Кіріспе

Химиялық өнімдерді өндірумен айналысатын өнеркәсіп (сала). Химия өнеркәсібі – өнеркәсіптік, арнайы және басқа да химиялық заттарды әзірлейтін және шығаратын компаниялар мен ұйымдарды қамтиды. Қазіргі заманғы әлемдік экономиканың маңызды бөлігі болып табылатын химия өнеркәсібі шикізатты (мұнай, табиғи газ, ауа, су, металдар және минералдар) өнеркәсіптік және тұтыну тауарлары үшін қолданылатын химиялық өнімдерге айналдырады. Оған мұнай-химия өнеркәсібі, мысалы, пластик және синтетикалық талшықтарға арналған полимерлер; қышқылдар мен сілтілер сияқты бейорганикалық химиялық заттар; тыңайтқыштар, пестицидтер және гербицидтер сияқты ауыл шаруашылығы химиялық заттары; сондай-ақ өнеркәсіптік газдар, арнайы химиялық заттар және фармацевтикалық өнімдер сияқты басқа да санаттар кіреді. Химия өнеркәсібінде химия инженерлері, химиктер және зертхана техниктері сияқты түрлі мамандар жұмыс істейді.

Тарих

Химиялық заттар тарих бойы жасалып, қолданылып келгенімен, ірі химиялық өнеркәсіптің (химиялық заттарды көп көлемде түрлі мақсаттар үшін өндіру) пайда болуы өнеркәсіптік революцияның басталуымен бірге болды.

Өнеркәсіптік революция

Көлемді өнеркәсіптік өндіріспен алғаш өндірілген химиялық заттардың бірі күкірт қышқылы болды. 1736 жылы фармацевт Джошуа Уорд күкіртті тұздықпен қыздырып, сумен біріктіріп, күкірттің тотығуына және сумен қосылуына мүмкіндік беретін өндіріс процесін жасады. Бұл күкірт қышқылын ірі көлемде практикалық өндірудің алғашқы тәжірибесі болды. Джон Роубек және Сэмюэл Гарбет 1749 жылы Шотландияның Престонпанс қаласында күкірт қышқылын өндіру үшін қорғасын конденсациялық камераларын қолданған ірі зауытты алғаш құрды. 18 ғасырдың басында маталарды көмескі немесе қышқыл сүтпен ағартып, ұзақ уақыт күнге қыратын, бұл өндірісте үлкен кедергі тудыратын. Ғасырдың ортасына қарай күкірт қышқылы әкпен бірге тиімдірек зат ретінде қолданыла бастады, бірақ Чарльз Теннанттың ағарту ұнтағын ашқандығы алғашқы ірі химиялық өнеркәсіптік кәсіпорынның құрылуына түрткі болды. Оның ұнтағы хлорды құрғақ сөндірілген әкпен реакцияға түсіру арқылы жасалды және арзан әрі тиімді өнім болды. Ол Глазгоның солтүстігінде Сент-Роллокс химиялық зауытын ашты, ал өндіріс 1799 жылы 52 тоннадан бес жылдан кейін 10 000 тоннаға дейін өсті. Сода күлі ежелгі заманнан бері шыны, мата, сабын және қағаз өндірісінде қолданылып келді, ал калийдің дәстүрлі көзі Батыс Еуропада ағаш күлі болды. 18 ғасырға қарай, орманның кесуіне байланысты бұл көз экономикалық тұрғыдан тиімді болмай қалды, ал Франция Ғылым академиясы теңіз тұзынан (натрий хлориді) сілті өндіру әдісі үшін 2400 ливр сыйлық ұсынды. Николас Лебланк 1791 жылы Лебланк процесін патенттеді, содан кейін Сен-Дениде Лебланк зауытын салды. Француз революциясының салдарынан ол сыйлық ақшасынан айырылды. Уильям Лош 1816 жылы Тайн өзеніндегі Лош, Уилсон және Белл зауытында Ұлыбританияда алғашқы сода зауытын салды, бірақ 1824 жылға дейін тұз өндірісіне қойылған үлкен тарифтерге байланысты ол шағын көлемде қалды. Бұл тарифтер алынғаннан кейін британдық сода өнеркәсібі жылдам дамуға мүмкіндік алды. Джеймс Муспратттың Ливерпульдегі химиялық зауыты және Глазгоның жанындағы Чарльз Теннанттың кешені кез келген жердегі ең ірі химиялық өндіріс орталықтарына айналды. 1870 жылдары британдық сода өндірісі жылына 200 000 тоннаға жетіп, әлемдегі барлық басқа елдердің өндірісінен асып түсті. Бұл үлкен зауыттар өнеркәсіптік революцияның дамуымен бірге химиялық заттардың алуан түрлерін өндіре бастады. Бастапқыда сода өндірісінен шығатын үлкен мөлшердегі сілтілі қалдықтар қоршаған ортаға шығарылып, 1863 жылы қабылданған алғашқы экологиялық заңнамалардың біріне себеп болды. Бұл зауыттарды қатаң тексеруді және ластанудың шегінен асып кеткендерге ауыр айыппұл салуды қарастырды. Сілтіден пайдалы қосалқы өнімдер жасау әдістері әзірленді. Солвей процесін 1861 жылы бельгиялық өнеркәсіптік химик Эрнест Солвей жасады. 1864 жылы Солвей және оның інісі Альфред Бельгияның Шарлеруа қаласында зауыт құрды. 1874 жылы олар Францияның Нанси қаласында үлкен зауыт салды. Жаңа процесс Лебланк әдісіне қарағанда экономикалық жағынан тиімді және ластануды азайтатын болды, сондықтан оның қолданылуы кеңінен тарады. Сол жылы Людвиг Монд Солвейге оның процесін пайдалану құқығын алу үшін барды, ол Джон Бруннермен бірге Бруннер, Монд & Co. құрып, Англияның Виннингтон қаласында Солвей зауытын салды. Монд Солвей процесін коммерциялық сәттілікке жеткізуде маңызды рөл атқарды. Ол 1873 және 1880 жылдар аралығында бірнеше түзетулер жасады, бұл процесс кезінде натрий карбонатының өндірісін тежейтін қосалқы өнімдерді жойды. Химиялық өнімдерді өндіру 19 ғасырдың басында кеңінен басталды. Газбен жарықтандыру үшін көмір газын өндірудің көмір шайыры мен аммиак сұйықтығы қалдықтары 1822 жылы Эдинбургтегі Боннингтон химиялық зауытында нафта, піш майы (кейін креозот деп аталды), піш, шам қарасы (көміртек қарасы) және аммиак тұзы (аммиак хлориді) жасау үшін өңделді. Кейіннен өнімдер қатарына аммоний сульфаты тыңайтқышы, асфальт жол беті, кокс майы және кокс қосылды.

Кеңейту және жетілу

XIX ғасырдың соңында өндіріс көлемі де, өндірілетін химиялық заттардың ассортименті де күрт өсті. Германияда, кейін АҚШ-та ірі химия өнеркәсібі қалыптасты. Ауыл шаруашылығы үшін жасанды тыңайтқыштарды өндіруді сэр Джон Лоуес өзінің құрылған Rothamsted Research ғимаратында бастады. 1840 жылдары ол Лондон маңында әктас суперфосфатын өндіруге арналған ірі зауыттар салды. Резеңке вулканизациялау процестерін 1840 жылдары АҚШ-та Чарльз Гудиер және Англияда Томас Хэнкок патенттеді. Алғашқы синтетикалық бояуды Уильям Генри Перкин Лондонда ашты. Ол анилинді жартылай шикі қоспаға айналдырды, одан кейін спиртпен экстракциялағанда, қатты күлгін түсті зат алынды. Ол сондай-ақ алғашқы синтетикалық парфюмерияны жасады. Германия өнеркәсібі синтетикалық бояулар саласында жылдам үстемдікке ие болды. Үш ірі компания – BASF, Bayer және Hoechst жүзден астам түрлі бояулар өндірді. 1913 жылға қарай неміс өнеркәсібі әлемдік бояу өндірісінің шамамен 90% және өндірісінің 80% жуығын шетелге сатты. АҚШ-та Герберт Генри Доудың тұз ерітіндісінен электрохимия арқылы химиялық заттар өндіруі коммерциялық сәттілікке жетіп, елдің химия өнеркәсібінің дамуына ықпал етті. Мұнай химиясы өнеркәсібінің тамыры шотланд химигі Джеймс Янг пен канадалық Абрахам Пайно Геснердің мұнай өңдеуіне дейін жетеді. Алғашқы пластиктерді ағылшын металлургы Александр Паркс ойлап тапты. 1856 жылы ол әртүрлі еріткіштермен өңделген нитроцеллюлоза негізіндегі целлулоид – Паркезинге патент алды. 1862 жылғы Лондон халықаралық көрмесінде көрсетілген бұл материал пластиктердің қазіргі заманғы эстетикалық және қолдану мүмкіндіктерін болжады. Өсімдік майларынан сабын өндіруді 1885 жылы Уильям Левер мен оның інісі Джеймс Ланкаширде, Уильям Хоу Уотсонның глицерин мен өсімдік майларын қолданған заманауи химиялық процесі негізінде бастады. 1920 жылдарға қарай химиялық компаниялар ірі конгломераттарға бірікті: Германияда IG Farben, Францияда Rhône Poulenc және Ұлыбританияда Imperial Chemical Industries. Dupont 20 ғасырдың басында Америкадағы маңызды химиялық компанияға айналды.

Өнімдер

Полимерлер мен полиэтилен, полипропилен, поливинилхлорид, полиэтилентерефталат, полистирол және поликарбонат сияқты пластиктер бүкіл әлем бойынша өнеркәсіп өнімдерінің шамамен 80% құрайды. Химиялық заттар көптеген тұтыну тауарларында қолданылады, сондай-ақ түрлі салаларда да пайдаланылады. Оларға ауыл шаруашылығы, өндіріс, құрылыс және қызмет көрсету салалары жатады. Химиялық бизнестің сатылымын бірнеше негізгі санатқа бөлуге болады: негізгі химиялық заттар (долларлық өнімнің 35-37%), өмір ғылымдары (30%), арнайы химиялық заттар (20-25%) және тұтыну тауарлары (шамамен 10%).

Шолу

Негізгі химиялық заттар немесе "тауарлық химиялық заттар" – полимерлерді, көлемді мұнай-химиялық өнімдер мен аралық заттарды, басқа да туындыларды және негізгі өнеркәсіптік өнімдерді, бейорганикалық химиялық заттарды және тыңайтқыштарды қамтитын кең химиялық санат. Полимерлер ең көп кіріс әкелетін сегмент болып табылады және барлық түрдегі пластиктер мен жасанды талшықтарды қамтиды. Пластиктердің негізгі нарықтары – қаптама, одан кейін үй құрылысы, ыдыстар, тұрмыстық техника, құбырлар, көлік, ойыншықтар мен ойындар. Ең көп өндірілетін полимер – полиэтилен (ПЭ), негізінен қаптама пленкаларында, сондай-ақ сүт бөтелкелері, ыдыстар мен құбырлар сияқты басқа да салаларда қолданылады. Поливинилхлорид (ПВХ), тағы бір көлемді өнім, негізінен құрылыс нарықтары үшін құбырлар жасауға, сондай-ақ сайдинг және, азырақ көлемде, көлік және қаптама материалдарын өндіруге қолданылады. Полипропилен (ПП), көлемі жағынан ПВХ-қа ұқсас, қаптамадан бастап тұрмыстық техника мен ыдыстарға, киім мен кілемшелерге дейін әртүрлі салаларда қолданылады. Полистирол (ПС), тағы бір көлемді пластик, негізінен тұрмыстық техника мен қаптама, сондай-ақ ойыншықтар мен демалыс заттары үшін қолданылады. Басты жасанды талшықтарға полиэстер, нейлон, полипропилен және акрил жатады, олар киім, үй жиһаздары және басқа да өнеркәсіптік және тұтыну мақсатында қолданылады. Полимерлердің негізгі шикізаты – этилен, пропилен және бензол сияқты көлемді мұнай-химиялық өнімдер. Мұнай-химиялық және аралық химиялық өнімдер негізінен сұйытылған мұнай газынан (СЖГ), табиғи газ бен шикі мұнайдан алынады. Көлемді өнімдерге этилен, пропилен, бензол, толуол, ксилолдар, метанол, винилхлорид мономеры (ВХМ), стирол, бутадиен және этилен оксиді жатады. Бұл негізгі немесе тауарлық химиялық заттар көптеген полимерлер мен басқа да күрделі органикалық химиялық заттарды, әсіресе арнайы химиялық заттар санатында қолдануға арналған заттарды өндіруге қолданылатын бастапқы материалдар болып табылады. Басқа туындылар мен негізгі өнеркәсіптік өнімдерге синтетикалық каучук, беттік белсенді заттар, бояулар мен пигменттер, терпентин, шайырлар, карбон қара, жарылғыш заттар және каучук өнімдері кіреді, олар негізгі химиялық заттардың сыртқы сатылымының шамамен 20 пайызын құрайды. Бейорганикалық химиялық заттар (кірістің шамамен 12 пайызы) – химиялық санаттардың ең көнесі. Өнімдерге тұз, хлор, каустикалық сода, сода күлі, қышқылдар (мысалы, азот қышқылы, фосфор қышқылы және күкірт қышқылы), титан диоксиді және сутек пероксиді жатады. Тыңайтқыштар ең кішкентай санатты құрайды (шамамен 6 пайыз) және фосфаттар, аммиак және калийлі химиялық заттарды қамтиды.

Өмір ғылымдары

Өмір ғылымдары (химия бизнесінің долларлық өнімінің шамамен 30% құрайды) әртүрлі химиялық және биологиялық заттар, фармацевтикалық өнімдер, диагностикалық құралдар, жануарлар денсаулығына арналған өнімдер, витаминдер және пестицидтерді қамтиды. Басқа химиялық секторларға қарағанда көлемі жағынан әлдеқайда кішкентай болғанымен, олардың өнімдерінің бағасы фунтқа 10 доллардан асып түседі, өсімдік өнімдерінің ішкі жалпы өнімнен (ІЖӨ) 1,5-6 есеге дейін өсуі мүмкін, ал сатудан түскен табыстың 15-25% ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарына жұмсалады. Өмір ғылымдары өнімдері әдетте жоғары талаптарға сай келіп жасалады және АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы сияқты мемлекеттік органдар тарапынан қатаң бақыланады. Пестицидтер, сондай-ақ "өсімдіктерді қорғау химиялық заттары" деп те аталады, бұл санаттың шамамен 10% құрайды және гербицидтер, инсектицидтер және фунгицидтерді қамтиды. Арнайы химиялық заттар тиімділікке немесе өнімділікке қатысты химиялық заттар ретінде сатылады. Олар кейде қоспалар немесе формулалар түрінде болады, ал "жақсы химиялық заттар" (fine chemicals) көбінесе бір молекуладан тұратын өнімдер болып табылады.

Тұтыну өнімдері

Тұтыну өнімдеріне химиялық заттардың, мысалы, сабындар, жуғыш заттар және косметика сияқты өнімдердің тікелей сатылуы жатады. Типик өсім көрсеткіші ЖІӨ-нің 0,8-ден 1,0 есеге дейін құрайды. Тұтынушылар негізгі химиялық заттармен сирек қана байланысады. Полимерлер мен арнайы химиялық заттар – олар күнделікті өмірде кездесетін материалдар. Мысалы, пластик, тазалау құралдары, косметика, бояулар мен жабындар, электроника, автомобильдер және үй салуда қолданылатын материалдар. Химиялық компаниялар осы арнайы өнімдерді төменгі деңгейдегі өндіріс салаларына пестицидтер, арнайы полимерлер, электрондық химиялық заттар, беттік белсенді заттар, құрылыс химиялық заттары, өнеркәсіптік тазалағыштар, хош иістендіргіштер мен дәмдеуіштер, арнайы жабындар, баспа сиялары, суда еритін полимерлер, тағамдық қоспалар, қағаз химиялық заттары, мұнай өндірісіне арналған химиялық заттар, пластикалық желімдер, желімдер мен герметиктер, косметикалық химиялық заттар, суды басқаруға арналған химиялық заттар, катализаторлар және тоқыма химиялық заттары ретінде сатады. Химиялық компаниялар бұл өнімдерді тікелей тұтынушыларға жеткізуге өте сирек мүмкіндік береді. Жыл сайын Америка Химия Кеңесі АҚШ-та өндірілген ең ірі 100 химиялық заттың көлемін тізімдейді. 2000 жылы ең ірі 100 химиялық заттың жалпы өндіріс көлемі 502 миллион тоннаны құрады, бұл 1990 жылы 397 миллион тоннадан артты. Органикалық емес химиялық заттар көлем бойынша ең көп мөлшерде болады, бірақ олардың төмен бағасының салдарынан долларлық түсім әлдеқайда аз. 2000 жылы ең көп өндірілген 11 химиялық заттың қатарында күкірт қышқылы (44 миллион тонна), азот (34), этилен (28), оттегі (27), әк (22), аммиак (17), пропилен (16), полиэтилен (15), хлор (13), фосфор қышқылы (13) және диаммоний фосфаты (12) болды.

Компаниялар

Бүгінде химия өнімдерін өндіретін ірі компаниялар көптеген елдерде халықаралық операциялар мен зауыттары бар әлемдік компаниялар болып табылады. Төменде 2015 жылы химиялық өнімдер сату көлемі бойынша ең ірі 25 химиялық компанияның тізімі келтірілген. (Ескерту: Кейбір компаниялар үшін химиялық өнімдер сату жалпы сатудың бір бөлігін ғана құрайды.) 2015 жылы химиялық өнімдер сату көлемі бойынша ең ірі химиялық компаниялар.

Орын Компания2015 жылғы химиялық өнімдер сату (млрд. доллар) Бас кеңсе
1 BASF $63.7 Лудвигсхафен, Германия
2 Dow Chemical Company $48.8 Мидленд, Мичиган, АҚШ
3 Sinopec (China Petroleum & Chemical Corporation) $43.8 Пекин, Қытай
4 SABIC $34.3 Рияд, Сауд Арабиясы
5 Formosa Plastics Corporation $29.2 Каошиунг қаласы, Тайвань
6 INEOS $28.5 Лондон, Ұлыбритания
7 ExxonMobil Corp. $28.1 Ирвинг, Техас, АҚШ
8 LyondellBasell $26.7 Хьюстон, Техас, АҚШ және Лондон, Ұлыбритания
9 Mitsubishi Chemical $24.3 Токио, Жапония
10 DuPont $20.7 Вилмингтон, Делавэр, АҚШ
11 LG Chem $18.2 Сеул, Оңтүстік Корея
12 Air Liquide $17.3 Париж, Франция
13 The Linde Group $16.8 Мюнхен, Германия және Нью-Джерси, АҚШ
14 Akzo Nobel $16.5 Амстердам, Нидерланды
15 PTT Global Chemical $16.2 Бангкок, Тайланд
16 Toray Industries $15.5 Токио, Жапония
17 Evonik Industries $15.0 Эссен, Германия
18 PPG Industries $14.2 Питтсбург, Пенсильвания, АҚШ
19 Braskem $14.2 Сан-Паулу, Бразилия
20 Yara International $13.9 Осло, Норвегия
21 Covestro $13.4 Леверкузен, Германия
22 Sumitomo Chemical $13.3 Токио, Жапония
23 Reliance Industries $12.9 Мумбаи, Үндістан
24 Solvay $12.3 Брюссель, Бельгия
25 Bayer $11.5 Леверкузен, Германия

Әлемдегі химия өндірісі

Химиялық өндіріс көлемі бойынша ең үлкенінен (мұнайхимия және тауарлық химия), арнайы химиялық заттарға, ал ең кішісі – қалың химиялық заттарға дейін ұйымдастырылады. Мұнайхимиялық және тауарлық химиялық өндіріс бөлімшелері көбінесе бір өнімді үздіксіз өңдеу орналастырылған кәсіпорындар болып табылады. Барлық мұнайхимиялық немесе тауарлық химиялық материалдар бір ғана жерде өндірілмейді, бірақ байланысты материалдардың топтары көбінесе өнеркәсіптік симбиозға, сондай-ақ материалдық, энергетикалық және коммуналдық қызметтердің тиімділігіне, сонымен қатар масштабты экономикаға қол жеткізу үшін жинақталады. Әлемдегі ең ірі көлемде өндірілетін химиялық заттар әлемнің бірнеше өндіріс орындарында жасалады, мысалы, АҚШ-тың Мексика шығанағы жағалауындағы Техас және Луизиана штаттарында, Ұлыбританиядағы Тиссайдта және Нидерландтың Роттердам қаласында. Ірі масштабты өндіріс орындарында көбінесе электр станциялары, порттық инфрақұрылым, автомобиль және теміржол терминалдары сияқты ірі инфрақұрылымды бөлісетін өндіріс бірліктерінің кластерлері орналасқан. Жоғарыда айтылған кластерлеу мен интеграцияны көрсету үшін, Ұлыбританияның мұнайхимия және тауарлық химия өнімдерінің шамамен 50%-ы Тиссайдтағы Солтүстік-Шығыс Англия өңдеу өнеркәсібі кластерімен өндіріледі. Арнайы химиялық және қалың химиялық өндіріс көбінесе дискретті партиялық процестерде жүзеге асырылады. Бұл өндірушілер көбінесе ұқсас жерлерде кездеседі, бірақ көп жағдайда оларды көп салалы бизнес-парктерде табуға болады.

Материктер мен елдер

АҚШ-та 170 ірі химиялық компания бар. Олар АҚШ-тан тыс 2800-ден астам нысанда және 1700 шетелдік еншілес немесе филиалдармен халықаралық деңгейде жұмыс істейді. АҚШ химиялық өндірісінің жылдық көлемі 750 миллиард долларды құрайды. АҚШ индустриясы ірі сауда оң балансын тіркеді және тек АҚШ-та бір миллионнан астам адамды жұмыспен қамтиды. Химия индустриясы сонымен қатар өндірістегі энергияны ең көп тұтынатын екінші сала болып табылады және жыл сайын ластануды азайтуға 5 миллиард доллардан астам жұмсайды. Еуропада химия, пластик және резеңке секторлары ең ірі индустриялық секторлардың қатарына жатады. Олар бірге 60 000-нан астам компанияда 3,2 миллионға жуық жұмыс орнын құрайды. 2000 жылдан бері химия секторының өзі ЕО өңдеу өнеркәсібінің сауда оң балансының 2/3-ін құрап келеді. 2012 жылы химия секторы ЕО өңдеу өнеркәсібінің қосылған құнының 12%-ын құрады. Еуропа әлемдегі химиялық тауарлар саудасының ең ірі аймағы болып қала береді, ол әлемдік экспорттың 43%-ын және импорттың 37%-ын құрайды, бірақ соңғы деректер Азияның экспорттың 34%-ы және импорттың 37%-ы көрсеткіштерімен шақыра бастағанын көрсетеді. Дегенмен, Еуропаның әлемнің барлық аймақтарымен саудасы оң болып қала береді, тек 2011 жылы Жапония мен Қытайда химиялық тауарлар саудасы теңгерімді құрады. Еуропаның әлеммен саудадағы оң балансы бүгінде 41,7 миллиард еуроға жетеді. 1991 мен 2011 жылдар арасындағы 20 жыл ішінде Еуропалық химия индустриясының сатылымы 295 миллиард еуродан 539 миллиард еуроға дейін өсті, бұл тұрақты өсімді көрсетеді. Осыған қарамастан, Еуропалық индустрияның әлемдік химия нарығындағы үлесі 36%-дан 20%-ға дейін төмендеді. Бұл Үндістан және Қытай сияқты дамып келе жатқан нарықтарда өндіріс пен сатудың күрт өсуіне байланысты. Деректер бойынша, осы әсердің 95%-ы Қытайдан ғана туындайды. 2012 жылы Еуропалық химия индустриясы кеңесінің мәліметтері бойынша, Еуропаның бес елі ЕО химиялық өнімдері сатылымының 71%-ын құрайды. Бұл Германия, Франция, Ұлыбритания, Италия және Нидерланды. Химия индустриясы Қытай, Үндістан, Корея, Таяу Шығыс, Оңтүстік-Шығыс Азия, Нигерия және Бразилияда өсімді көрсетіп отыр. Өсімге шикізаттың қолжетімділігі мен бағасының өзгеруі, еңбек және энергия құны, экономикалық өсімнің әртүрлі қарқыны және экологиялық талаптар ықпал етеді. Химия индустриясының негізгі өндірушілері компаниялар ретінде пайда болғандай, біз өнеркәсіптік дамыған елдердің миллиардтаған долларлық өнімді экспорттау мүмкіндігіне қатысты жаһандық масштабта да қарастыра аламыз. Химия бизнесі бүкіл әлемде кеңінен таралған болғамен, әлемдік 3,7 триллион долларлық химия өнімінің басым бөлігі тек бірнеше дамыған елдерге тиесілі. 2008 жылы АҚШ ғана 689 миллиард доллар өндіріп, әлемдік химия өнімінің 18,6 пайызын құрады.

Global Chemical Shipments by Country/Region (billions of dollars) 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2008 2009
United States of America 416.7 420.3 449.2 438.4 462.5 487.7 540.9 610.9 657.7 664.1 689.3
Canada 21.1 21.8 25.0 24.8 25.8 30.5 36.2 40.2 43.7 45.4 47.4
Mexico 19.1 21.0 23.8 24.4 24.3 23.5 25.6 29.2 32.0 33.4 37.8
North America 456.9 463.1 498.0 487.6 512.6 541.7 602.7 680.3 733.4 742.8 774.6
Brazil 46.5 40.0 45.7 41.5 39.6 47.4 60.2 71.1 82.8 96.4 126.7
Other 59.2 58.1 60.8 63.4 58.6 62.9 69.9 77.2 84.6 89.5 102.1
Latin America 105.7 98.1 106.5 104.9 98.2 110.3 130.0 148.3 167.4 185.9 228.8
Germany 124.9 123.2 118.9 116.1 120.1 148.1 168.6 178.6 192.5 229.5 263.2
France 79.1 78.5 76.5 76.8 80.5 99.6 111.1 117.5 121.3 138.4 158.9
United Kingdom 70.3 70.1 66.8 66.4 69.9 77.3 91.3 95.2 107.8 118.2 123.4
Italy 63.9 64.6 59.5 58.6 64.5 75.8 86.6 89.8 95.3 105.9 122.9
Spain 31.0 30.8 30.8 31.9 33.4 42.0 48.9 52.7 56.7 63.7 74.8
Netherlands 29.7 29.4 31.3 30.6 32.2 40.1 49.0 52.7 59.2 67.9 81.7
Belgium 27.1 27.0 27.5 27.1 28.7 36.1 41.8 43.5 46.9 51.6 62.6
Switzerland 22.1 22.2 19.4 21.1 25.5 30.3 33.8 35.4 37.8 42.7 53.1
Ireland 16.9 20.1 22.6 22.9 29.1 32.3 33.9 34.9 37.5 46.0 54.8
Sweden 11.1 11.4 11.2 11.0 12.5 15.9 18.2 19.3 21.2 21.2 22.6
Other 27.1 26.8 25.9 26.4 27.9 33.5 38.6 42.9 46.2 50.3 58.9
Western Europe 503.1 504.0 490.4 488.8 524.4 630.9 721.9 762.7 822.4 935.4 1,076.8
Russia 23.8 24.6 27.4 29.1 30.3 33.4 37.5 40.9 53.1 63.0 77.6
Other 22.3 20.3 21.9 23.4 25.3 31.4 39.6 46.2 55.0 68.4 87.5
Central/Eastern Europe 46.1 44.9 49.3 52.5 55.6 64.8 77.1 87.1 108.0 131.3 165.1
Africa & Middle East 52.7 53.2 59.2 57.4 60.4 73.0 86.4 99.3 109.6 124.2 160.4
Japan 193.8 220.4 239.7 208.3 197.2 218.8 243.6 251.3 248.5 245.4 298.0
Asia Pacific excluding Japan 215.2 241.9 276.1 271.5 300.5 369.1 463.9 567.5 668.8 795.5 993.2
China 80.9 87.8 103.6 111.0 126.5 159.9 205.0 269.0 331.4 406.4 549.4
India 30.7 35.3 35.3 32.5 33.5 40.8 53.3 63.6 72.5 91.1 98.2
Australia 11.3 12.1 11.2 10.8 11.3 14.9 17.0 18.7 19.1 22.8 27.1
Korea 39.3 45.5 56.3 50.4 54.9 64.4 78.7 91.9 103.4 116.7 133.2
Singapore 6.3 8.5 9.5 9.4 12.5 16.1 20.0 22.0 25.8 28.9 31.6
Taiwan 21.9 23.7 29.2 26.8 28.4 34.3 44.5 49.5 53.8 57.4 62.9
Other Asia/Pacific 24.8 29.1 30.9 30.8 33.3 38.8 45.5 52.9 62.9 72.2 90.8
Asia/Pacific 409.0 462.3 515.7 479.7 497.7 587.8 707.5 818.8 917.3 1041.0 1291.2
Total world shipments 1573.5 1625.5 1719.0 1670.9 1748.8 2008.5 2325.6 2596.4 2858.1 3160.7 3696.8