Көлік құралының приборлық тақтасы

Кіріспе

Көлік құралының немесе шағын ұшақтың жүргізушісі/ұшқышының алдында орналасқан басқару панелі – көлік құралының немесе шағын ұшақтың жүргізушісі немесе ұшқышының алдында орналасқан басқару панелі.

Дашборд (даш, аспаптар панелі немесе IP, немесе фассия деп те аталады) – көлік құралының, ұшақтың немесе ғарыш кемесінің кабинасындағы орталық консольге орнатылған басқару панелі. Әдетте жүргізушінің (немесе ұшқышның) алдында орналасқан, көліктің жұмыс істеуіне қажетті аспаптар мен басқару элементтерін көрсетеді. Электрондық нұсқасы электрондық аспаптар жиынтығы, цифрлық аспаптар панелі, цифрлық дашборд, цифрлық жылдамдық өлшегіш немесе цифрлық аспаптар жиынтығы деп аталуы мүмкін.

Этимология

Бастапқыда "приборлық тақта" сөзі аттың аяқтары шашыратқан (қопсытқан) саз немесе басқа да қоқыстан жүргізушіні қорғау үшін атқа жегілген арбаның немесе шананың алдыңғы жағына бекітілген ағаштан немесе былғарыдан жасалған тосқауылды білдірген. Бұл терминнің алғашқы белгілі қолданылуы (приборлық тақта ретінде, шаналарға қатысты) 1847 жылға дейін жетеді. Көбінесе бұл тақталар жүргізуші орындығына көтерілуге ыңғайлы тұтқаны немесе қолданылмаған кезде жегуді бекітуге арналған кішкентай иілмелі құрылғыдан басқа қосымша функцияларды атқармайтын. XIX ғасырдың соңында алғашқы "атсыз көліктер" құрастырылғанда, Daimler Stahlradwagen сияқты қозғалтқыштар жүргізушінің астына орналастырылған кезде, қарапайым приборлық тақта көліктердің алдыңғы дөңгелектерінен шашыраған қоқыстан жолаушыларды қорғау үшін сақталды. Алайда, көлік дизайны эволюциялап, қозғалтқыш жүргізушінің алдына орналастырылғанда, приборлық тақта көліктегілерді қозғалтқыштың ыстығы мен майынан қорғайтын панельге айналды. Механикалық күрделілік біртіндеп артқан сайын, бұл панель өлшегіштер мен шағын басқару элементтерін орналастыруға қолайлы орынға айналды, содан заманауи аспаптар панелі пайда болды, бірақ бұрынғы атауын сақтап қалды. Алғашқы жаппай өндірілген автомобиль – Oldsmobile Curved Dash – өзінің есімін шана сияқты қисық приборлық тақтасынан алды.

Дашбордтың ерекшеліктері

Алғашқыда құралдар панелі қарапайым басқару элементтерінен (мысалы, руль) және жылдамдық, жанармай деңгейі мен май қысымын көрсетуге арналған аспаптар жиынтығынан тұрса, қазіргі заманғы құралдар панелі кең ауқымды өлшегіштерді, басқару элементтерін, сондай-ақ ақпараттық, климат-бақылау және ойын-сауық жүйелерін қамтуы мүмкін. Заманауи құралдар панеліне жылдамдық көрсеткіші, тахометр, жүріс өлшегіш, қозғалтқыш салқындатқыш сұйығының температура көрсеткіші, жанармай көрсеткіші, бұрылыс сигналы, беріліс орналысын көрсететін индикатор, қауіпсіздік белбеуінің ескерту шамдары, тұрақ тежегішінің ескерту шамдары және қозғалтқыш бұзу шамдары кіруі мүмкін. Ауа тежегіштері бар жүк көліктері мен автобустарда тежегіш жүйесіндегі ауа қысымын көрсететін өлшегіштер де болады. Басқа мүмкіндіктерге генератордың кернеуін көрсететін өлшегіш, отынның, майдың төмен қысымын, дөңгелектердің төмен қысымын және ауа қаптамасы (SRS) жүйелеріндегі ақауларды көрсететін индикаторлар, қолғап бөлімі, күл салғыш және темекі тұтандырғыш немесе электр розеткасы, сондай-ақ жылыту және желдету жүйелері, жарықтандыруды басқару, қауіпсіздік жүйелері, ойын-сауық жабдықтары және ақпараттық жүйелер, мысалы, навигациялық жүйелер кіруі мүмкін.

Түйіндеу және қауіпсіздік

1937 жылы Chrysler, Dodge, DeSoto және Plymouth автомобильдері тізеден жоғары көтерілген, барлық басқару элементтері тегіс орнатылған қауіпсіздік панелімен жабдықталды. 1930 жылдары автокөлік қауіпсіздігінің пионері Клэр Л. Стрейт жұмсақ панельдерді қолдануды ұсынды. 1948 жылы Tucker 48 жұмсақ панельдері бар алғашқы автомобиль болды. 1970 жылдардағы қауіпсіздікті арттырудың бірі – жұмсақ панельдерді кеңінен пайдалану болды. Жұмсақ қабатты көбінесе полиуретан көбік, ал беткі жағын әдетте поливинилхлоридтен (ПВХ) немесе сәндік үлгілерде былғарыдан жасайды. 1990 жылдардың басында және ортасында әуе қаптамалары рульдер мен приборлар панельдерінің стандартты жабдықтамасына кірді.

Құрал-саймандардағы мода

1940-1960 жылдары американдық автомобиль өндірушілер және олардың ізбасарлары хром мен мөлдір пластикпен безендірілген приборлық тақтада эстетикалық пішіндес аспаптарды жасады. Бұл аспаптар оқуға қиын болуы мүмкін еді, бірақ көбінесе стильді деп есептелді. Күн сәулесі хромға жарқыраған шағылыс тудыруы мүмкін, әсіресе ашық кабиналы автомобильдерде. Бұл тенденция Солтүстік Америкадағы көліктерде 1980-жылдардың соңына дейін сақталды, онда әлі де ағаштан жасалған және жалған хроммен әшекейленген приборлық тақталар мен шаршы пішіндес аспаптар қолданылды. Бұл, еуропалық және жапондық өндірушілер приборлық тақта мен аспаптар панелінің дизайнында қарапайым, функционалды және минималистік көзқарас қабылдағаннан кейін ұзақ уақытқа созылды. Тұтынушы электроникасында VFD, LED және LCD дисплейлерінің пайда болуымен, кейбір өндірушілер автомобильдерін заманауи етіп көрсету үшін цифрлық дисплейлі аспаптарды қолданды. Кейбір автомобильдерде жылдамдықты жел шынысына проекциялайтын бас дисплейі қолданылады, бұл әскери ұшқыштардағы сияқты, бірақ әлдеқайда қарапайым нұсқасы. Соңғы жылдары, қосымша приборлық жинақтарға сұраныс артуына байланысты, көптеген автокөлік өндірушілері өздерінің приборлық тақталарына стильдік элементтерді қосуға белсенді түрде кірісті. Мысалы, Chevrolet Sonic автомобильдері сыртқы (мысалы, арнайы графикалық пакет) және ішкі косметикалық жаңартулар ұсынады. OEM приборлық тақталарын орнату және жаңартудан басқа, көптеген компаниялар күмбезді полиуретан немесе винилден жасалған қосымша приборлық тақта жиынтықтарын немесе «приборлық жинақтарды» ұсынады. BMW, Honda, Toyota және Mercedes Benz сияқты өндірушілер кейбір аспаптар кластерлеріне жанармай шығынын нақты уақыт режимінде көрсететін жанармай шығыны өлшегіштерін енгізді, бұл бастапқыда тек сәнді көліктерде және кейінірек гибридтік автомобильдерде қолданылды. 2000-жылдардың соңында жанармай үнемдеуге және технологияның дамуына назар аударғаннан кейін, 2010-жылдардағы көптеген автомобильдер приборлық тақтасында нақты уақыт немесе орташа жүріс көрсеткіштерін ұсынады. 1970-жылға дейін амперметр зарядтау жүйесінің күйін бақылау үшін таңдалыныс өлшегіш болды. Кейіннен оның орнына вольтметр қолданыла бастады. Бүгінде көптеген отбасылық автомобильдерде вольтметрлер мен май қысымын өлшегіштердің орнына приборлар панеліндегі аспаптар кластерлерінде ескерту шамдары орнатылған, бірақ спорттық автомобильдерде әдетте өнімділікті бақылау және жүргізушінің қанағаттануын арттыру үшін нақты өлшегіштер болады. Сондай-ақ, жүк көтергіштерде ауыр жүк тасымалдау немесе жолдан тыс жүру сияқты жағдайларда жүйе жұмысын бақылау үшін де олар қолданылады.

In the 1940s through the 1960s, American car manufacturers and their imitators designed aesthetically shaped instruments on a dashboard accented with chrome and transparent plastic, which could be less readable, but was often thought to be more stylish. Sunlight could cause a bright glare on the chrome, particularly for a convertible. On North American vehicles in particular, this trend lingered on until the late 1980s, which still featured dashboards with wood and fake chrome embellishment along with square instruments – long after European and Japanese manufacturers had long embraced a plainer, more functional and austere approach for dashboard and instrument panel design. With the advent of the VFD, LED and LCD in consumer electronics, some manufacturers used instruments with digital readouts to make their cars appear more up to date. Some cars use a head up display to project the speed of the car onto the windscreen in imitation of fighter aircraft, but in a far less complex display. In recent years, spurred on by the growing aftermarket use of dash kits, many automakers have taken the initiative to add more stylistic elements to their dashboards. One prominent example of this is the Chevrolet Sonic which offers both exterior (e. g., a custom graphics package) and interior cosmetic upgrades. In addition to OEM dashboard trim and upgrades a number of companies offer domed polyurethane or vinyl applique dash trim accent kits or "dash kits". Manufacturers such as BMW, Honda, Toyota and Mercedes Benz have included fuel economy gauges in some instrument clusters, showing fuel mileage in real time, which was limited mainly to luxury vehicles and later, hybrids. Following a focus on increasing fuel economy in the late 2000s along with increased technology, most vehicles in the 2010s now come with either real time or average mileage readouts on their dashboards. The ammeter was the gauge of choice for monitoring the state of the charging system until the 1970s. Later it was replaced by the voltmeter. Today most family vehicles have warning lights instead of voltmeters or oil pressure gauges in their dashboard instrument clusters, though sports cars often have proper gauges for performance purposes and driver appeasement along with larger trucks, mainly to monitor system function during heavy usage such as towing or off road usage.

Электрондық аспаптар жиынтығы

Автомобильде электрондық аспаптар жиынтығы, немесе қысқаша сандық аспаптар панелі – спидометрді қоса, аспаптардың жиынтығы, ол дәстүрлі аналогтық бағанаштардың орнына сандық көрсеткішпен (цифрмен) көрсетіледі. Көптеген адамдар оны жай ғана сандық спидометр немесе электрондық аспаптар жиынтығы деп атайды.

Тарих

Электрондық аспаптар панелінің алғашқы қолданылуы 1976 жылғы Aston Martin Lagonda көлігінде болды. Алғашқы американдық өндіруші 1978 жылы Cadillac Seville көлігін Cadillac Trip Computer жүйесімен ұсынды. Америка Құрама Штаттарында олар 1980 және 1990 жылдары жасалған көптеген автокөліктерге қосымша опция ретінде келді, және кейде Cadillac, Chrysler және Lincoln брендтерінің кейбір сәнді модельдерінде стандартты жабдық болды. Олар жылдамдық көрсеткішімен қатар, цифрлық дисплейді де қамтыды, сонымен қатар сыртқы температура, бағыт, жанармай шығыны және жанармай қалдығымен жүріп тұратын қашықтық (DTE) сияқты ақпаратты көрсететін сапарлық компьютер де болды. 1983 жылы Renault 11 Electronic еуропалық хэтчбектер арасында алғашқы рет цифрлық панельге ие болды. Бүгінгі таңда аналогты жылдамдық көрсеткіші цифрлық дисплеймен біріктірілген көптеген көліктер кездеседі. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында General Motors компаниясы Oldsmobile Toronado, Buick Riviera және Buick Reatta сияқты автомобильдерге сенсорлық экранды CRT-мониторларды, күнтізбені және қолынан басқарылатын ұялы телефон интеграциясы сияқты мүмкіндіктермен орнатты.

Темір жолға арналған қолданбалар

Электроникалық аспаптар жиынтығы теміржол көліктерінде кеңінен таралған, онда жеке аспаптар түрлі цифрлық көрсеткіштермен алмастырылады. Аспаптар жиынтығының алғашқы қолданылуы көбінесе қысым, электр және басқа да өлшегіштерде аналогты немесе сандық мәліметтерді көрсету үшін светодиодтарды (LED) пайдаланды. Олар түрлі кабиналық сигнализация жүйелерімен интеграцияланып, көп функциялы дисплейлермен бірге кабина ішкі кеңістігін ыңғайлырақ етіп, машинист пен пайдаланушы арасындағы өзара әрекеттесуді жақсартты.