Кіріспе

Артемизия аннуа, сондай-ақ тәтті жусан, тәтті Анни, тәтті шалфей, жылдық жусан немесе жылдық ағаш деп те аталады, бұл Азияның қоңыржай аймақтарында өсетін, бірақ Солтүстік Американың шашыраңқы бөліктері сияқты көптеген елдерде табиғиланған өсімдік. А. аннуадан алынған артемизинин (немесе артесунат) безгекті емдеу үшін қолданылатын дәрілік зат. Қытай ғалымы Ту Ююдың артемизининді және оның безгекке қарсы қасиеттерін ашқандығы 2011 жылғы Ласкер сыйлығымен және 2015 жылғы Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.

Сипаттама

Артемизия аннуа – Астерацея тұқымдасына жататын бір жылдық, қысқа күндізгі өсімдік. Оның сабағы тік, қоңыр немесе қызғылт қоңыр түсті. Өсімдіктің өзі түксіз және табиғатта 30-100 см биіктікке дейін өседі, ал егіс кезінде 200 см-ге дейін жете алады. А. annua жапырақтарының ұзындығы 3–5 см, олар терең тіліктермен екі немесе үш кішкентай жапырақшаға бөлінеді. Жапырақтарының күшті хош иісі ерекше. Кептірілген жапырақтардағы артемизинин мөлшері 0–1,5% аралығында болады. Швейцарияда жаңадан шығарылған Артемизия аннуа гибридтерінің жапырақтарындағы артемизинин мөлшері 2% дейін жетеді.

Артемизининге қарсы тұру

Дүниежүзілік деңгейде безгекпен күресуге бағытталған күш-жігерге қарамастан, ол халық үшін, әсіресе тропиктік және субтропиктік аймақтарда, ауыр жүк болып қала береді. Артемизининге төзімділік Камбоджада және Таиланд шекарасында анықталды. Төзімділік әлемдегі басқа эндемиялық аймақтарға таралуы мүмкін.

Дәстүрлі медицина

Қытай дәстүрлі медицинасында (ҚДМ) А. annua ыстық сумен дайындалып, қызбаға емделген.