Кіріспе

Италияның ғарыш агенттігі (; ASI) – 1988 жылы Италияда ғарыш зерттеулерін қаржыландыру, реттеу және үйлестіру мақсатында құрылған мемлекеттік мекеме. Агенттік, аэроғарыш саласындағы ғылыми-зерттеу және технологиялық жұмыстармен айналысатын көптеген ұлттық және халықаралық ұйымдармен ынтымақтасады. Сондай-ақ агенттік екі операциялық орталықты тікелей басқарады: Италияның Матера қаласында орналасқан Ғарыш геодезиясы орталығы (CGS) және Кения жағалауындағы Брольо ғарыш орталығы (бұрынғы Сан-Марко экваториалдық алаңы), қазіргі уақытта тек байланыс станциясы ретінде пайдаланылады. Трапанидегі шар ұшыру базасы 2010 жылы жабылды. 2020 жылы ASI-нің жылдық кірісі шамамен 2,0 миллиард евроны құрады және агенттік тікелей 200-ге жуық қызметкерді жұмысқа алды. Луиджи Крокко (1909-1986) – Гаэтано Артуроның ұлы, ол аэродинамика теориясы және реактивтік қозғалтқыштар саласындағы әйгілі ғалым. Оның басшылығымен Италия Жер орбитасында спутник құрып, іске қосты, сондай-ақ Сан-Марко экваториалдық ұшыру алаңын құрған және одан сәтті ұшыру жүргізген алғашқы ел болды. Карло Буонгиорно – Брольоның шәкірті және ASI-нің алғашқы бас директоры.

Сан-Марко бағдарламасы

Ғарыш жарысы дәуіріндегі Италияның алғашқы ғарышқа қатысты күш-жігері Италия Ғарыш комиссиясы (Ұлттық зерттеулер кеңесінің бөлімшесі) мен NASA арасындағы ынтымақтастыққа негізделді, бұл жұмысты негізінен Рим Ла Сапиенца университетінің аэрокосмикалық зерттеу тобы – Centro Ricerche Aerospaziali қолдады. Луиджи Брольо жасаған бұл жоспар Италия жасаған спутниктердің Сан-Марко бағдарламасына әкелді, ол Италияның алғашқы спутнигі Сан-Марко 1-ді Валопс аралынан ұшырумен басталды.

Ынтымақтастық және шоғырландыру

Ғарышты зерттеуге ең ерте кіріскен елдердің бірі ретінде Италия 1962 жылғы 29 наурызда және 14 маусымда құрылған Еуропалық ұшыру құрылғыларын дамыту ұйымының (ELDO) және Еуропалық ғарыш зерттеу ұйымының (ESRO) негізін қалаушы және маңызды серіктесі болды. Бұл екі ұйым кейіннен бірігіп, 1975 жылғы 30 сәуірде Еуропалық ғарыш агенттігін құрды. "SIRIO 2" жоспарланған миссиясы "Ариан-1 L05" ұшыруының сәтсіз аяқталуы салдарынан жойылды. 2019 жылы Италия ғарыш агенттігі шағын спутниктер саласындағы өнеркәсіптік мүмкіндіктерді дамыту мақсатында PLATiNO (mini Piattaforma spaziaLe ad Alta TecNOlogia, Жоғары технологиялық шағын спутниктік платформа) көп мақсатты бағдарламасын іске қосты. 2023 жылғы алғашқы миссияда SAR, ал 2024 жылғы екінші миссияда термалдық инфрақызыл бейнелеу құралы ұшырылады.

Адамды ғарышқа шығару

ASI арқылы итальяндық ғарыш индустриясы адаммен ғарышқа ұшу қызметтеріне белсенді қатысушы болып табылады. Леонардо, Рафаэлло және Донателло атты үш ғарыш көлігінің көп мақсатты логистикалық модульдерінің жүк контейнерлері Италияның Турин қаласындағы Канн-Манделье ғарыш орталығында Alcatel Alenia Space (қазір Thales Alenia Space) компаниясымен өндірілді. Олар Халықаралық ғарыш станциясына жөнелтілетін жабдықтар мен бөлшектерді сақтауда маңызды рөл атқарады. Италияда Халықаралық ғарыш станциясының бірнеше модулі де жасалды. ESA-ның Халықаралық ғарыш станциясының құнына жасаған үлесі ретінде Alcatel Alenia Space NASA үшін Tranquility, Harmony және Cupola бақылау платформасын өндірді. ESA-ның Колумбус модулі, Батыс Еуропаның Халықаралық ғарыш станциясындағы негізгі ғылыми зертханасы, Италияның ғарыш станциясы модульдерін салудағы бұрынғы тәжірибесіне сүйене отырып, тағы да Туринде салынды.

Италиялық ғарышкерлер

ЕКА мүшесі ретінде адаммен бірге ғарышқа ұшуға белсенді қатысатын ASI, Италияның бірнеше азаматын ЕКА-ның Еуропалық астронавттар корпусында (EAC) елдің миссияларында өкілдік ету үшін оқытуға қаржылай қолдау көрсетеді. Ғарышқа ұшқан итальяндықтар: Франко Малерба, Италияның алғашқы ғарышкері және EAC мүшесі ретінде ұшпаған жалғыз адам. Ол STS 46 (31 шілде – 7 тамыз, 1992) миссиясында алғашқы Tethered Satellite System миссиясындағы пайдалы жүк маманы болды. Умберто Гидони STS 75 (22 ақпан – 9 наурыз, 1996) миссиясында екінші Tethered Satellite System миссиясы TSS 1R-де пайдалы жүк маманы ретінде ұшты. Ол STS 100 (19 сәуір – 1 мамыр, 2001) миссиясы кезінде Халықаралық ғарыш станциясына (ISS) алғашқы итальяндық және еуропалық ретінде барды. Маурицио Чели, Умберто Гидонимен бірге STS 75 миссиясында миссия маманы ретінде ұшты. Роберто Виттори ISS-ке бірнеше миссия жасады: Союз TM 33, Союз TM 34, Союз TMA 5, Союз TMA 6 және STS 134. Паоло А. Несполи STS 120 (23 қазан – 7 қараша, 2007) миссиясында ұшты, содан кейін ISS-ке тағы екі рет оралды: бірі ұзақ мерзімді MagISStra миссиясы үшін (15 желтоқсан 2010 – 23 мамыр 2011) Soyuz TMA 20 бортында, екіншісі Vita миссиясы үшін (Expedition 52/53). 2009 жылдың ақпанында таңдалған Лука Пармитано 2013 жылдың 28 мамырында Soyuz TMA 09M бортында ұшып, келесі күні Халықаралық ғарыш станциясына жетті. Ол 2013 жылдың 11 қарашасында Жерге оралды. 2019 жылдың 20 шілдесінен 2020 жылдың 6 ақпанына дейін "Союз МС 13" миссиясымен ISS-ке қайта оралды. Осы кезеңде ол 60-шы экспедициядағы ұшу инженері және 61-ші экспедицияның командирі болды. Саманта Кристофоретти, 2009 жылы таңдалған, 2014 жылдың 23 қарашасында "Союз ТМА 15М" кемесімен Халықаралық ғарыш станциясына ұшты. Екі ресейлік ракетаның сәтсіздігінен оралу күні бір айға кейінге жылдырылды, бұл оның ғарыштағы уақытын ұзартты және еуропалық және әйел астронавттардың төзімділік рекордтарын жаңартты. 2015 жылдың 11 маусымында Жерге оралған ол ғарышта 199 күн, 16 сағат және 42 минут өткізді. Ол 2022 жылдың 27 сәуірінен бастап SpaceX Crew 4 миссиясының құрамында ISS-те болды және 2022 жылдың 28 қыркүйегінен 14 қазанына дейін ISS Expedition 68 командасын басқарды, содан кейін Crew Dragon Endurance кемесімен Жерге оралды.