Кіріспе

Балауыздан жасалған, өлімге әкелмейтін оқ. Балауыздан жасалған оқ – балауыз материалдан, көбінесе парафин балауызынан немесе қажетті тұтқырлықты қамтамасыз ететін балауыздар мен басқа заттардың қоспасынан жасалған, өлімге әкелмейтін снаряд. Ол нағыз оқтың сыртқы баллистикасын имитациялайды, бірақ соққы әсерін қамтамасыз етпейді. Төмен салмағы мен тығыздығына байланысты, балауыз оқтар көбінесе аз немесе мүлдем ұшқыш ұнтақтары жоқ орталық оттық патронмен қолданылады, себебі көбінесе тек балауыздың тұтандырылуы ғана балауыз оқтың сыртқа шығуына қажетті энергияны қамтамасыз ете алады. Ұнтақтың жетіспеуіне байланысты, балауыз оқ патрондары өздігінен қайта зарядталатын қаруды іске қосуға жеткілікті кері соққы энергиясын бермейді, сондықтан олар көбінесе револьверлерде және қолмен қайта зарядталатын басқа қаруларда қолданылады. Арнайы жасалған патрондар мен түрлендіру жиынтықтарын полиция мен әскерилердің тактикалық жаттығуларында қолданылатын балауыз оқпен атуға қабілетті жартылай автоматты қаруларды түрлендіру үшін бірге пайдалануға болады. Балауыз оқтар әскери жаттығуларда, нысана атуда және қақтығыс ату жарыстарында бір ғасырдан астам уақыттан бері қолданылып келеді, онда нағыз металл оқтарды пайдалану қажетсіз қауіпті және тиімсіз болар еді. Бұрын балауыз оқтарды иллюзионистер де, мылтықпен жасалған иллюзиялар үшін, мысалы, оқты ұстау сияқты көріністерде қолданған. Бұл практика кемінде Жан-Евгений Роберт Гудинге дейін жетеді, ол қорғасын шарларына ұқсайтын түсті, қуыс балауыз оқтарды қолданған. Оқ-дәріге салынған балауыз оқ атылған кезде ыдырайды.

Құрылыс

Балауыз оқтарды парафин балауызының қалыпынан цилиндрді соғу үшін оқ қаптамасын пайдаланып оңай жасауға болады, содан кейін оқты әдеттегі қолмен зарядтау құралдарын қолданып дайындауға болады. Бал ара шабы мен/немесе май қосу, таза парафиндік оқтан гөрі жұмсақ әрі иілгіш оқ жасауға мүмкіндік береді. Арнайы, шабуылға арналған патрондарды пайдалану арқылы жоғары жылдамдыққа қол жеткізуге болады, олар жоғары жылдамдық береді, ал кейбір жылдам тарту жарыстарында белгілі бір жарыстар үшін шамалы қара ұнтақ немесе қара ұнтақ орнына қолданылатын заттарды пайдалануға рұқсат етіледі. Сонымен қатар, коммерциялық балауыз оқтар да қол жетімді, және жарыстарда олар қажет болуы мүмкін. Бұл алдын ала жасалған оқтарды оқ қаптамасының аузына ғана басу керек.

Атыс спорты

Тез тартқан және әдіс-тәсілді атушылар қауіпсіздік үшін көбінесе балауыз оқтарды қолданады, себебі қаптамасынан тартқанда қазақша айтқанда өз аяғына немесе тізесіне атып алса, ауыр жарақаттанбайды. Әлемдік жылдам тарту қауымдастығы өз жарыстарының көптеген түрлерінде балауыз оқтарды, сондай-ақ "шарларды жарылатын" арнайы патрондарды қолданады, олардың құрамында ірі ұнтақталған оқ ұнтағы болады. WFDA және басқа да ұқсас жарыстарда қолданылатын оқтар коммерциялық түрде өндірілген болуы керек, және осы мақсатта балауыз оқтарды шығаратын бірнеше өндіруші бар. 20-шы ғасырдың басында балауыз оқтарды пайдалана отырып, макеттік пистолет дуэліне қызығушылық болды. Бұл спорт алғаш рет Францияда танымал болды, онда 1901 жылы доктор Поль Девиллерс, сонымен қатар жақын дуэлист болған, дуэль жаттығулары үшін жаңа, инновациялық балауыз оқ ойлап тапты. Денені қорғау үшін ауыр матадан тігілген киім киілген, бас пен бетті қорғау үшін қалың шыныдан жасалған металл шлем, ал пистолеттер көбінесе атушының қолын қорғау үшін сақталғышпен жабдықталған, ол триггердің алдынан сыртқа қарай созылған. Бір қысқа мерзімге ол танымал болды. 1908 жылы Лондонда өткен жазғы Олимпиада ойындарында бұл спорт қосымша (медальдық емес) шара ретінде көрсетілді.

Нысаналы практика

Атысшыларға тағы да бірнеше төмен жылдамдықты, аз салмақты оқ-дәрілер қол жетімді. Қысқа қашықтықта нысана атуға арналған, қаптамасы бар резеңке немесе пластикалық оқтарды да сатып алуға болады; егер тиісті оқ тұзағы қолданылса, оларды әдетте қайта пайдалануға болады, бірақ олардың секіріп кету қаупі бар. Балауыз оқтар үшін қарапайым фанера парасы оқты тоқтатуға жеткілікті – соққанда балауыз деформацияланып, ағашқа жабысады, кейіннен оны сырып алып, қайта пайдалануға болады. Балауыз оқтардың бір данасының құны төмен, себебі 100 данасы 2 АҚШ долларынан кем бағамен сатылады және балауыздың өзін қайта пайдалануға болады. Оқтарды қайта зарядтау өте жылдам және минималды жабдық талап етеді: қолданылған капсюльді шығаруға арналған декаппер және капсюль салу құралы. Осы құралдармен 50 дана балауыз оқты он минуттан кем уақытта зарядтауға болады. Балауыз оқтар көбінесе қысқа қашықтықта нысана ату үшін револьверлерде және бір рет атылатын тапаншаларда қолданылады. Магазиндік атыс қаруларында балауыз оқтарды қолдануға болады, бірақ оларды жеке-жеке салу қажет болуы мүмкін.

Қауіпсіздік мәселелері

Балауыз оқтар әдетте өлімге әкелмейді және мықты қабырғаларды тесіп өтпейді, сондықтан оларды үй ішінде немесе нақты оқтардың қауіпті болуы мүмкін жағдайларда – оқтардың тесіп өтуі, жанып кетуі және кері секіруі қаупі болғанда – пайдалануға болады. Дегенмен, олар мүлдем қауіпсіз деген сөз емес, себебі олардың бастапқы жылдамдығы шамамен … құрайды. Бұл бояу доптарының жылдамдығынан жоғары, сондықтан сезімтал аймақтарға ауыр зақым келтіруі мүмкін, демек, оларды қолданғанда тиісті сақтық шараларын қабылдау қажет.