізді. Қалаға ұзаққа соққан, бірақ нәтижесіз бомбалаудан кейін Вулф Квебектің солтүстігіндегі Бопортта сәтсіз шабуылға көшті, онда француздар нығайып тұрған. Апталар өте келе британдықтардың сәттілікке жету мүмкіндігі төмендеді және Вулф көңілсіздікке ұшырады. Амхерсттің Монреальге қарай жылжудағы үлкен әскері өте баяу ілгеріледі, бұл Вулфтың одан көмек алу мүмкіндігін жоққа шығарды.
The British army laid siege to the city for three months. During that time, Wolfe issued a written document, known as Wolfe's Manifesto, to the French Canadian civilians, as part of his strategy of psychological intimidation. In March 1759, prior to arriving at Quebec, Wolfe had written to Amherst: "If, by accident in the river, by the enemy's resistance, by sickness, or slaughter in the army, or, from any other cause, we find that Quebec is not likely to fall into our hands (persevering however to the last moment), I propose to set the town on fire with shells, to destroy the harvest, houses and cattle, both above and below, to send off as many Canadians as possible to Europe and to leave famine and desolation behind me; belle résolution & très chrétienne; but we must teach these scoundrels to make war in a more gentleman like manner." This manifesto has widely been regarded as counter productive as it drove many neutrally inclined inhabitants to actively resist the British, swelling the size of the militia defending to Quebec to as many as 10,000. After an extensive yet inconclusive bombardment of the city, Wolfe initiated a failed attack north of Quebec at Beauport, where the French were securely entrenched. As the weeks wore on the chances of British success lessened, and Wolfe grew despondent. Amherst's large force advancing on Montreal had made very slow progress, ruling out the prospect of Wolfe receiving any help from him.
Кейіпкер
Вулф өзінің де, әскерінің де алдында қатал талапкер ретінде танымал болды. Ол сондай-ақ, өз пехоташыларымен бірдей жауынгерлік жабдық – мылтық, патрон жәшігі және штык – алып жүргенімен белгілі болды, бұл сол дәуірдегі офицерлер үшін ерекше жағдай еді. Денсаулығына қарамастан, ол белсенді және тынышсыз адам болды. Амхерст Вулфтың бірден бірнеше жерде бола алатынын айтқан. Британдық сарайдың бірі жас бригадирді "есінен жаңылыпты" десе, король Георг II: "Есінен жаңылып па? Онда ол менің басқа да генералдарымды шағар деп үміттенемін" деді. Мәдениетті адам болған Вулф, Абрахам жазығындағы шайқасқа дейін Джон Робисонның айтуынша, Грейдің "Ауылдық шіркеудің бақшасындағы қаралы жыр" атты өлеңін офицерлеріне оқып, "Даңқтың жолдары қабірге алып барады" деген жолдары бар өлеңге: "Мырзалар, мен осы өлеңді жазғанды Квебекке ертең шабуыл жасағаннан артық бағалар едім" деп қосты. 1751 жылы анасына жазған хатында ол, мүмкін, ешқашан үйленбейтінін мойындады және адамдар үйленбей де бақытты өмір сүре алады деп сенетінін мәлімдеді. Вулфтың өлімінен кейін, ол Кэтрин Лоутердің портретын – өзінің никелеріне үміттенген әйелінің суретін – Солтүстік Америкаға алып келгені және шайқасқа түнгі сағаттар қалғанда бірінші лейтенант Джон Джервиске тапсырғандығы туралы аңыз тарады. Аңыз бойынша, Вулф өзінің қазасын сезінген және Джервис Лоутерге медальонды адал түрде қайтарған.
Wolfe was renowned by his troops for being demanding on himself and on them. He was also known for carrying the same combat equipment as his infantrymen – a musket, cartridge box and bayonet – which was unusual for officers of the period. Although he was prone to illness, Wolfe was an active and restless figure. Amherst reported that Wolfe seemed to be everywhere at once. There was a story that when someone in the British Court branded the young Brigadier mad, King George II retorted, "Mad, is he? Then I hope he will bite some of my other generals." A cultured man, before the Battle of the Plains of Abraham Wolfe is said by John Robison to have recited Gray's Elegy Written in a Country Churchyard, containing the line "The paths of glory lead but to the grave" to his officers, adding: "Gentlemen, I would rather have written that poem than take Quebec tomorrow". After being stung by rejection, in a letter to his mother in 1751 he admitted he would probably never marry and stated that he believed people could easily live without marrying. An apocryphal story was published after Wolfe's death saying that he had carried a locket portrait of Katherine Lowther, his supposed betrothed, with him to North America, and that he gave the locket to First Lieutenant John Jervis the night before he died. The story holds that Wolfe had a premonition of his own death in battle, and that Jervis faithfully returned the locket to Lowther.
Мұра
Квебек қаласындағы обелискіге жазылған жазуда: "Осы жерде Уулф жеңіспен қайтыс болды" деп жазылған. Француз канадалықтарын ренжітпеу үшін қазір ол жай ғана: "Бұл жерде Уулф қайтыс болды" деп жазылған. Уулфтың француздарды жеңгені британдықтардың Канаданың Жаңа Франция департаментін басып алуына әкелді, ал оның "батырлық өлімі" оны туған елінде аңызға айналдырды. Уулф туралы аңыз Бенджамин Уэсттің "Генерал Уулфтың өлімі" атты әйгілі суретіне, "Батыл Уулф" (кейде "Құрметті Уулф" деп аталады) англо-американдық халық балладасына және патриоттық канадалық әнұранның "Көктемгі жапырақ мәңгі" деген алғашқы жолына себеп болды. 1792 жылы Квебек Жоғарғы Канада және Төменгі Канада провинцияларына бөлінгеннен кейін бірнеше ай өткен соң, бұрынғы вице-губернатор Джон Грейвс Симко Жеңімпаз генералдардың құрметіне Сент-Лоуренс өзенінің кіреберісіндегі архипелагты атады: Уулф аралы, Амхерст аралы, Хоу аралы, Карлтон аралы және Гейдж аралы, Томас Гейдж үшін. Соңғысы қазір Симко аралы деп аталады. 1832 жылы қазіргі Канададағы алғашқы соғыс ескерткіші Уулфтың құлаған жеріне орнатылды. Бұл жерді қалқан мен семсермен үстіне бағана белгілейді. Оның табанында француз және ағылшын тілдерінде "Бұл жерде 13 қыркүйек 1759 жылы Уулф қайтыс болды" деген жазу бар. Ол британдық әскерлер сол жерге белгі ретінде қойған үлкен тастың орнын алады. Канаданың ұлттық тарихи орны Кенингтон шығанағында, Кейп-Бретон аралының шығыс жағалауында орналасқан. Толығымен Канаданың Луисбург бекінісі ұлттық тарихи алаңында орналасқан бұл жер оңтүстікке қарай жартасты жағажаймен, солтүстікке, шығысқа және батысқа қарай шөптер мен орманның дөңгелек пейзажымен шектеледі. Осы жерден Ұлыбритания әскерлері Жетіжылдық соғыс кезінде Луисбургтағы француз әскерлеріне қарсы шабуыл жасады. Уулфтың қону орны 1929 жылы Канаданың ұлттық тарихи орны болып тағайындалды, өйткені: "мұнда 1758 жылы 8 маусымда бригада генерал-майоры Джеймс Уулфтың бригадасының адамдары Луисбургтің капитуляциясына әкелетін сәтті қонуды жасады". Весминстер аббаттығында Джозеф Уилтонның Уулфқа арналған ескерткіші бар. 1753 жылы Уулфтың полкінде қызмет еткен Ричмондтың 3-герцогі Уилтоннан Уулфтың бюстін тапсырды. Канаданың Корольдік әскери колледжінің Кьюри залында Эмили Уорреннің "Вестминстер аббаттығындағы Уулф ескерткішіне Канада түстерін қою" атты майлы суреті бар. Гринвичтегі Корольдік әскери-теңіз колледжіне қарайтын Уулфтың мүсіні Лондонның панорамалық көрінісі үшін өте танымал болып келеді. Оның туып-өскен жері Вестерхамдағы (Кент) көгалдарды да бір мүсін әшекейлеп тұрды, оның жанында сол ауылдың тағы бір әйгілі тұрғыны, сэр Уинстон Черчилль тұрды. Букингемширдегі Стоу бағында Уулфтың обелискі деп аталатын обелиск бар. Уулф Англиядағы соңғы түнін осы особнякте өткізген кезде Стоудың иелігінде болған отбасы оны салған. Уулф Гринвичтегі Сент-Альфеж шіркеуінің астында жерленген, онда оған арналған төрт ескерткіш бар: едендегі оның табытының көшірмесі; 1762 жылы Эдвард Пирридің аяқтаған "Уулфтың өлімі" суреті; қабырғалық тақташа; және боялған шыны терезе. Сонымен қатар, жергілікті бастауыш мектептің аты оның есімімен аталған. Гринвичтегі ол тұрған үйде, Макартни үйінде оның есімі жазылған ағылшын мұрасының көк тақтасы бар, ал жақын маңдағы жолға оның есімімен генерал Уулф жолы деп аталады. 1761 жылы Уулфтың бала кезінен досы Джордж Уорд Уулфтың мәңгілік есімі ретінде Уулф қоғамын құрды, ол осы күнге дейін жыл сайын Вестерхамда Уулфтың "Диуанатты және өлмейтін естелігіне" арналған кешкі асқа жиналады. Уорд Бенджамин Уэстке "Уулфтың балалық шағы" картинасын салуға ақы төледі, ол Скверрс-кортта ілінеді, бірақ жақында Ұлттық қорға берілді және қазір Вестерхамдағы балалық шағындағы үйі Квебек үйінде ілінеді. Уорд сонымен қатар Скверрес паркіне Уордтарға барған кезде Уулфтың алғашқы тапсырмасын алған жерін белгілеу үшін кенотаф тұрғызды. 1979 жылы Crayola бояулары Wolfe Brown түсті бояуларды енгізді. Келесі жылы ол тоқтатылды. Канадада оның құрметіне бірнеше мекемелер, елді мекендер, жолдар және жер бедері аталды. Канадада Уулфтың елеулі ескерткіштері оның құлаған жері - Абрахам жазығында және Оттавадағы Парламент төбесінің жанында орналасқан. Онтарио губернаторы Джон Грейвс Симко 1792 жылы Уулфтың құрметіне Онтарио көлі мен Сент-Лоуренс өзеніндегі Кингстон жағалауындағы (Канада Корольдік әскери колледжіне жақын) Уулф аралын атады. 2009 жылдың 13 қыркүйегінде Уулф аралы тарихи қоғамы Джеймс Уулфтың Квебек жеңісінің 250 жылдығын тойлауға басшылық етті. Уулфтың мүсіні жасалмақ, бірақ ол бастапқыда Нью-Йорк қаласындағы Exchange Court-та орналасқан. Ол 1898 жылы Джон Масси Рхиндпен жасалған және 1945-1950 жылдар аралығында сақтауға алынып, 1967 жылы сатылып, Калгаридегі Centennial Planetarium-ға көшірілді, 2000-2008 жылдар аралығында сақталып, содан кейін 2009 жылы қайта орнатылды. Оның Грейдің "Ауылдық шіркеуде жазылған элегия" және басқа да заттары Торонтодағы (Онтарио) Томас Фишер сирек кітаптар кітапханасында сақталады. Уулфтың иелігінде болған басқа да артефакттар мен мұралар Канада мен Англиядағы мұражайларда сақталады, бірақ олардың кейбіреулері көбінесе аңызға байланысты. Луисбургтағы (Квебек) және Абрахам жазығындағы Уулф киген плащ Ұлыбритания Корольдік жинағының бөлігі болып табылады. 2008 жылы ол Луисбург қоршауына арналған көрме үшін Галіфакстағы (Нова-Скотия) Теңіз мұражайына берілді, ал 2009 жылы Галіфакс цитаделіндегі Армия мұражайына берілді, онда ол әлі де көрсетілуде. Нова-Скотиядағы Галіфакста Уулф Кресценті Уулфтың құрметіне аталған. Point Wolfe бұрынғы ауыл және қазіргі кемпинг, Fundy ұлттық паркінде орналасқан, сонымен қатар Point Wolfe Bridge-ті де қамтиды. Нью-Гэмпширдегі Wolfeboro қаласы Уулфтың құрметіне аталған. Монреальде Rue Wolfe Rue Montcalm және Rue Amherst-ке параллель, ал Квебек қаласының Ste Foy ауданында ол бір дағдарыға атын берген.
The inscription on the obelisk at Quebec City, erected to commemorate the battle on the Plains of Abraham once read: "Here Died Wolfe Victorious." In order to avoid offending French Canadians it now simply reads: "Here Died Wolfe." Wolfe's defeat of the French led to the British capture of the New France department of Canada, and his "hero's death" made him a legend in his homeland. The Wolfe legend led to the famous painting The Death of General Wolfe by Benjamin West, the Anglo American folk ballad "Brave Wolfe" (sometimes known as "Bold Wolfe"), and the opening line of the patriotic Canadian anthem, "The Maple Leaf Forever". In 1792, scant months after the partition of Quebec into the provinces of Upper Canada and Lower Canada, the Lieutenant Governor of the former, John Graves Simcoe, named the archipelago at the entrance to the St. Lawrence River for the victorious Generals: Wolfe Island, Amherst Island, Howe Island, Carleton Island and Gage Island, for Thomas Gage. The last is now known as Simcoe Island. In 1832, the first war monument in present day Canada was erected on the site where Wolfe purportedly fell. The site is marked by a column surmounted by a helmet and sword. An inscription at its base reads, in French and English, "Here died Wolfe – 13 September 1759." It replaces a large stone which had been placed there by British troops to mark the spot. Wolfe's Landing National Historic Site of Canada is located in Kennington Cove, on the east coast of Cape Breton Island, Nova Scotia. Contained entirely within the Fortress of Louisbourg National Historic Site of Canada, the site is bounded by a rocky beach to the south, and a rolling landscape of grasses and forest to the north, east and west. It was from this site that, during the Seven Years' War, British forces launched their successful attack on the French forces at Louisbourg. Wolfe's Landing was designated a national historic site of Canada in 1929 because: "here, on 8 June 1758, the men of Brigadier General James Wolfe's brigade made their successful landing, leading to the capitulation of Louisbourg". There is a memorial to Wolfe in Westminster Abbey by Joseph Wilton. The 3rd Duke of Richmond, who had served in Wolfe's regiment in 1753, commissioned a bust of Wolfe from Wilton. There is an oil painting "Placing the Canadian Colours on Wolfe's Monument in Westminster Abbey" by Emily Warren in Currie Hall at the Royal Military College of Canada. A statue of Wolfe overlooks the Royal Naval College in Greenwich, a spot which has become increasingly popular for its panoramic views of London. A statue also graces the green in his native Westerham, Kent, alongside one of that village's other famous resident, Sir Winston Churchill. At Stowe Gardens in Buckinghamshire there is an obelisk, known as Wolfe's obelisk, built by the family that owned Stowe as Wolfe spent his last night in England at the mansion. Wolfe is buried under the Church of St Alfege, Greenwich, where there are four memorials to him: a replica of his coffin plate in the floor; The Death of Wolfe, a painting completed in 1762 by Edward Peary; a wall tablet; and a stained glass window. In addition the local primary school is named after him. The house in Greenwich where he lived, Macartney House, has an English Heritage blue plaque with his name on, and a nearby road is named General Wolfe Road after him. In 1761, as a perpetual memorial to Wolfe, George Warde, a friend of Wolfe's from boyhood, instituted the Wolfe Society, which to this day meets annually in Westerham for the Wolfe Dinner to his "Pious and Immortal Memory". Warde paid Benjamin West to paint "The Boyhood of Wolfe" which used to hang at Squerres Court but has recently been donated to the National Trust and is now hung at Quebec House his childhood home in Westerham. Warde also erected a cenotaph in Squerres Park to mark the place where Wolfe had received his first commission while visiting the Wardes. In 1979, Crayola crayons introduced a Wolfe Brown colour crayon. It was discontinued the following year. There are several institutions, localities, thoroughfares, and landforms named in honour of him in Canada. Significant monuments to Wolfe in Canada exist on the Plains of Abraham where he fell, and near Parliament Hill in Ottawa. Ontario Governor John Graves Simcoe named Wolfe Island, an island in Lake Ontario and the Saint Lawrence River off the coast of Kingston (near the Royal Military College of Canada) in Wolfe's honour in 1792. On 13 September 2009, the Wolfe Island Historical Society led celebrations on the occasion of the 250th anniversary of James Wolfe's victory at Quebec. A life size statue in Wolfe's likeness is to be sculpted. but it was originally located in Exchange Court in New York City. It was sculpted in 1898 by John Massey Rhind and moved into storage around 1945 to 1950, sold in 1967 and relocated to Centennial Planetarium in Calgary, stored 2000 to 2008 and finally installed again in 2009. as well as his copy of Gray's Elegy Written in a Country Churchyard and other items are housed at the Thomas Fisher Rare Book Library in Toronto, Ontario. Other artefacts and relics owned by Wolfe are held at museums in both Canada and England, although some have mainly legendary association. Wolfe's cloak worn at Louisbourg, Quebec and at the Plains of Abraham is part of the British Royal Collection. In 2008 it was lent to the Maritime Museum of the Atlantic in Halifax, Nova Scotia for an exhibit on the Siege of Louisbourg, and in 2009 was loaned to the Army Museum at the Halifax Citadel where it remains on display. Wolfe Crescent, Halifax, Nova Scotia is named after Wolfe. Point Wolfe is a former village and current campground located in Fundy National Park, which additionally contains the Point Wolfe Bridge. The town of Wolfeboro, New Hampshire is named in honour of Wolfe. In Montreal, Rue Wolfe parallels Rue Montcalm and Rue Amherst, while in the Quebec City neighbourhood of Ste Foy, he has given his name to an avenue.