Кіріспе
Американдық саясаткер және дипломат (1949 жылы туған)
Джеймс Стюарт Гилмор III (6 қазан 1949 жылы туған) – американдық саясаткер, мемлекет қайраткері, дипломат және бұрынғы адвокат, 1998 жылдан 2002 жылға дейін Вирджиния штатының 68-ші губернаторы қызметін атқарған. Республикалық партия мүшесі Гилмор 2001 жылы Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы болды және Трамп әкімшілігі кезінде Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ) АҚШ-тың елшісі болып тағайындалды. Вирджинияда туып өскен Гилмор Вирджиния университетін бакалавр және заң докторы дәрежесімен бітірді, содан кейін АҚШ армиясында қарсы барлау агенті болып қызмет етті. Кейіннен ол округ прокуроры және Вирджинияның бас прокуроры болып сайланды, ал 1997 жылы Вирджинияның губернаторы болып сайланғанға дейін жұмыс істеді. 2002 жылы губернаторлық қызметі аяқталғаннан кейін Гилмор 2008 жылы АҚШ Сенатына және 2008 және 2016 жылғы сайлауларда АҚШ президентіне республикалық үміткер болуға тырысты. 2018 жылдың қараша айында президент Дональд Трамп Гилморды Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымындағы АҚШ миссиясының өкілі ретінде тағайындады, бұл лауазым елші тағайынына тең. Гилмор 2019 жылдың 25 маусымында ант берді және 2 шілдеде ЕҚЫҰ Бас хатшысы Томас Гремингерге сенімхаттарын тапсырды.
Ерте өмір және білім
Гилмор Вирджиния штатының Ричмонд қаласында дүниеге келді. Оның анасы Маргарет Эвелин (Кендел тумасы) – шіркеу хатшысы, әкесі Джеймс Стюарт Гилмор кіші – азық-түлік дүкенінде ет кесетін болған. Ол Джон Рэндольф Таккер орта мектебін бітіріп, 1971 жылы Вирджиния университетінен бакалавр дипломын алды.
Әскери қызмет
1971 жылы Гилмор колледжді бітіргеннен кейін АҚШ армиясына өз еркімен қатысты, Аризона штатындағы Форт-Хуачукада жаңадан құрылған АҚШ армиясының барлау орталығында әскери барлау корпусында қызмет етуге қажетті жаттығулар мен дайындықтан өтті. Гилмор сондай-ақ Калифорния штаты, Монтерейдегі АҚШ қорғаныс тілдер институтында қатаң шет тілдер курсын оқыды. 1970 жылдардың басында Гилмор үш жыл бойы 650-ші әскери барлау тобында жұмыс істеді. Вьетнам соғысы кезінде Батыс Германияда қызмет еткен және неміс тілін жақсы білген ол АҚШ армиясының қарсы барлау агенті ретінде қызмет атқарды.
Заң мансабы
Гилмор 1977 жылы Вирджиния университетінің құқық мектебінен заңгер мағынасындағы жоғары білімін алды. Он жыл өткен соң, ол Хенрико округінің бас прокуроры болып сайланды және 1991 жылы қайта сайланды. 1993 жылы Вирджиния штатының бас прокуроры болып сайланды, демократтық үміткер Уильям Д. Долан III-ті 10 проценттік ұпайдан астам дауыспен (958,982-ге қарсы 749,565 дауыс) жеңіп шықты. Гилмор 1997 жылы губернаторлыққа түсу үшін отставкаға кетті.
Вирджинияның губернаторы
1997 жылы Гилмор сол кездегі вице-губернатор Дон Бейер және Реформа партиясының үміткері Сью Харрис Дебаушпен Джордж Алленнің губернаторлық лауазымын алмастыру үшін жарысты. Гилмор мемлекеттік мектептерде 4000 жаңа мұғалім жұмысқа алу және Вирджиния штатындағы автомобильдерге салынатын жеке мүлік салығын жою екі маңызды уәдесін насихаттады. Гилмор сайлауда 56% дауыс алып жеңіске жетті, ал Бейер 43% дауысқа ие болды. Губернатор болып сайланғаннан кейінгі алғашқы жылы Гилмор автомобиль салығын азайту заң жобасын ұсынды, оны демократтар бақылайтын Бас Ассамблея қабылдады. Заңнама 1000 доллардан кем бағаланған автомобильдерге салынатын салықты төмендетті және 1000 доллардан жоғары бағаланған автомобильдерге салынатын салықты кезең-кезеңмен жойды: 1998 жылы 12,5% азайту; 1999 жылы 25% азайту; 2000 жылы 47,5% азайту; 2001 жылы 70% азайту; 2002 жылы 100% азайту. 2001 жылдан бастап Вирджиния экономикасы баяулап, салық түсімдері төмендеді. 2001 жылы ұлттық экономиканың төмендеуімен қатар, Солтүстік Вирджиния экономикасы да қатты зардап шекті, себебі 11 қыркүйек күні 2001 жылы Арлингтондағы Пентагонға қақтырылған ұшақтан кейін Рональд Рейган Вашингтон ұлттық әуежайы 23 күнге жабылды. Экономикалық қиындықтарға қарамастан, Гилмор автомобиль салығын кезең-кезеңмен азайтуды жалғастырды. 2000 жылы әр салық төлеушінің төлемі 47,5%-ға төмендетілсе, 2001 жылы жоспарланған 70%-ға төмендетілді. Гилмор Бас Ассамблеяда қабылданған жарлыққа қол қойды, ол экономикалық төмендеу кезінде штат бюджетін теңгерімде ұстау үшін білім беруден басқа барлық ведомстволардың шығыстарын қысқарды. Демократтар шығыстарды қысқартуды және автомобиль салығын азайтуды сынады. "Вашингтон пост" газетінің мәліметінше, "Вирджиния саясаткерлері автомобиль салығын азайту мен қоғамдық қызметтерге деген талаптарды теңестіруге тырысты". Гилмор 2002 жылдың қаңтар айында қызметтен кеткен кезде штаттың "жаңбырлы күндік қоры" немесе табысты тұрақтандыру қоры 900 миллион долларға дейін төмендеді. 1998 жылдың сәуір айында Гилмор губернатор ретіндегі алғашқы шетел сапарында Сауда хатшысы Барри Дювальмен бірге Германияға барды. Олар неміс компанияларымен жұмыс орындарын көбейтуге және инвестицияларды тартуға тырысты, олар сол кезде 2 миллиардтан астам доллар және 10 000 жұмыс орнына инвестиция салған еді. Өзінің қызметінің барысында Гилмор жұмыс орындарын құруға баса назар аударды және бірнеше сауда миссиясын басқарды: 1999 жылы Оңтүстік Америкаға (Аргентина, Бразилия, Чили); 2000 жылы Азияға (Жапония, Оңтүстік Корея, Тайвань); 2001 жылы Еуропаға (Германия, Ұлыбритания, Ирландия). Гилмор президенттік лауазымнан кеткеннен кейін Пәкістанға, Австралияға және Перуге де сапар шекті. Ол сондай-ақ 1990 жылдардың басында Вирджинияның Бас прокуроры болған кезде Израильге барған. Гилмор әкімшілігі Вирджинияның мемлекеттік мектептерінде жаңа білім беру стандарттарын енгізді. Оқу стандарттары математика, ғылым, ағылшын тілі және әлеуметтік зерттеулер бойынша бірыңғай оқу бағдарламасын белгіледі және оқушылардың жетістіктерін бағалау үшін үшінші, бесінші және сегізінші сыныптардың соңында жаңа тесттер, сондай-ақ жоғары сыныптардағы курстың қорытынды тесттерін енгізді. Гилмордың өкілеттігі кезінде Вирджинияның мемлекеттік мектеп оқушыларының осы мемлекеттік тесттерде де, сондай-ақ ұлттық деңгейдегі тесттерде де үлгерімі жақсарды. 1999 жылы Гилмор мемлекеттік колледждер мен университеттердегі оқу ақысын 20%-ға төмендететін заң жобасын ұсынды және қол қойды. Гилмор сонымен қатар мемлекеттік колледждер мен университеттердің есеп беруді және басқаруды зерттеген Жоғары білім беру жөніндегі комиссияны құрды. Гилмор комиссиясы кейбір университеттерге орталықтандырылған реттеуші және әкімшілік билік берудің алғашқы жоспарын жасады, олар келісілген нәтижелі мақсаттарға жету туралы келісімдерге қол қойды. Гилмор сонымен қатар Вирджинияның алғашқы жеке Мартин Лютер Кинг мерекесін ұсынды және қол қойды. Бұл ұсыныстан бұрын Вирджиния Роберт Ли, Стоунволл Джексон және Мартин Лютер Кингтің есімдерін бірге атап өтетін біріктірілген Ли-Джексон-Кинг күнін тойлаған. Гилмор мен оның әйелі губернатордың резиденциясында Коретта Скотт Кингке арналған тарихи қабылдау ұйымдастырды және Вирджиния мен Кинг зорлық-зомбылықсыздық орталығы арасындағы технологиялық серіктестікті жариялады. Гилмор сонымен қатар Вирджинияда жаңа африкалық-американдық тарих жолын ұсынды және қаржыландырды және штаттық білім беру кеңесінен Вирджинияның әлеуметтік зерттеулер оқу бағдарламасына көбірек әртүрлі тарихи тұлғаларды қосуды сұрады. Гилмордың өкілеттігі кезінде тест нәтижелері көрсеткендей, аз ұлттық өкілдер мен ақ студенттер арасындағы "жетістіктер алшақтығы" азайды. Гилмор Вирджинияның тарихи түрде қара нәсілді университеттерінің екеуіне, Норфолк штаты университеті мен Вирджиния штаты университетіне қаржыландыруды едәуір арттырды. Гилмор елдегі алғашқы штаттық технология хатшысы лауазымын құрды, оны Дональд Упсон алғашқы болып атқарады. Олар бірге штаттық технология комиссиясын құрды және елдегі алғашқы толыққанды штаттық интернет саясатын қабылдады. Гилмордың өкілеттігі кезінде Вирджинияда 37 адам өлім жазасына кесілді. Гилмор психикалық ауруға байланысты бір өлім жазасын күтіп отырған сотталғанға атқарушы кешірім жасады. Тағы бір жақсы жарияланған істе ол ДНК-тесттер нәтижесінде басқа адамның кінәлі екені анықталғаннан кейін бұрын өлім жазасын күтіп отырған Эрл Вашингтонды кешірді. Гилмор Дерек Рокко Барнабей ісі бойынша да ДНК-тесттерге тапсырыс берді, тесттер Барнабейдің кінәлі екенін растады және ол өлім жазасына кесілді. Губернатор ретінде Гилмор әйелдерге түсік жасауға 24 сағаттық күту мерзімі мен хабарласуға келісім алуды талап ететін заңға қол қойды, сондай-ақ жартылай түсік жасауға тыйым салды. Гилмор бала асырау қызметтеріне қаржыландыруды арттырды. Ол сондай-ақ адамды клондауға тыйым салатын заңға қол қойды. 1998 жылы Гилмор автомобиль апатынан зардап шеккен бұрынғы Кентукки жаңалықтар оқушысы Хью Финннің тамақ түтігін алып тастауға тыйым салуға сотқа жүгінді, ол бірнеше жылдан бері жалғасатын вегетативті күйде жатқан. Гилмор тамақ түтігін алып тастау - бұл жасанды өмірді қолдауды алып тастау емес, себебі ол өзіне-өзі тамақтана алмайтын сырқат адамды аштықтан өлтіруге тең болады деп мәлімдеді, және Финн өзінің отбасына денсаулығы жақсы болғанда жасаған өсиеті бойынша осындай жағдайда тірі қалғысы келмейтінін айтқандықтан, оның тілегі орындалды. Вирджинияның Бас прокуроры болған кезінде Гилмор Вирджинияның жасөспірімдерге түсік жасау үшін ата-анасынан хабарлауға қатысты алғашқы заңға қарсы сотқа шағымдануды қорғады. Вирджиния Конституциясы губернатордың қатарынан екі мерзімге сайлануына тыйым салады, сондықтан Гилмор 2001 жылы екінші мерзімге сайлана алмады. Оның орнына демократ Марк Уорнер келді, ол 2002 жылдың басында қызметке кірді.
2008 жылғы президенттікке үміткерлік
2006 жылдың тамызында Гилморды АҚШ президенті лауазымына үміткер болуға шақыру үшін "Гилмор президенттікке" тобы құрылды. 2006 жылдың 19 желтоқсанында Гилмор жарыстағы "консервативті кеңістікті толтыру" мақсатымен зерттеу комитетін құратынын мәлімдеді. 2007 жылдың 9 қаңтарында Гилмор Федералды сайлау комиссиясына Джим Гилморды президенттікке кандидат ретінде зерттеу комитетін құру туралы ресми құжаттарды тапсырды. Гилмор 2008 жылғы президенттікке үміткерлер арасында "Республикалық партияның консервативті қанатын" ұсынып тұрғанын айтты; бұл пікір Говард Дин 2004 жылғы сайлауда Демократиялық партияның үміткерлігіне таласқанда қолданған ұранымен үйлеседі, ол бұл ұранды сенатор Пол Уэллстоннан алған еді. Гилмор өзінің кандидатурасын 2007 жылдың 26 сәуірінде ресми түрде жариялады. 2007 жылдың бірінші тоқсанында Гилмор $174,790 жинады, бұл барлық ірі партиялық үміткерлердің арасындағы екінші ең төмен көрсеткіш. Гилмор бірінші тоқсанда зерттеу туралы кешіккен хабарламаға байланысты тек бір ғана қаржы жинау іс-шарасын өткізді. 2007 жылдың 14 шілдесінде Гилмор өзінің сайлау кампаниясын тоқтататынын мәлімдеді. Гилмор Айова, Нью-Гэмпшир және Оңтүстік Каролина штаттарында бәсекеге қабілетті болу үшін жеткілікті қаражат жинау қиын екенін айтып, кампанияны жалғастыру "қиынға түсетінін" мәлімдеді.
2008 жылғы Сенат сайлау науқаны
Politico басылымына берген сұхбатында Гилмор 2009 жылы мерзімі бітіп, зейнеткерлікке шығатынын жариялаған Джон Уорнердің Сенаттағы орындығына үміткер болу туралы ұсыныс алғанын айтты. Жаздың соңына қарай көптеген БАҚ, әсіресе The Washington Post газеті, Гилмордың Сенатқа үміткер болары анық деп есептеді. Гилмордың губернаторлық қызметін мұрагерлік еткен Марк Уорнер қыркүйек айында өзінің кандидатурасын жариялаған еді, ал 11-ші округтен сайланған конгрессмен Том Дэвис Марк Уорнердің мәлімдемесінен кейін бірнеше күн өткен соң өзінің кандидатурасын бейресми түрде жариялады. Гилмор партияның үміткерін бастауыш сайлау арқылы емес, штаттық конвентте анықтауды қалады, себебі конвентке 1 миллион доллар жұмсалады, ал бастауыш сайлау кампаниясына 4 миллион доллар қажет болады. Бұл аз сома емес еді, өйткені демократтардың үміткерлікке ие болу үшін күресі Марк Уорнердің қатысуымен аяқталды. Ол өзінің мол байлығын сайлау кампаниясын қаржыландыруға жұмсауға ниеттенгені белгілі болды. Конвент Гилморға тиімді болады деп күтілді, өйткені делегаттардың көп бөлігі партияның белсенділерінен шығады, олар көбінесе оңшыл көзқарастарға бейім. Бастауыш сайлау Дэвиске тиімдірек болар еді, себебі ол дауыс берушілер көп Солтүстік Вирджинияда танымал болды; Дэвис - орталық көзқарастағы республикашыл, ал Солтүстік Вирджиниядағы республикашылдардың көпшілігі штаттың басқа аймақтарындағы әріптестерінен гөрі орташа көзқараста болады. 2007 жылдың 13 қазанында партияның орталық комитеті 47-37 дауыспен бастауыш сайлау өткізбей, конвент өткізуге шешім қабылдады. Осы шешімнен кейін Гилмор Сенатқа үміткер болуды қайта қарастырып жатырғанын мәлімдеді. Гилмор 2007 жылдың 19 қарашасында YouTube арнасында жариялаған видеоарқылы өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялады. Ол Вирджинияға Сенатта "күшті және тұрақты қол" беру үшін үміткер болып отырғанын айтты. Гилморға қарсылығын білдіргендердің бірі – Принс-Уильям округінен сайланған штаттық делегат Боб Маршалл болды. Маршалл Гилморды аборт мәселесінде тым жұмсақ болды деп айыптады. Алайда, конвентте Гилмор 3000 дауысқа 65 дауыспен ғана жеңіске жетті. Қарашадағы сайлауда Гилмор ауыр жеңіліске ұшырады, ол Уорнердің 65 пайызына қарсы 34 пайыз ғана дауыс жинады. Гилмор штатта тек төрт округті ғана жеңіп алды – Рокингем, Аугуста, Поухатан және Ганновер. Көп жағдайда ол әдетте республикашылдарға сенімді аймақтарда да жеңіліске ұшырады. Бұл Вирджиниядағы республикалық сенатордың ең нашар көрсеткіші болды, өйткені 1988 жылы Чак Робб Морис Доукинсті 71 пайыз дауыспен жеңген еді.
2016 жылғы президенттікке үміткерлік
2015 жылдың 7 шілдесінде Гилмор Associated Press агенттігіне 2016 жылғы республикалық президенттік сайлауға үміткерлігін 2015 жылдың тамызының бірінші аптасында жариялауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 29 шілдеде Гилмор АҚШ Президентігіне кандидатурасын Федералдық сайлау комиссиясына тіркеді. Ол өз үміткерлігін келесі күні интернеттегі бейнеролик арқылы жариялады. Кампаниялық сайтында айтылғандай, егер президент болып сайланса, Гилмордың басты мәселелері қару-жарақ ұстау құқығын сақтау, иммиграция және шекараны күшейту, денсаулық сақтау реформасы және Америка экономикасын жаңғырту болар еді. Гилмор 2016 жылғы GOP сайлауында ең аз дауыс жинаған кандидат болды. Ұлттық сауалнамаларда ол көбінесе 1%-дан аспады, жиі 0% көрсетті, кейде тіпті таңдау тізімінде болмады. Осының салдарынан The Huffington Post жиынтық сауалнамасында 0,0% нәтиже көрсетті және Real Clear Politics жиынтық сауалнамаларында көрсетілмеді. Гилмор "undercard" дебатының төменгі деңгейіндегі барлық дебаттардың екісінен басқасына қатыса алмады. Ол жалпы сауалнамаларда бірнеше рет қарастырылмаған жалғыз кандидат болды. Гилмор "қайда да бармаймын" деп мәлімдеп, сайлау кампаниясын жалғастыратынын айтты. 2016 жылдың 26 қаңтарында бес дебатқа қатысудан бас тартылғаннан кейін, Гилмор 28 қаңтарда "undercard" дебатына шақырылды, бұл тамыздан бергі алғашқы дебаты болды. Бұл Айова штатындағы сайлау алдындағы соңғы дебат еді. "Андеркард" дебаттары Айова штатындағы сайлаудан кейін тоқтатылды. 2016 жылғы Айова штатындағы республикалық партияның сайлауында Гилмор 12 дауыс алып, делегаттарды жеңе алмады. Одан кейін Нью-Гэмпшир штатының алғашқы сайлауында 133 дауыс алды. Гилмор Оңтүстік Каролинада кампаниясын жалғастыру ниетін білдірді. Алайда, ол 2016 жылдың 12 ақпанында, сол штаттағы сайлаудан бір апта бұрын кампаниясын тоқтатты.
Тағайындаулар және басқа да лауазымдар
Губернаторлық қызметін атқарған кезеңде Гилмор Конгрестің электрондық коммерция жөніндегі консультативтік комиссиясына төрағалық етті. Комиссияның міндеті – АҚШ Конгресіне интернетке салық салу мәселесі бойынша ұсынымдар дайындау болды. Комиссияның Конгреске ұсынған баяндамасында интернетке салық салуға қарсылық білдірілді. Гилмор “Windmill International” компаниясының директорлар кеңесінде қызмет еткен, бұл компания бұрын Иракта заңсыз келісімдер жасауға тырысқан деген айыптамаға ұшыраған. Оның директорлар кеңесіндегі қызметі, талап ету бойынша, сайлауалды науқандық құжаттарында көрсетілмеген. Гилмор “Windmill International” компаниясының атынан жасалған заңбұзушылықтарға қатысы бар деп айыпталған емес. 1999 жылдан 2003 жылға дейін Гилмор жаппай қырып тастау қаруын қолданатын терроризмге қарсы күресу үшін ұлттық мүмкіндіктерді бағалау жөніндегі Конгресс кеңесіне төрағалық етті, бұл комиссия “Гилмор комиссиясы” деп аталды. Ол президенттер Билл Клинтон мен Джордж Бушқа, сондай-ақ Конгреске 1999 жылдан 2003 жылға дейін әр жылдың 15 желтоқсанында бес есеп ұсынды. 2001 жылдың қаңтарынан 2002 жылдың қаңтарына дейін Гилмор Республикалық Ұлттық Комитетінің төрағасы болды. Гилмор Пол Вейрих құрған консервативті саяси орталық – “Free Congress Foundation” қорының президенті және бас директоры. Гилмор “Free Congress Foundation” қорын “American Opportunity Foundation” қорына қайта ұйымдастырды. Гилмор сонымен қатар Ұлттық дайындық және төтенше жағдайлар кеңесінің төрағасы болды, бұл кеңес қоғамдық қатысуға және мемлекеттік-жеке серіктестіктерге бағытталған ішкі қауіпсіздік бағдарламасы. Ол сондай-ақ Вашингтонда орналасқан, коммерциялық емес ішкі қауіпсіздік саясатын зерттейтін “USA Secure” ұйымының президенті болып табылады.
2005 жылдан 2017 жылға дейін ол Ұлттық мылтық қауымдастығының директорлар кеңесінде қызмет етті. 2021 жылы Гилмор Ұлыбританиядағы “The Bruges Group” саяси орталығының өкілдері Кристофер Лим мен Кендалл О’Доннеллмен Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымындағы АҚШ елшісі қызметі, Еуропалық Одақ, АҚШ-Қытай қарым-қатынасы және Байден әкімшілігінің сыртқы саясаты тақырыбында сұхбат берді. Гилмор G7-нің B3W бағдарламасын сынап, «АҚШ-та [B3W] тақырыбы мүлде талқыланбады» деді және президент Байденнің еуропалық әріптестерімен қарым-қатынасын «әдепті болу үшін көп хабарлама тарату, ал әдепсіздікке жол бермеу үшін көп сөйлеу» деп сипаттады. Гилмор «Байден әкімшілігіне қойылатын маңызды сұрақтарды қойғаны» және «ГРП-ның сыртқы саясат бойынша жетекші сарапшысы ретіндегі беделін нығайтқаны» үшін мақталып, жоғары бағаланды.
ЕҚЫҰ-дағы елшісі
Гилморды Трамп әкімшілігі Германиядағы АҚШ елшісі лауазымына қарастырды, бірақ соңында таңдалмады. 2018 жылдың қараша айында Гилмор Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымындағы (ЕҚЫҰ) АҚШ өкілі ретінде, елші шенімен ұсынылды. Ол 2019 жылдың 23 мамырында АҚШ Сенатымен бекітілді. Гилмор 2019 жылдың 25 маусымында қызметке кірісу антты қабылдады және 2 шілдеде ЕҚЫҰ Бас хатшысы Томас Гремингерге өкілеттілік хаттарын тапсырды.