Кіріспе
Италияның ғарыш агенттігі (; ASI) – 1988 жылы Италияда ғарыш зерттеулерін қаржыландыру, реттеу және үйлестіру мақсатында құрылған мемлекеттік мекеме. Агенттік, аэроғарыш саласындағы ғылыми-зерттеу және технологиялық жұмыстармен айналысатын көптеген ұлттық және халықаралық ұйымдармен ынтымақтасады. Сондай-ақ агенттік екі операциялық орталықты тікелей басқарады: Италияның Матера қаласында орналасқан Ғарыш геодезиясы орталығы (CGS) және Кения жағалауындағы Брольо ғарыш орталығы (бұрынғы Сан-Марко экваториалдық алаңы), қазіргі уақытта тек байланыс станциясы ретінде пайдаланылады. Трапанидегі шар ұшыру базасы 2010 жылы жабылды. 2020 жылы ASI-нің жылдық кірісі шамамен 2,0 миллиард евроны құрады және агенттік тікелей 200-ге жуық қызметкерді жұмысқа алды. Луиджи Крокко (1909-1986) – Гаэтано Артуроның ұлы, ол аэродинамика теориясы және реактивтік қозғалтқыштар саласындағы әйгілі ғалым. Оның басшылығымен Италия Жер орбитасында спутник құрып, іске қосты, сондай-ақ Сан-Марко экваториалдық ұшыру алаңын құрған және одан сәтті ұшыру жүргізген алғашқы ел болды. Карло Буонгиорно – Брольоның шәкірті және ASI-нің алғашқы бас директоры.
The Italian Space Agency (; ASI) is a government agency established in 1988 to fund, regulate and coordinate space exploration activities in Italy. The agency cooperates with numerous national and international entities who are active in aerospace research and technology. and the agency also has direct control over two operational centres: the Centre for Space Geodesy (CGS) located in Matera in Italy, and its own spaceport, the Broglio Space Centre (formerly the San Marco Equatorial Range) on the coastal sublittoral of Kenya, currently used only as a communications ground station. One further balloon launch base located in Trapani was permanently closed in 2010. In 2020, ASI's annual revenues budget was approximately €2.0 billion and it directly employed around 200 workers. Luigi Crocco (1909 1986), son of Gaetano Arturo, an internationally renowned scientist in aerodynamics theory and jet propulsion. Under his guide Italy built and operated a satellite in orbit around the Earth and became the first country to deploy an equatorial launching pad, the San Marco, and to experiment successful launching from it. Carlo Buongiorno, Broglio's pupil and the first director general of ASI.
Сан-Марко бағдарламасы
Ғарыш жарысы дәуіріндегі Италияның алғашқы ғарышқа қатысты күш-жігері Италия Ғарыш комиссиясы (Ұлттық зерттеулер кеңесінің бөлімшесі) мен NASA арасындағы ынтымақтастыққа негізделді, бұл жұмысты негізінен Рим Ла Сапиенца университетінің аэрокосмикалық зерттеу тобы – Centro Ricerche Aerospaziali қолдады. Луиджи Брольо жасаған бұл жоспар Италия жасаған спутниктердің Сан-Марко бағдарламасына әкелді, ол Италияның алғашқы спутнигі Сан-Марко 1-ді Валопс аралынан ұшырумен басталды.
Ынтымақтастық және шоғырландыру
Ғарышты зерттеуге ең ерте кіріскен елдердің бірі ретінде Италия 1962 жылғы 29 наурызда және 14 маусымда құрылған Еуропалық ұшыру құрылғыларын дамыту ұйымының (ELDO) және Еуропалық ғарыш зерттеу ұйымының (ESRO) негізін қалаушы және маңызды серіктесі болды. Бұл екі ұйым кейіннен бірігіп, 1975 жылғы 30 сәуірде Еуропалық ғарыш агенттігін құрды. "SIRIO 2" жоспарланған миссиясы "Ариан-1 L05" ұшыруының сәтсіз аяқталуы салдарынан жойылды. 2019 жылы Италия ғарыш агенттігі шағын спутниктер саласындағы өнеркәсіптік мүмкіндіктерді дамыту мақсатында PLATiNO (mini Piattaforma spaziaLe ad Alta TecNOlogia, Жоғары технологиялық шағын спутниктік платформа) көп мақсатты бағдарламасын іске қосты. 2023 жылғы алғашқы миссияда SAR, ал 2024 жылғы екінші миссияда термалдық инфрақызыл бейнелеу құралы ұшырылады.
Адамды ғарышқа шығару
ASI арқылы итальяндық ғарыш индустриясы адаммен ғарышқа ұшу қызметтеріне белсенді қатысушы болып табылады. Леонардо, Рафаэлло және Донателло атты үш ғарыш көлігінің көп мақсатты логистикалық модульдерінің жүк контейнерлері Италияның Турин қаласындағы Канн-Манделье ғарыш орталығында Alcatel Alenia Space (қазір Thales Alenia Space) компаниясымен өндірілді. Олар Халықаралық ғарыш станциясына жөнелтілетін жабдықтар мен бөлшектерді сақтауда маңызды рөл атқарады. Италияда Халықаралық ғарыш станциясының бірнеше модулі де жасалды. ESA-ның Халықаралық ғарыш станциясының құнына жасаған үлесі ретінде Alcatel Alenia Space NASA үшін Tranquility, Harmony және Cupola бақылау платформасын өндірді. ESA-ның Колумбус модулі, Батыс Еуропаның Халықаралық ғарыш станциясындағы негізгі ғылыми зертханасы, Италияның ғарыш станциясы модульдерін салудағы бұрынғы тәжірибесіне сүйене отырып, тағы да Туринде салынды.
Италиялық ғарышкерлер
ЕКА мүшесі ретінде адаммен бірге ғарышқа ұшуға белсенді қатысатын ASI, Италияның бірнеше азаматын ЕКА-ның Еуропалық астронавттар корпусында (EAC) елдің миссияларында өкілдік ету үшін оқытуға қаржылай қолдау көрсетеді. Ғарышқа ұшқан итальяндықтар: Франко Малерба, Италияның алғашқы ғарышкері және EAC мүшесі ретінде ұшпаған жалғыз адам. Ол STS 46 (31 шілде – 7 тамыз, 1992) миссиясында алғашқы Tethered Satellite System миссиясындағы пайдалы жүк маманы болды. Умберто Гидони STS 75 (22 ақпан – 9 наурыз, 1996) миссиясында екінші Tethered Satellite System миссиясы TSS 1R-де пайдалы жүк маманы ретінде ұшты. Ол STS 100 (19 сәуір – 1 мамыр, 2001) миссиясы кезінде Халықаралық ғарыш станциясына (ISS) алғашқы итальяндық және еуропалық ретінде барды. Маурицио Чели, Умберто Гидонимен бірге STS 75 миссиясында миссия маманы ретінде ұшты. Роберто Виттори ISS-ке бірнеше миссия жасады: Союз TM 33, Союз TM 34, Союз TMA 5, Союз TMA 6 және STS 134. Паоло А. Несполи STS 120 (23 қазан – 7 қараша, 2007) миссиясында ұшты, содан кейін ISS-ке тағы екі рет оралды: бірі ұзақ мерзімді MagISStra миссиясы үшін (15 желтоқсан 2010 – 23 мамыр 2011) Soyuz TMA 20 бортында, екіншісі Vita миссиясы үшін (Expedition 52/53). 2009 жылдың ақпанында таңдалған Лука Пармитано 2013 жылдың 28 мамырында Soyuz TMA 09M бортында ұшып, келесі күні Халықаралық ғарыш станциясына жетті. Ол 2013 жылдың 11 қарашасында Жерге оралды. 2019 жылдың 20 шілдесінен 2020 жылдың 6 ақпанына дейін "Союз МС 13" миссиясымен ISS-ке қайта оралды. Осы кезеңде ол 60-шы экспедициядағы ұшу инженері және 61-ші экспедицияның командирі болды. Саманта Кристофоретти, 2009 жылы таңдалған, 2014 жылдың 23 қарашасында "Союз ТМА 15М" кемесімен Халықаралық ғарыш станциясына ұшты. Екі ресейлік ракетаның сәтсіздігінен оралу күні бір айға кейінге жылдырылды, бұл оның ғарыштағы уақытын ұзартты және еуропалық және әйел астронавттардың төзімділік рекордтарын жаңартты. 2015 жылдың 11 маусымында Жерге оралған ол ғарышта 199 күн, 16 сағат және 42 минут өткізді. Ол 2022 жылдың 27 сәуірінен бастап SpaceX Crew 4 миссиясының құрамында ISS-те болды және 2022 жылдың 28 қыркүйегінен 14 қазанына дейін ISS Expedition 68 командасын басқарды, содан кейін Crew Dragon Endurance кемесімен Жерге оралды.
Franco Malerba, Italy's first astronaut and the only one not to fly as a member of the EAC. He flew on STS 46 (31 July to 7 August 1992) as payload specialist on the first Tethered Satellite System mission. Umberto Guidoni, flew on STS 75 (22 February to 9 March 1996) as payload specialist on the second Tethered Satellite System mission TSS 1R. He became the first Italian and European on the International Space Station during STS 100 (19 April to 1 May 2001). Maurizio Cheli, flew with Umberto Guidoni as a mission specialist on STS 75. Roberto Vittori, has flown on multiple missions to the ISS: Soyuz TM 33, Soyuz TM 34, Soyuz TMA 5, Soyuz TMA 6 and STS 134. Paolo A. Nespoli, flew on STS 120 (23 October to 7 November 2007),; he then returned two more times on the ISS: one for the long duration MagISStra mission (Expedition 26/27, from 15 December 2010, to 23 May 2011) aboard the Soyuz TMA 20 and the other for the Vita mission (Expedition 52/53)
Luca Parmitano, selected in February 2009, flew aboard Soyuz TMA 09M on 28 May 2013, arriving at the International Space Station the following day. He returned to Earth on 11 November 2013. He returned to the ISS on board the Soyuz MS 13 mission from 20 July 2019 to 6 February 2020. During this time he served as Flight Engineer on Expedition 60 and Commander on Expedition 61. Samantha Cristoforetti, also selected in 2009, flew to the International Space Station aboard Soyuz TMA 15M on 23 November 2014. Her original return date was delayed by one month after the failure of two Russian rockets extended her stay in space past the European astronaut and female astronaut endurance records. Her return to Earth, on 11 June 2015, concluded her 199d 16h 42m in space. She was on the ISS with Expedition 67 from 27 April 2022 as a part of SpaceX Crew 4 mission and took command of ISS Expedition 68 from 28 September 2022 to 14 October 2022, when she returned to Earth aboard Crew Dragon Endurance.