Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1727 жылғы "Қос жалғандық" (архаикалық жазылуы: Double Falshood) немесе "Қиналып жүрген ғашықтар" – ағылшын жазушысы және драматургы Льюис Теобальдтың 1727 жылғы пьесасы. Бірақ пьеса жарық көрген сәттен бастап авторлығы күмәндалып келді, кейбір ғалымдар оның авторы Джон Флетчер мен Уильям Шекспир болуы мүмкін деп санайды. Кейбір авторлар бұл Шекспир мен Флетчердің "Карденио" деп аталатын жоғалған пьесасының өңделген нұсқасы болуы мүмкін екенін айтады. Теобальд өзінің нұсқасы Шекспирдің аты-жөні белгісіз жоғалған пьесасының үш қолжазбасына негізделгенін мәлімдеген.
1727 play
Double Falsehood (archaic spelling: Double Falshood) or The Distrest Lovers is a 1727 play by the English writer and playwright Lewis Theobald, although the authorship has been contested ever since the play was first published, with some scholars considering that it may have been written by John Fletcher and William Shakespeare. Some authors believe that it may be an adaptation of a lost play by Shakespeare and Fletcher known as Cardenio. Theobald himself claimed his version was based on three manuscripts of an unnamed lost play by Shakespeare.
Авторлығы
Баспагер Хамфри Мозли Карденионы Шекспирмен байланыстырған алғашқы адам болды: оның 1647 жылғы басылымының аталым беті, 9 қыркүйекте 1653 жылы Stationers' Register-ге тіркелген, бұл туындыны "Мырза Флетчер және Шекспир" деп көрсетеді. Мозли басқа авторлардың алты пьесасына Шекспирдің атын қосты, мұндай авторлыққа қатысты мәлімдемелер әрқашан күдікпен қабылданады. Теобальдтың "Қос жалғандық" пьесасының шекспирлік негізде екендігі туралы пікірі замандастары, мысалы Александр Поп пен кейінгі сыншылар тарапынан күдікпен және тіпті жалғандыққа айыптаумен қарсы алынды. Дегенмен, сыншылар Теобальдты Поптан гөрі әлдеқайда салмақты ғалым деп санайды және "қазіргі заманғы мәтіндік сынақтың негізін қалаушы" ретінде қарастырады. Шекспирдің Карденио әңгімесінің драмалық нұсқасына қатысы туралы дәлел Stationers' Register-дегі жазбада кездеседі, бірақ Теобальд бұл дәлелді білмеген, "өйткені ол оның өлімінен көп уақыт өткен соң ғана табылды". Ғалымдардың көпшілігі 18 ғасырғы "Қос жалғандық" пьесасының жалған емес, 1612–13 жылдарғы жоғалған Кардениоға негізделгенін және Карденионың түпнұсқа авторлары Джон Флетчер және, мүмкін, Уильям Шекспир болғанын мойындайды. 2010 жылдың наурыз айында The Arden Shakespeare "Қос жалғандық" пьесасын жариялады, ондағы "Бұл басылым туралы ескертуде" Шекспирдің пьесаның тууына қатысуына қатысты "сақтықпен қарастырылған тұжырым" келтірілген, содан кейін мұндай тұжырымды болашақта толық дәлелдеуге немесе толығымен жоққа шығаруға қатысты болжамдар жасалған. Арден редакторы Брин Хаммонд кіріспеде лингвистикалық және стильдік талдаулардың нәтижелері Шекспир мен Флетчердің 18 ғасырғы басылымдағы қолдарының іздерін табуға мүмкіндік беретінін айтады. Хаммонд сондай-ақ өзінің басылымы "жоғалған пьесаның 18 ғасырғы ұрпағындағы үздірілмейтін болуын нығайтады" деген үмітін білдіреді. Автор және сыншы Кейт Малтби "Қос жалғандық" пьесасын асыра сілтеумен насихаттауға қарсы ескертеді. Ол Арден редакторының "Жоғалған Шекспирді табуға" шақыратын пьеса қойылымының жарнамаларында кездесетін "әсем мәлімдеме" жасамағанын атап көрсетеді. Егер жас адам "Қос жалғандық" пьесасын көріп, оның Шекспирдің туындысы екенін естісе, ол "Шекспирдің өнері бос және көңілсіз" деген өмір бойы сақталатын сенімге ие болуы мүмкін. 2015 жылы Остин қаласындағы Техас университетінің Райан Л. Бойд пен Джеймс В. Пеннебейкер Psychological Science журналында Шекспир мен Флетчердің "Қос жалғандық" пьесасын бірлесіп жазғанын көрсететін статистикалық және психологиялық дәлелдер туралы зерттеу жариялады, Теобальдтың үлесі "өте шағын" болды. Зерттеушілер әр драматургтің расталған лингвистикалық белгілерінен алынған ондаған психологиялық ерекшеліктерін жинақтап, әр авторлық үміткер үшін "психологиялық қолтаңба" (яғни жоғары өлшемді психологиялық жиынтық) құруға қол жеткізді. Бұл психологиялық қолтаңбалар математикалық тұрғыдан "Қос жалғандық" пьесасының психолингвистикалық профилімен салыстырылды. Бұл зерттеушілерге Шекспир, Флетчер және Теобальдтың авторлық ықтималдығын анықтауға мүмкіндік берді. Олардың нәтижелері пьесаны Теобальдтың жалған туындысы деп жорамалдауға қарсы тұрды. Бұдан өзге, нәтижелер Шекспирдің "Қос жалғандықтың" алғашқы үш актісінің ең ықтимал авторы екенін, ал Флетчер пьесаның соңғы екі актісіне маңызды үлес қосқанын көрсетті.
Publisher Humphrey Moseley was the first to link Cardenio with Shakespeare: the title page of his edition of 1647, entered at the Stationers' Register on 9 September 1653, credits the work to "Mr Fletcher & Shakespeare". In all, Moseley added Shakespeare's name to six plays by other writers, attributions which have always been received with scepticism. Theobald's claim of a Shakespearean foundation for his Double Falshood met with suspicion, and even accusations of forgery, from contemporaries such as Alexander Pope, and from subsequent generations of critics as well. Nonetheless, Theobald is regarded by critics as a far more serious scholar than Pope, and as a man who "more or less invented modern textual criticism". The evidence of Shakespeare's connection with a dramatization of the Cardenio story comes from the entry in the Stationers' Register, but Theobald could not have known of this evidence, "since it was not found until long after his death". There appears to be agreement among scholars that the 18th century Double Falsehood is not a forgery, but is based on the lost Cardenio of 1612–13, and that the original authors of Cardenio were John Fletcher and possibly William Shakespeare. In March 2010, The Arden Shakespeare published Double Falsehood, with a "Note on this Edition" stating that the edition "makes its own cautious case for Shakespeare's participation in the genesis of the play," followed with speculations regarding how such a case might, in an imagined future, either be "substantiated beyond all doubt" or "altogether disproved". Arden editor, Brean Hammond, in the introduction, states that recent analysis based on linguistics and style "lends support" to the idea that Shakespeare and Fletcher's hand can be detected in the 18th century edition. Hammond then expresses the hope that his edition "reinforces the accumulating consensus that the lost play has a continuing presence in its eighteenth century great grandchild." Author and critic Kate Maltby cautions against promoting Double Falsehood with exaggerated statements. She points out that nowhere does the Arden editor of Double Falsehood make the "grandiose claim" found on advertisements for a production of the play that invite people to come and 'Discover a Lost Shakespeare'. She points out that if a young person sees a production of Double Falsehood, and is told it is by Shakespeare, they may come away with the "lifelong conviction that 'Shakespeare' is pallid and dull." In 2015, Ryan L. Boyd and James W. Pennebaker of the University of Texas at Austin published research in the journal Psychological Science that reported statistical and psychological evidence suggesting Shakespeare and Fletcher may have coauthored Double Falsehood, with Theobald's contribution being "very minor". By aggregating dozens of psychological features of each playwright derived from validated linguistic cues, the researchers found that they were able to create a "psychological signature" (i. e., a high dimensional psychological composite) for each authorial candidate. These psychological signatures were then mathematically compared with the psycholinguistic profile of Double Falsehood. This allowed the researchers to determine the probability of authorship for Shakespeare, Fletcher, and Theobald. Their results challenge the suggestion that the play was a mere forgery by Theobald. Additionally, these results provided strong evidence that Shakespeare was the most likely author of the first three acts of Double Falsehood, while Fletcher likely made key contributions to the final two acts of the play.
Орындау және жариялау
Пьеса алғаш рет 1727 жылдың 13 желтоқсанында Корольдік театрда, Дрюри-Лейнде қойылып, 1728 жылы жарық көрді. Драма 1749 жылдың 24 сәуірінде Ковент-Гарденде қайта жаңғыртылып, сол жылдың 6 мамырында тағы қойылды. Кейінірек 1781 және 1793 жылдары қойылымдар болды, сондай-ақ мүмкін 1770 жылы да қойылған. 1728 жылғы алғашқы басылымнан кейін, 1740 және 1767 жылдары келесі басылымдар жарық көрді.
The play was first produced on 13 December 1727 at the Theatre Royal, Drury Lane, and published in 1728. The drama was revived at Covent Garden on 24 April 1749, and performed again on 6 May that year. Later performances occurred in 1781 and 1793, and perhaps in 1770 also. After the first edition of 1728, later editions appeared in 1740 and 1767.
Қазіргі жаңғырулар
2010 жылы наурыз айында «Арден Шекспир» сериясында пьесаның жаңа басылымы жарық көрді. 2011 жылдың қаңтар айында «Уильям Шекспир мен Джон Флетчер» деп жарнамаланған бұл нұсқаны Саутварк қаласындағы Юнион театрында MokitaGrit театр компаниясы, режиссер Фил Уиллмот ұсынды. Уиллмот шығармадағы «психологиялық түсініктердің жарқыраған сәттерін» жоғары бағалағанмен, Шекспир авторлығына толық сенбеді, пьесада көңіл көтеруге арналған эпизодтардың жоқтығын, оның ерекше құрылымын және, ең бастысы, «жүректі тоқтататын поэзия сәттерінің» болмауын атап өтті. Әрине, Шекспирге тән сюжеттік элементтер, мысалы, ер адам кейпіндегі әйелдер, наразы кіші інісі және сарай сахналарынан елді мекендегі сахналарға ауысу сияқты жайттар кездеседі, бірақ бұл Шекспир стиліне деген құрмет ретінде немесе оны алдау мақсатымен басқа біреудің қосымшасы болуы мүмкін. Сыншы Лин Гарднер бұл жұмысты сахнаға қоюға жарамды деп тапты, бірақ авторлығына күмән келтіріп, оның «классикалық туындыдан гөрі қызықтырақ» екенін айтты. 2011 жылдың сәуір айында Корольдік Шекспир компаниясы «Қос жалғандықты» «Шекспирдің «жоғалған пьесасы» – Карденио» ретінде ұсынды. Мәтінде Сервантестің сюжетіне негізделген «қайта жаңғыртылған» элементтер бар. Қойылым жақсы пікірлер алды, бірақ сыншы Майкл Биллингтон оның Шекспирге қарағанда Флетчерге көбірек ұқсайтынын мәлімдеді. 2012 жылдың тамызында Нью-Джерсидегі Хадсон Шекспир компаниясы «Карденио, жоғалған Шекспир» деп аталатын қойылымды жазғы ашық аспандағы «Шекспир парктері» маусымының аясында көрсетті. Негізгі сценарий «Қос жалғандықтың» құрылымын сақтайтын болса, режиссер Джон Сикарелли кейіпкерлердің аттарын Сервантестің кейіпкерлерімен сәйкестендіріп, орталық Карденио оқиғасын одан әрі дамыту үшін сахналық безендіру, музыка, жауынгерлік хореография және би қосты. 2012 жылы Терри Бурус Гэри Тейлордың «Карденионың бейімдемесіз нұсқасын» салып, Теобальдтың түпнұсқаға енгізген өзгерістерін кері қайтаруға тырысты. Тейлордың мәтіні және Теобальд түпнұсқалық пьесаны қолданғанын көрсететін толыққанды дәлелдер келесі жылы эсселер жинағында жарияланды.
A new edition of the play was published in March 2010 in the Arden Shakespeare series. In January 2011 this version, advertised as by "William Shakespeare and John Fletcher", was presented at the Union Theatre, Southwark, by theatre company MokitaGrit, director Phil Willmott. Wilmott, while praising the "flashes of psychological insight" in the work, found himself unconvinced by the attribution to Shakespeare, noting the absence of comic interludes, the play's uncharacteristic structure and, above all, the absence of "heart stopping moments of poetry". Certainly some typical Shakespearean plot elements, such as women disguised as men, a disaffected younger brother and a switch from scenes at court to one in the country are to be found, but the possibility remains that these were included by another as an "homage" to Shakespeare's style, or as a deliberate attempt to deceive. The critic Lyn Gardner found the work stageworthy, but also doubted the attribution, observing that it was "more of a curiosity than a classic". In April 2011 the Royal Shakespeare Company presented a version of Double Falsehood as "Cardenio, Shakespeare's 'lost play' re imagined." The text included "restored" elements of the plot based on Cervantes. The production received good reviews, but the critic Michael Billington believed that it was more suggestive of Fletcher than Shakespeare. In August 2012, the Hudson Shakespeare Company of New Jersey staged an adaptation of Double Falsehood as part of their summer outdoor Shakespeare in the Parks season billing the show as "Cardenio, the lost Shakespeare". While the basic script adhered to the same structure of Double Falsehood, director Jon Ciccarelli modified the character names to match up with their Cervantes counterparts along with adding scenic material, music, stage combat choreography and dance to further flesh out the central Cardenio story. In 2012 Terri Bourus directed a production of Gary Taylor's "unadaptation" of Cardenio, an attempt to reverse Theobald's alterations of the original. Taylor's text along with detailed evidence supporting the view that Theobald had used the original playscript was published in a collection of essays the following year.
Қысқаша мазмұны
Пьеса "Испанияның Андалусия провинциясында" өтеді. Алғашқы сахнада герцог Анджело және оның үлкен ұлы, мұрагері Родерик таныстырылады. Родерик – адал да ізгі ұл; герцогтың кіші ұлы Хенрикес те бар, ол өз ісімен айналысып, герцогтік сарайдан тыс қалыпты. Хенрикес әкесіне жылқы алу үшін алтын сұрап хат жазады. Хенрикес досы Хулионы ақша алу үшін сарайға жібереді. Герцог пен Родерик Хулионы өз мақсаттары үшін пайдалануға шешім қабылдайды: оны бірнеше күн сарайда ұстап, "шынайы тыңшыға" айналдыруға тырысады. Хулионың әкесі Камилло ұлының сарайға баруына риза емес. Хулио Леонораға үйленуді жоспарлап отыр; оның болашақ әйелі келіседі, бірақ сарайға шақыру Хулионың екі әкесінен де рұқсат алу жоспарын кешіктіреді. Хулио Хенрикесті Леонорамен айналысу үшін қалдырады, бұл ақымақтық сенім. Хенрикес әдемі әрі ізгі, қарапайым қыз Виолантеге ғашық болады; ол оның жөнсіз ұсыныстарын қабылдамайды. Хенрикес оған күш қолданады. Кейін, "қатыгез зорлық-зомбылығына" байланысты өзінің кінәлі сезімімен күрескен Хенрикес бұл зорлау емес екеніне өзін-өзі көндіруге тырысады, Виоланте қаншалықты қарсылық көрсетсе де айқайламағанын айтады. Кінәлі сезімі Хенрикеске басқа жоспар құруға кедергі келтірмейді: Хулио болмағанда ол Леонораға да көңіл білдіреді. (Хенрикес жеке сөзінде Хулионы осы мақсатпен жібергенін мойындайды. Виоланте мен Леонораға жасаған тырысықтары – пьеса атауындағы "екі жалғандық"). Жас әйел бұған қатты таңғалып, қорқады, бірақ оның әкесі Дон Бернардо олардың некесі арқасында аристократиямен туыстық байланыс орнатуды қалайды. Леонора Хулиоға хат жазады, ол үйлену тойын бұзу үшін үлгереді. Хулио Хенрикеске қарсы қылыш көтеріп, оны жеңіліске ұшыратып, Бернардоның қызметшілері шығарып тастайды; Леонора есінен танып, оны алып кетеді. Бернардо қызының кесіп тастаған пышағы мен өзін-өзі өлтіру туралы хатын табады, оның мәжбүрлі некеге қарсы тұруға бекінгенін көрсетеді. Хулио мен екі жас қыз, әрқайсысы қайғыға толы күйде, құпия түрде кетеді; әкелер Камилло мен Бернардо өздерінің қайғы-қасіретімен бетпе-бет келеді. Родерик келіп, екі қартты жұбатады. Олардың бақытсыздығы әрқайсысының мінез-құлқына өзгеріс әкеледі: бұрын жұмсақ болған Камилло қатайып, ал бұрын қатал болған Бернардо көз жасына бенеді. IV актте сахна сарай мен қаладан шопандар мал өріп жүрген жабайы жерлерге көшеді (Шекспирдің "Қыс әңгімесіндегі" IV актідегідей пасторлық стильге ауысу). Виоланте өзін ұл ретінде жасырып, қожайын шопанның қызметшісіне айналады. Хулио да сол маңайда, мағынасыз серуендеп, шопандармен ұрысып, олардың тағамын ұрлап жүр. Шебер шопан – дәстүрлі ағылшын драмасындағы сирек кейіпкер, ол әйелді ұл ретінде жасырғанда тани алады. Ол Виолантеге ұнамайтын жыныстық ұсыныс жасайды, бірақ Родериктің келуімен бұл үзіледі. Хенрикес Леонораның жақын маңдағы монастырьға тығылғанын және ағасынан оны қайтарып алуға көмек сұрағанын біледі. Родерик келіседі, ішінара кіші інісіне бақылау үшін; ол Леонораға құрметпен қарауды және онымен бірге қайтуды таңдауға мүмкіндік беруді талап етеді. Родерик жағдайдың барлық мән-жайын түсінуге жетеді; ол Хулио, Леонора, Виоланте және Хенрикесті үйге бірге әкелуге қол жеткізеді. Ол пьесаның соңында үлкен қарсыласу мен татуласу көрінісін ұйымдастырады: Хулио мен Леонора қайта қосылады, ал енді өкініш білдірген Хенрикес өзінің қылмысын өтеу үшін Виолантеге үйленгісі келеді. Үш әке де бұл келісімге келіседі.
The play is set in "the province of Andalusia in Spain". The opening scene introduces Duke Angelo and his elder son and heir, Roderick. Roderick is the dutiful and virtuous son; the Duke also has a younger son, Henriquez, a scapegrace and prodigal who is absent from the ducal court, pursuing his own interests. Henriquez has just written his father a letter, requesting gold to buy a horse; Henriquez will send his friend Julio to court to receive payment. The Duke and Roderick decide to use Julio for their own purposes: they will detain him at court "some few days and assay to mould him / An honest spy" upon Henriquez's "riots". Julio's father Camillo is not happy about his son's mission to court. Julio wants to arrange a marriage with Leonora; his intended bride is agreeable, and the call to court delays Julio's plan to obtain the consent of both their fathers. Julio leaves Henriquez behind him to further his suit with Leonora, a foolish trust. Henriquez has developed an infatuation with Violante, a beautiful and virtuous local girl of humble birth; she rejects his inappropriate solicitations. Henriquez forces himself upon her. Afterward, confronting his guilty conscience over his "brutal violence", Henriquez tries to convince himself that his act wasn't a rape, with the feeble rationalization that Violante did not cry out, however much she struggled physically. His pangs of guilt do not prevent Henriquez from pursuing another scheme: in Julio's absence he is courting Leonora. (Henriquez admits in a soliloquy that he sent Julio away with this in mind. His pursuit of both Violante and Leonora is the "double falsehood" of the title.) The young woman is appalled and repelled by this, but her father Don Bernardo wants the family connection with the nobility that their marriage will produce. Leonora sends a letter to Julio, and he returns in time to frustrate the wedding. Julio challenges Henriquez with his sword but is overwhelmed and ejected by Bernardo's servants; Leonora faints and is carried out. Bernardo discovers a dagger and a suicide note on his daughter's person, revealing her final determination to resist the forced marriage. Julio and the two young women, each in a distraught state of mind, depart mysteriously; the fathers Camillo and Bernardo are left to confront their own distress. Roderick arrives, and comforts the two old men. Their unhappiness works something of a reversal in each man's character: the formerly mild Camillo hardens his nature, while the formerly harsh Bernardo dissolves in tears. In Act IV the scene shifts from court and town to the wilds where the shepherds keep their flocks (the same shift to the pastoral mode that Shakespeare employs in Act IV of The Winter's Tale). Violante has disguised herself as a boy, and has become a servant to a master shepherd. Julio is also in the neighborhood, wandering distractedly, fighting with shepherds and stealing their food. The Master shepherd is a rare character in traditional English drama, who can actually recognize a woman when she's disguised as a boy. He makes a crude and unwelcome sexual advance toward Violante, which is interrupted by the arrival of Roderick. Henriquez has learned that Leonora has taken refuge in a nearby nunnery, and has gained his brother's help in a plan to retrieve her. Roderick has agreed, in part to keep an eye on his younger brother; he insists that Leonora be treated honourably, and given her choice whether to return with them. Roderick is also clever enough to piece together the larger situation; he manages to bring Julio, Leonora, Violante, and Henriquez back home altogether. He engineers a grand confrontation and reconciliation scene at the play's end: Julio and Leonora and happily re united, and a now repentant Henriquez wants to marry Violante to make up for his crime. The three fathers acquiesce to this arrangement.