«Шкафтағы үнді» – 1980 ж. жарық көрген Линн Рейд Бэнкстің балалар фантастикалық романы. Кітап 1995 ж. фильмге бейімделді. Кішкентай достар мен шынайы сезімдер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1980 жылғы балалар фантастикалық романы
кітап негізінде түсірілген фильм
1980 children's fantasy novel
the film based on the book
"Кепедегі үнділік" – британдық жазушы Линн Рид Банкстің төменгі фантастикалық балалар романы. Ол 1980 жылы Робин Жак (Ұлыбритания) және Брок Коул (АҚШ) салған суреттермен жарық көрді. Кейін 1995 жылы осы атпен балалар фильмі шығарылды. Серияның келесі кітаптарын Пирс Санфорд суреттеді. Kirkus Reviews басылымы серияның алғашқы кітабына байланысты: "Алғашқы кітапта кішкентай тұлғалармен ойнауға деген балалық тілек пен олардың кішкентай болғанымен, нағыз адамдар екенін және оларды осылай пайдалануға болмайтынын түсіну арасындағы үйлесім жақсы сақталған" деп жазды. Бір кезде сыныптар мен кітапханалар бұл кітапты кеңінен қабылдап, тіпті оқу бағдарламасына, кітаптың ұсынылатын оқу деңгейіндегі балаларға арналған оқу материалдарының бір бөлігі ретінде қосты. 2003 және 2004 жылдары HarperTrophy алғашқы кітапты және сериядағы тағы төрт романды қайта басып шығарды, сондай-ақ Майкл Коэлшке жаңа мұқаба суреттерін салуды тапсырды.
The Indian in the Cupboard is a low fantasy children's novel by the British writer Lynne Reid Banks. It was published in 1980 with illustrations by Robin Jacques (UK) and Brock Cole (US). It was later adapted as a 1995 children's film of the same name. Later books in the series were illustrated by Piers Sanford. In a review of the first book of the series, Kirkus Reviews observed, "The first book had a fine balance between childish desire to play with the tiny figures and awareness that, though small, they were real people who ought not to be so manipulated." At one time, classrooms and libraries widely accepted the book, to the point that it was part of the teaching curricula for children at the novel's recommend reading level. In 2003 and 2004, HarperTrophy reprinted the original book, along with the other four novels in the series, and commissioned Michael Koelsch to illustrate new cover artworks.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Омридің тоғызыншы туған күнінде жақын досы Патрик оған кішкентай пластик үнді мүсінін сыйға береді, бұл Омриге көңілін қалдырады. Омри ағасынан ақ металлтан жасалған дәрі-дәрмек шкафын да алады. Шкафтың құлпына үйдің бір ғана кілті сәйкес келеді, ол Омридің әжесінің әшекейлік қорабының кілті. Омри пластик мүсінді шкафқа салып, кілтпен құлпылайды, ал ертесіне мүсіннің үш дюймдық ирокез үндісіне айналып тірілгенін көреді. Кішкентай Аю (кейбір басылымдарда Кішкентай Бұқа) аталған кішкентай адам бастапқыда Омриді құдай деп есептесе де, ол Омридің үлкен болғанымен, қарапайым бала екенін біліп, оны басқара бастайды. Кішкентай Аю үйді және бақты зерттейді, ал Омри оның қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Кішкентай Аюның типи сыйлығын қабылдамауы (ирокездер ұзын үйлерде тұрады) Омриді ирокездер туралы көбірек зерттеуге итермелейді, соның арқасында ол американдық үндістер туралы стереотиптік көзқарастарын қайта қарап, Кішкентай Аюдың тарихы мен мәдениеті бар нағыз адам екенін түсінеді. Омриге ескі үнді басшысының пластик мүсіні тірілгеннен кейін шоктан қайтыс болғанда қатты әсер етеді. Кішкентай Аю, алайда, ескі басшының бас киімін талап етеді, себебі ол осы лауазыпты алуға лайық жалғыз адам және бұрынғыдан да талапшыл болады. Патрик Омриге ойыншық үндісімен ойнауы үшін пластик ковбой сыйлайды. Омри сыйлықты қабылдамайды, бұл Патриктің құпияны білуіне себеп болады. Патрик Омриді көптеген пластик адамдарды тірілтуге көндіреді, ал Омри олардың ойыншық емес, нағыз адамдар болатынын айтады. Дегенмен Патрик Омридің білмейтін күйінде шкафты пайдаланып, Кішкентай Аюдан мүлдем басқа уақыттан және жерден келген Бун есімді пластик ковбойды тірілтеді. Омридің қарсылығына қарамастан, Патрик Бунды Кішкентай Аюмен таныстырады. Екі кішкентай адам бір-біріне күдікпен қарайды, Бун Кішкентай Аюды "жабайы" және "ласы" деп қысым көрсетеді. Антагонизм Омри мен Патрик оларды теледидармен таныстырғанда шиеленіседі; Бун ескі вестернде американдық үндістердің қырғынын мақтап жатқанда, Кішкентай Аю оны көкірекке жебемен атып тастайды. Кішкентай Аю бірден өкінеді, бірақ Бунды құтқару үшін жеткілікті дәрі білмейді, ал ұлдар көмектесу үшін тым үлкен. Омри Бірінші дүниежүзілік соғыстағы дәрігер болған Томми Аткинс есімді мүсінді тірілтеді, ол Францияның окоптарынан келген. Томми бұл таңғажайып түс деп есептеп, шкаф арқылы қайта тасымалданудан бұрын Бунның өмірін құтқарады. Кішкентай Аю Бунның жараларын емдеуді жалғастырады, және олар бірте-бірте бір-біріне сенім арта бастайды. Бұл оқиға Патрикке кішкентай адамдар ойыншық емес екенін түсіндіреді. Екі бала да Бун мен Кішкентай Аюға жақын болғанымен, олар әркімді өз уақытына қайтаруға келіседі. Басшы ретінде Кішкентай Аю келіншек талап етеді. Кішкентай Аю американдық үнділердің пластик мүсіндерінен таңдайды және Омри Bright Stars (кейбір басылымдарда Екі Жұлдыз) есімді ирокез әйелін тірілтеді. Екі бала мен кішкентай адамдар соңғы тойға қатысады, оның барысында Бун Кішкентай Аюдың қан бауырына айналады, сондай-ақ Омри, кішкентай адамдар шкаф арқылы үйге қайтарылады. Әр бала досының пластик суретін естелік ретінде сақтайды, ал Омри шкафтың кілтін анасына қайтарады, осылайша оларды қайта тірілтуге құмар болмайды.
On Omri's ninth birthday, his best friend Patrick gives him the disappointing gift of a small plastic Indian figurine. Omri also receives a white metal medicine cupboard from his brother. The only key in the house that fits the cupboard's lock is the key to Omri's great grandmother's jewellery box. Omri puts the plastic figurine in the cupboard and locks it with the key, only to discover the following morning that the figurine has come to life as a three inch tall Iroquois Indian man. Though the tiny man, whose name is Little Bear (Little Bull in some editions), initially believes that Omri is a god, he quickly realizes that Omri is only an ordinary, albeit giant, boy, and proceeds to boss him around. Little Bear explores the house and garden, while Omri provides for Little Bear's needs. Little Bear's rejection of the gift of a tipi (as Iroquois live in longhouses) leads Omri to research more about the Iroquois people, causing him to rethink some of his stereotypical views of American Indians and to realize that Little Bear is a real person with a history and culture. Omri is particularly affected when a plastic figure of an elderly Native American chief dies of shock upon being brought to life. Little Bear, however, claims the old chief's headdress, as he is the only one around to take the title, and becomes more demanding than ever. Patrick offers Omri a gift of a plastic cowboy so that Omri can play properly with his toy Indian. Omri rejects the gift, which leads to letting Patrick in on the secret. Overwhelmed with excitement, Patrick urges Omri to bring loads of plastic people to life, while Omri protests that the people would be real, not toys to be played with. Nevertheless, Patrick uses the cupboard without Omri's knowledge, bringing to life the plastic cowboy, who turns out to be a man named Boone from an entirely different place and time as Little Bear. Over Omri's objections, Patrick introduces Boone to Little Bear. The two tiny men mistrust one another from the start, with Boone deriding Little Bear as "savage" and "dirty." The antagonism comes to a head when Omri and Patrick introduce the duo to television; when Boone cheers the slaughter of Native Americans in an old Western, Little Bear shoots him in the chest with an arrow. Little Bear is immediately guilty, but does not know enough medicine to save Boone, while the boys are far too large to help. Omri brings to life the figure of a World War I medic, who turns out to be a man named Tommy Atkins from the trenches of France. Tommy, believing that this is a strange dream, saves Boone's life before being transported back through the cupboard. Little Bear continues to treat Boone's injuries, and the two gradually come to trust one another. This incident finally impresses upon Patrick that the tiny people are not toys. Though both boys have become attached to Boone and Little Bear, they agree to return everyone to their own time. As chief, Little Bear demands a bride. Little Bear chooses from an array of plastic Native American figurines and Omri brings to life an Iroquois woman called Bright Stars (Twin Stars in some editions). The two boys and the tiny people have a final celebration, during which Boone becomes Little Bear's blood brother as does Omri, before the miniature people are sent home through the cupboard. Each boy keeps the now plastic image of their friend as a memento, and Omri gives the cupboard's key back to his mother so that he will not be tempted to bring them back.
Сын
Роман американдық түпкі халықтарды бейнелеуі мен олардың суреттелуі үшін сынға ұшырады. 1991 жылы Америка кітапханалар қауымдастығының ұлттық конференциясында Наоми Колдуэлл Вуд пен Лиза А. Миттен (Америкалық үнді кітапханалары қауымдастығының бұрынғы президенттері) кітапты және оның жалғауларын "Қорытуға болатын тақырыптар" тізіміне енгізіп, оларды "американдық түпкі халықтардың қорқынышты стереотиптерімен толтырылған, жоғары бағаланған кітаптардың классикалық мысалдары" деп атады. Банкс өзінің "үнді" кейіпкерін британдық авторлар арасында кең таралған зиянды клишелердің жиынтығынан жасады. Сол сияқты, Ронда Харрис Тейлор бұл романға байланысты туындаған даудың бір қыры – "кітаптағы американдық түпкі халықтардың бейнесі қабылдауға лайықты деп есептелуі, оның американдық үндістерді жабайылар ретінде көрсетуі американдық үндістерге деген қатынасты бейнелейтіні" және Омридің рөлі ақ патернализм идеяларын күшейтеді деп түсіндіреді. "Оқуға бостандық" ұйымының мәлімдемесіне сәйкес, Камлупс қаласының (Британдық Колумбия) мектеп тақтасы кітапқа қарсылық білдіріп, оны "туған халықтарды қорлайтын мүмкіндігі бар" деп атап, қоғамдық кітапханалардан уақытша алып тастады. Кітап қайтадан кітапханаларға қосылды, бірақ тақырып мұғалімдерге арналған сынға ұшыраған материалдар тізіміне енгізілді.
The novel has been criticised for its portrayal and representation of Native Americans. At the 1991 American Library Association national conference, Naomi Caldwell Wood and Lisa A. Mitten (former presidents of the American Indian Library Association) listed the book and its sequels under "Titles to avoid", calling them "classic examples of highly acclaimed books riddled with horrendous stereotypes of Native Americans. Banks has created her 'Indian' character from the mixed bag of harmful cliches so common among British authors". Similarly, Rhonda Harris Taylor explains that one aspect of controversy surrounding this novel is the "fact that the book's portrayal of Native Americans is seen as acceptable, implying its representations of American Indians as savages are the way American Indians are viewed in the mainstream," and that the role of Omri reinforces ideas of white paternalism. According to Freedom to Read, the book was challenged by a school board in Kamloops, British Columbia, and was temporarily removed from public libraries on the basis of the "potentially offensive treatment of native peoples." The book was reintroduced into libraries, but the title was placed on the list of challenged materials for teacher information.
Үндістанның оралуы (1985)
Серияның екінші кітабы Avon баспасынан, қазір HarperCollins Publishers баспасының бөлімінен жұмсақ мұқабамен шықты. Ол "Нью-Йорк Таймс" газетінің ерекше кітаптарының тізіміне енді.
The second book in the series was published in paperback by Avon books, now an imprint of HarperCollins Publishers. It was a New York Times Notable Book.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Жаңа кітаптағы оқиғалардан бір жыл өткен соң, Омри "Пластик үндіс" әңгімесі үшін әңгіме жазу байқауында бірінші орынды жеңіп алады, ал бұл шынымен шкафпен болған шынайы оқиғаларын баяндайды; қалғандары Омридің әңгімесі ойдан шығарылған деп есептейді. Жақсы жаңалықты бөліскім келіп, Омри сиқырлы шкаф арқылы Кішкентай Аю мен Жарқыраған Жұлдыздарды алып келеді. Кішкентай Аю өз уақытында шайқасқан француз әскерлерімен болған шайқаста ауыр жарақат алып қайтып келеді. Омри алғашқы кітаптағы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы фельдшер Томмиді қайтаруға тырысады, бірақ Томмидің мұқият бүктелген формасы мен медициналық сөмкесін ғана алады, бұл Томми соғыста қаза тапқанын түсінуге мәжбүр етеді. Омри көмек сұрап Патрикке барады. Басында Патрик кішкентай адамдар туралы еске түсірмейтіндей болады, бірақ кейін Омриге әлі де қалтасында Бунның пластик мүсінін сақтап жүргенін көрсетеді. Патриктің туысы Тамсинге туған күніне пластик медициналық фигуралар жинағы сыйға берілді, ал жігіттер оны қарызға алып, бүкіл топты шкафта тірілтуді жоспарлайды; алайда Тамсин оларды миниатюраларды алып жатқанда ұстап алады. Омри бір әйелдің, медбикенің мүсінін қалтасына тығып алады. Омри мен Патрик медбикені шкафқа салып, тірілтеді. Медбике, оны Метрон деп атайды, қызмет барысында ұйықтап қалғанын ойлап, Кішкентай Аюдың өмірін құтқарады. Метрон сондай-ақ Жарқыраған Жұлдыздың жүкті екенін хабарлайды, ал жігіттер оны соғыс зардап шеккен ауылына қайтарудың орнына, бала туғанға дейін Жарқыраған Жұлдызды өздерімен бірге ұстауды қауіпсіз деп шешеді. Патрик Кішкентай Аюға қамқорлық жасауға көмектесу үшін каубой Бунды шкаф арқылы қайта тірілтеді. Кішкентай Аю Бунга өзінің халқының француздық әскермен соғыста бастан өткерген қиындықтары туралы айтады, ал Бун досын 19 ғасырдың соңындағы Бунның уақытында кең таралған "заманауи" алты атушымен қамтамасыз етуді қалайды. Патрик пластик әскерлерді (20 ғасырдың қару-жарағымен) шкаф арқылы Кішкентай Аюдың уақытына қайтару туралы ой жасайды. Кішкентай Аю заманауи қару-жарақ туралы идеяға қуанса да, ағылшын әскерлерін өз ауылына әкелуден бас тартады. Омри бұл тарихқа араласуға тең деп санайды, бірақ Кішкентай Аюдың халқын құтқаруға деген құштарлығына жеңіледі. Балалар жергілікті дүкендерден тағы бірнеше пластик ирокез мүсінін сатып алады және оларды Кішкентай Аюдың әскері ретінде қызмет ету үшін шкафпен бірге тірілтеді. Олар сондай-ақ ирокездерге беру үшін заманауи қарулардың пластик миниатюраларын, сондай-ақ ирокездерге оларды қолдануды үйрету үшін Корольдік теңіз әскерінің миниатюралық мүсінін (ол британдық капрал Фикитс болып шығады) сатып алады. Кішкентай Аю мен оның әскері кері қайтарылғаннан кейін, Бунның кездейсоқ айтқан сөзі Омри мен Патрикті шкафтың емес, кілттің сиқырлы екеніне ойлануға итермелейді. Омри Кішкентай Аюдың пластик киізін ұстап, үлкен бос сандыққа кіреді және Патрикке кілтті бұруды бұйырады. Омри өзін Типидің суреттелген әшекейлерінің бірі арқылы көріп, онда Алгонкиндер тобы Кішкентай Аюдың ауылына шабуыл жасағанын көреді. Типи өртеніп кетеді, бірақ Патрик оны уақтылы қайтарып алады, тек Омридің шашы күйіп, беті қабынып кеткенін көреді. Патрик пен Омри екеуі де Омридің жарақаттарынан және Кішкентай Аюдың уақытының шынайы және қауіпті екенін еске түсіруден қатты қалтырады. Сол түні Патрик ирокездер армиясын қайтаруға тырысады, бірақ олар заманауи қаруды қолдануға мүлдем дайын емес екенін біледі; қарудың күшімен таныс болмауы олардың жауларын қоршап, атыс қаншалықты алыс болатынын түсінбей, атуларына себеп болады, кейбіреулері өз жақтарынан кездейсоқ атып тастайды. Метрон бірнеше адамды құтқара алады, бірақ көптеген адамдар қаза болады немесе өліп жатыр. Кішкентай Аю өз әскерін өлімге алып барғаны үшін ұялады, бірақ Жарқыраған Жұлдыз жаңа туған ұлын көрсетіп, оны жұбатады, оны ол Tall Bear деп атайды. Кейінірек сол түні, Патрик пен Омридің үйі бос болғанда, үш скинхед үйді тонауға кіріседі. Патрик пен Омри өздерінің теңізші досы Фикитсті әскермен бірге алып келіп, оларды скинхедтерге жібереді, олар шағын пулемет атысымен шашылып, қашуға мәжбүр болады. Омридің ата-анасы қайтып келіп, ұрыларды полиция шақырудың орнына өздері ұстағандары үшін балаларды сөгіп тастайды (Омриді де "отпен ойнағаны" үшін және бетін күйдіргені үшін сөгіп тастайды). Кішкентай Аю мен Жарқыраған Жұлдыздарды өз уақытына қайтарудан бұрын, Омри Кішкентай Аюға жүлделі әңгіме туралы айтады, ол Омридің Кішкентай Аюды көруге деген себебі еді. Кішкентай Аю өзінің ұлы әкесі Омридің әңгімесінде өлгеннен кейін ұзақ жылдар бойы сақталатынын білуге қуанарын айтады.
A year after the events of the previous book, Omri wins first prize in a story writing competition for his tale "The Plastic Indian", which is actually a recounting of his real adventures with the cupboard; everyone else assumes that Omri's story is fictional. Wanting to share his good news, Omri brings Little Bear and Bright Stars through the magic cupboard. Little Bear returns badly injured by the French soldiers he has been fighting in his own time. Omri attempts to bring back Tommy, the WWI field medic from the first book, but receives only Tommy's neatly folded uniform and medical bag, causing him to realize that Tommy was killed in the war. Omri goes to Patrick for help. At first Patrick seems to have banished the memory of the tiny people from his mind, but then reluctantly shows Omri that he still carries the plastic figure of Boone in his pocket. Patrick's cousin Tamsin recently received a set of plastic medical figurines as a birthday gift, and the boys plan to borrow it and bring the whole group to life in the cupboard; however, Tamsin catches them taking the miniatures. Omri is able to slip one figure, a nurse, into his pocket. Omri and Patrick put the nurse in the cupboard and bring her to life. The nurse, called Matron, believing she has dozed off while on duty, saves Little Bear's life. Matron also announces that Bright Stars is pregnant, and the boys decide that it would be safer to keep Bright Stars with them until after the baby is born, rather than return her to her war torn village. Patrick brings the cowboy Boone back to life through the cupboard in order to help Bright Stars care for Little Bear. Little Bear tells Boone about the troubles his people are suffering during their war with the French, and Boone wishes that he could somehow supply his friend with the "modern" six shooters that are common in Boone's late 19th century timeline. Patrick gets the idea to take plastic soldiers (with 20th century weaponry) back through the cupboard to Little Bear's time. Little Bear likes the idea of modern weapons, but refuses to bring English soldiers back to his village. Omri is reluctant, believing this amounts to meddling with history, but is won over by his desire to save Little Bear's people. The boys buy several more plastic Iroquois figures from the local shops and bring them all to life with the cupboard to serve as Little Bear's army. They also buy plastic miniatures of modern guns to give to the Iroquois, as well as a miniature Royal Marine figurine (who turns out to be a British corporal named Fickits) to instruct the Iroquois in their use. After Little Bear and his troops are sent back, a casual comment by Boone prompts Omri and Patrick to wonder if it is the key which is magical, rather than the cupboard. Omri climbs into a large empty chest while holding Little Bear's plastic tipi and has Patrick turn the key. Omri finds himself looking through the eyes of one of the tipi's painted decorations, where he witnesses a group of Algonquins attacking Little Bear's village. The tipi is set on fire, but Patrick brings him back in the nick of time, only to find half Omri's hair singed off and his face blistered. Both Patrick and Omri are shaken, both by Omri's injuries and by the brutal reminder than Little Bear's time is real and dangerous. That night, Patrick brings back the Iroquois army, only to find that they were completely unprepared for the use of modern weapons; their unfamiliarity with the power of the weapons results in them surrounding their enemies and shooting without realising how far the shots would travel, with some of them being shot by their own side by accident. Matron is able to save several lives but many are dead or dying. Little Bear feels ashamed of leading his troops into death, but Bright Stars is able to comfort him by showing off their newborn son, whom he names Tall Bear. Later that night, while Patrick and Omri have the house to themselves, a trio of skinheads breaks in the house to burgle the family. Patrick and Omri bring back their Marine friend Fickits, along with a complement of troops, and set them loose on the skinheads, who are peppered by tiny machine gun fire, causing them to flee. Omri's parents return and scold the boys for taking care of the burglars themselves rather than calling the police (Omri is also scolded for "playing with fire" and burning his face). Before returning Little Bear and Bright Stars to their own time, Omri finally tells Little Bear about the prize winning story, which was the reason Omri wanted to see Little Bear all along. Little Bear reflects that his son will be proud to know that his father will live on in Omri's story long after his death.
Үндістанның құпиясы (1989)
Серияның үшінші кітабын кем дегенде Грэм Филпот (Ұлыбритания), Тед Левин (АҚШ) және Пирс Санфорд (кейін) суреттеген. Kirkus журналы "Банкс шеберлікпен сюжет құрады" және Омри мен оның әкесі арасындағы қарым-қатынасты жасайды деп атап өткен. "Банксқа бұрын тағылғандай, мұндағы американдық индейстерді стереотиптеуге көп мүмкіндік жоқ, бірақ Джессика Шарлотта музыкалық зал әншісінің карикатурасы болып көрінеді; мұндай стильдік шамаменділікті танымал әдебиетте сынға салу орынды ма, әлде бекершілік пе деп ой тудырады."
The third book in the series was illustrated at least by Graham Philpot (UK), Ted Lewin (US), and Piers Sanford (later). Kirkus observed that "Banks plots expertly" and develops the relationship between Omri and his father. "There's not much chance to stereotype Native Americans here, as Banks was charged with earlier, but Jessica Charlotte is certainly a caricature of a music hall singer; one wonders whether it's reasonable, or merely foolish, to deplore such shorthand in popular fiction."