Кіріспе

Циклорама – цилиндрлік платформаның ішкі жағына салынған панорамалық сурет, цилиндрдің ортасында тұрған көрермендерге 360 градусқа айналатын көрініс сыйлайды. Сондай-ақ, циклорама – панорамалық суретті көрсетуге арналған ғимарат. Оның мақсаты – көрермендерді суретте бейнеленген орынның ішінде тұрғандай сезіндіру.

Өмірбаян

Панорамаларды ирланд суретшісі Роберт Баркер ойлап тапқан, ол Шотландияның Эдинбург қаласының орталығындағы Калтон төбесінен ашылатын панорамалық көріністі бейнелеудің жолын іздеген. Ол 1787 жылы Эдинбургте алғашқы циклорама ғимаратын ашты. Циклорамалар 19 ғасырдың соңында кең таралды. 1885 жылы Филадельфия Панорама компаниясы Канзас-Сити мен Филадельфияда екі бөлімге бөліп "Чаттануга шайқасын" орнатты, оны Юджин Брахт салған. 1892 жылы 1876 жылғы "Литтл Бигхорн шайқасының" циклорамасы жасалды. Нью-Йорктегі Буффало қаласында 1888 жылдан бері жеке кеңселерге айналдырылған циклорама ғимараты сақталған. Жүздеген циклорамалар жасалды, алайда олардың бар болғаны отызға жуығы бүгінге дейін жетіп келді. Бұл идеяның кино саласына дамып, кеңеюі 1900 жылы Париж көрмесінде таныстырылған Cinéorama өнертабысымен басталды. Одан кейін IMAX және Circle Vision 360° сияқты форматтар пайда болды.

Бен-Хур драмалық түсірілімі

1899 жылғы "Бен-Хур" пьесасының басты тартылысы – циклорама фонында нақты аттар мен күймелерді пайдаланып өткізілген тікелей күйме жарысы болды. "The Era" журналының драма сыншысы оның қалай "20 фут ұзындығы және 14 фут ені бар алты үлкен бесік арқылы" жүзеге асырылғанын егжей-тегжейлі сипаттады, олар рельстерде алға-артқа жылжытылды. Жылқылар көрермендерге толық жылдамдықпен жүгіріп, көзге көрінбейтін болат кабельдермен байланыстырылып, жүгіру жолдарында шабысты. Электрлі резеңке роликтер күйме дөңгелектерін айналдырды. Үлкен циклорама фоны қарсы бағытта айналып, үлкен жылдамдық иллюзиясын жасады, ал желдеткіштер шаң бұлттарын тудырды. "The Illustrated London News" газетінің сыншысы оны "сахнадағы керемет иллюзия" деп атады, ол "ешнәрседен есте қаларлық болды". "The Sketch" журналының сыншысы оны "әр пьесаның табысын қамтамасыз ететін әсерлі және шынайы" деп сипаттады және "күймелер мен жылқының 30 тонна салмағын, сондай-ақ көптеген көрермендерді көтеруге тиіс сахна арнайы нығайтылып, бекітілуі керек болды" деп атап өтті. Бұл 1959 жылғы Чарлтон Хестонның басты рөлде ойнаған, бірнеше Оскар сыйлығын жеңіп алған "Бен-Хур" фильмінің жасалуына ықпал етті, онда маңызды тікелей күйме жарысы көрсетілді.