Кіріспе

Совет және Ресей композиторы және пианиношысы Родион Константинович Щедрин (; 16 желтоқсан 1932 жылы туған) – совет және ресей композиторы және пианиношысы, КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1972), Ленин сыйлығының (1984) және Ресей Федерациясының Мемлекеттік сыйлығының (1992) лауреаты, сондай-ақ 1989–1991 жылдар аралығындағы Өңіраралық депутаттар тобының бұрынғы мүшесі. Ол Литва және Испания азаматы болып табылады.

Өмірбаян

Шедрин Мәскеуде музыкалық отбасында дүниеге келген. Әкесі композитор және музыка теориясының мұғалімі болған. Ол Мәскеу хор мектебінде және Мәскеу консерваториясында (оқуды 1955 жылы бітірді) Юрий Шапорин (композиция) және Яков Флиер (пиано) астында оқыды. Ол 1958 жылдан 2015 жылы қайтыс болғанға дейін балерина Майя Плисецкаямен тұрмыста болды. Шчедриннің ертедегі музыкасы тоналды және түрлі-түсті оркестрленген, көбінесе халық музыкасының үзінділерін қамтиды, ал кейінірек кейбір шығармалары алеаторлық және сериялық техниканы қолданады. Оның шығармалары арасында "Күкірек ат" (1955), "Кармен сюитасы" (1973), "Анна Каренина" (1971, Лев Толстойдың романы бойынша) және "Күлік итімен әйел" (1985) балеттері; "Жалғыз махаббат" (1961) және "Өлі жандар" (1976, Николай Гоголь романы бойынша) опералары; фортепиано концерттері, симфониялар, камералық және фортепиано музыкасы және басқа да шығармалары бар. Дмитрий Шостаковичтің 24 прелюдиясы мен фугасын тыңдағаннан кейін ол 24 прелюдия мен фугалар жинағын құрастырды. Сондай-ақ, оның "Полифониялық жазба" дептері де ерекше. Ол оркестр үшін бес концертті жазды. Біріншісі, оның атауы әртүрлі аударылады – "Қалампыр өлеңдер" немесе "Шамалы халық әндері" – екеуі де орыс тіліндегі түпнұсқаның мәнін толыққанды жеткізбейді, ол шастушкаға, әжуалық, сатирикалық халық әніне сілтеме жасайды. Бұл ең танымал және оның халықаралық беделін алғаш рет қалыптастырған жұмыс болды. Оркестр үшін жасалған екінші концерт "Zvony" (Қоңыраулар) деп аталды және Нью-Йорк филармониясы Леонард Бернштейннің жетекшілігімен оркестрдің 125 жылдығына арналған көптеген тапсырмалардың бірі ретінде тұсаукесерін жасады. Үшіншісі орыс провинциялық цирктерінің ескі музыкасына негізделген. Төртіншісі – "Хороводы" (шеңбер билер) 1989 жылы жазылған, ал бесіншісі – "Төрт орыс әні" 1998 жылы жазылған. Шчедрин сонымен қатар виртуоз пианист және органшы, ол өзінің алты фортепиано концерті ішіндегі алғашқы үш концертінде соло пианинода орындады. 1974 жылдың 5 мамырында Шчедрин сол кезде аяқталған үш фортепиано концертін де солист ретінде орындады, ал Евгений Светлановтың жетекшілігімен КСРО симфониялық оркестрімен бірге өткен концерт жазылып, LP, кейін CD болып шығарылды. 1989 жылы Берлин өнер академиясының мүшесі болды және 1992 жылы Ресей президенті Борис Ельциннен Ресей мемлекеттік сыйлығын алды. Кеңес Одағы ыдырағаннан бері Шчедрин халықаралық саяхат пен музыкалық ынтымақтастық үшін жаңа мүмкіндіктерді пайдаланды және қазір уақытын Мюнхен мен Мәскеу арасында бөліп отыр. 2008 жылдың 11-14 маусымында Арменияда Шчедрин және Майя Плисецкаяның құрметті қонағы ретінде Шчедрин күндері өтті. Уолтер Финк шақырғаннан кейін, ол 2009 жылы Rheingau Musik Festival-дің жыл сайынғы Komponistenporträt-те көрсетілген 19-шы композитор болды. Ол әйелімен бірге Эбербах аббаттығында орындалған хор мен флейтаға арналған орыс литургиясы "Мөрленген періште" концерттеріне қатысты. Оның камералық музыкасына ресейлік халық әндерінің ежелгі әуендері (2007) виолончелист Рафаэль Уоллфишпен және өзі пианинода, сондай-ақ Meine Zeit, mein Raubtier тенор Кеннет Тарвермен және пианист Роланд Понтиненмен бірге, ол оны Вербьер фестивалінде орындады. Оның "Лолита" операсының неміс тіліндегі нұсқасының премьерасы 2011 жылы Визбадендегі Гесс штаттс театрының қойылымында Интернациональ Майфестиваль Висбаденнің ашылу кеші ретінде орындалды.

Опералар

Жалғыз сүйме, эпилогпен үш актілі опера (1961). Алғашқы қойылымы 1961 жылғы 25 желтоқсанда Мәскеуде Болшой театрының хоры мен оркестрі, Ю. Светланов (дирижер). Өлі жандар, үш актілі опера (1976). Либретто авторы – композитор. Алғашқы қойылымы 1977 жылғы 7 маусымда Мәскеуде Болшой театрының хоры мен оркестрі, Ю. Темирканов (дирижер). Лолита, Владимир Набоковтың романы негізінде үш актілі опера (1993). Либретто авторы – композитор. Алғашқы қойылымы: 1994 жылғы 14 желтоқсанда Стокгольмде Стокгольм Корольдік операсы, Мстислав Ростропович (дирижер), Энн Маргет Петтерсон, Джон Конклин. "Керемет саяхатшы", меццо-сопрано, тенор, бас, аралас хор және оркестр үшін концерттік сахна операсы (2001–2002). Николай Лесковтың әңгімесі. Либретто авторы – композитор. Нью-Йорк филармониясының тапсырысымен Лорен Маазельге жазылған. Алғашқы қойылымы 2002 жылғы 19 желтоқсанда Нью-Йоркте Нью-Йорк филармониясы, Нью-Йорк хор артистері, Лорен Маазель (дирижер). Боярина Морозова, төрт солист, аралас хор, керней, литавра және соққы аспаптары үшін екі бөлімді хор операсы (2006). "Аввакумның өмірбаяны" және "Боярина Морозованың өмірі" мәтіні. Либретто авторы – композитор. Алғашқы қойылымы: 2006 жылғы 30 қазанда Мәскеу консерваториясында Борис Тевлиннің қоюымен. "Сол жақ қол шебері" операсы, 2 актілі. Либретто авторы – композитор, Николай Лесковтың романы негізінде. 26 маусымда концерттік орындалым, ал 27 шілдеде Санкт-Петербургтегі Мариинский II театрында әлемдік премьерасы, дирижері – Валерий Гергиев. "Рождестволық ертегі", "Opéra féerie" деп аталады, либретто авторы – композитор, Лесковтың Немкова ертегісінен жасаған аудармасы бойынша. Әлемдік премьерасы Санкт-Петербургтегі Мариинский-2 театрында, дирижері Валерий Гергиев, 2015 жылғы 27 желтоқсан. Операда "Күлшегір" ертегісінің элементтері, сондай-ақ "Он екі ай" орыс ертегісі бар.

Балеттер

"Кішкентай дөңесті жылқы", төрт актідегі балет (1956). Алғашқы қойылымы 1960 жылғы 4 наурызда Мәскеуде "Большой театрда" Г. Рождественский (дирижер). "Кармен сюитасы", бір актідегі балет (1967). 1967 жылғы 20 сәуірде Мәскеуде "Большой театр" оркестрімен Геннадий Рождественскийдің (дирижер) алғашқы қойылымы. "Анна Каренина", Лев Толстой романы бойынша үш актідегі балет (1971). Алғашқы қойылымы 1972 жылғы 10 маусымда Мәскеуде "Большой театрда", Ю. Симонов (дирижер). "Шағала", Антон Чеховтың пьесасы бойынша екі актідегі балет (1979). 1980 жылы Мәскеуде "Большой театрда" Александр Лазаревтің (дирижер) алғашқы қойылымы. "Күлік итімен әйел", Антон Чехов бойынша бір актідегі балет (1985). Алғашқы қойылымы 1985 жылғы 20 қарашада Мәскеуде "Большой театрда", Александр Лазаревтің (дирижер) қойылымымен өтті.

Музыкалық театр

Нина және Он Екі Ай (1988). Самуил Маршактың әңгімесі негізінде Т. Фуджитаның либреттосымен екі актілі мюзикл. Алғашқы көрсетілімі 1988 жылдың 8 тамызында Токиода болды.

Қосымша музыка

Олар Маяковскийді білді, В. Катанянның пьесасына (1954)
Темпо, Н. Погодиннің пьесасына (1955)
Бірінші симфония, А. Гладковтың пьесасына (1956)
Мистерия Буффо, В. Маяковскийдің пьесасына (1957)
Дамокл қылышы, Н. Хикметтің пьесасына (1959)
Дауыл, Н. Островскийдің пьесасына (1961)
Тьёркин соңғы тынысында, А. Твардовскийдің пьесасына (1966)

Симфониялар

Симфония № 1 (1958) үш бөлімді (1958). Алғашқы орындалуы 1958 жылғы 6 желтоқсанда Мәскеуде Мәскеу филармониясы оркестрі, Натан Рахлин (дирижер) қойды. Симфония № 2 "Жиырма бес прелюдия" (1962–1965). Алғашқы орындалуы 1965 жылғы 11 сәуірде Мәскеуде КСРО радио және телеарнасының үлкен симфониялық оркестрі, Геннадий Рождественский (дирижер) қойды. Симфония № 3. Симфониялық концертант "Орыс ертегілерінің сахналары" бес бөлімнен (2000). Бавария радиосы Лорин Маазель және Бавария радиосының симфониялық оркестрі үшін тапсырыс берді, олар 2000 жылғы 22 маусымда Гаштейгте алғаш рет орындады.

Оркестрлік концерттер

Оркестрге арналған концерт №1 "Көңілді жырлар" (1963). Алғашқы орындалысы 1963 жылдың қыркүйегінде Варшавада Радио және Телевидение ұлы симфониялық оркестрімен, Геннадий Рождественский (дирижер). Ресейде алғашқы орындалысы 17 қараша 1963 жылы Мәскеуде Мәскеу филармониясы оркестрімен, Кирилл Кондрашин (дирижер). Оркестрге арналған концерт №2 "Қоңыраулар" (1968). Нью-Йорк филармониясының 125 жылдығына арналған тапсырыс. Алғашқы орындалысы 1968 жылдың 11 қаңтарында Нью-Йоркте Нью-Йорк филармониясы, Леонард Бернштейн (дирижер). Оркестрге арналған концерт №3 "Ескі орыс цирк музыкасы" (1989). Чикаго симфониялық оркестрінің 100 жылдығына арналған тапсырыс. Алғашқы орындалысы 1990 жылдың 25 қазанында Чикагода Чикаго симфониялық оркестрі, Лорин Маазель (дирижер). Оркестрге арналған концерт №4 "Дөңгелек билер (Хоровод)" (1989). Suntory компаниясының тапсырысы бойынша. Алғашқы орындалысы 1989 жылдың 2 қарашасында Suntory залында Токио симфониялық оркестрі, Наохиро Тоцука (дирижер). Оркестрге арналған концерт №5 Симфониялық оркестрге арналған "Төрт орыс әні" (1998). Би-Би-Си 1998 жылғы "Proms" маусымы үшін Дмитрий Ситковецкийге тапсырыс берді. Алғашқы орындалысы 1998 жылдың 7 тамызында Лондонның Корольдік Альберт залында, Ulster Orchestra, Дмитрий Ситковецкий (дирижер).

Солист, хор және оркестр үшін

Бюрократиада, солистер, хор және шағын оркестр үшін сатирикалық кантата (1963). "Курпаты пансионатында тұратындарға арналған ережелер" мәтініне. Бірінші қойылымы 1965 жылғы 24 ақпанда Мәскеуде солошылар ансамблі мен камералық оркестрдің, В. Делманның (дирижерлік) басқаруымен. Поэтория, әйел дауысымен сүйемелденген ақынға арналған концерті, аралас хор мен симфониялық оркестр (1968). А. Вознесенскийдің сөзіне. Бірінші орындалуы 1968 жылғы 24 ақпанда Мәскеуде КСРО радиосы мен теледидарының симфониялық оркестрі және хоры, Генадий Рождественскийдің (дирижерлік) басқаруымен, Андрей Вознесенскийдің (ақын) қатысуымен. Ленин - арамызда, сопрано, альт және бас, аралас хор мен симфониялық оркестр үшін оратория (1969). Дәстүрлі мәтін. Лениннің туғанына 100 жыл толуына арналған. Бірінші қойылымы 1970 жылғы 6 ақпанда Мәскеуде КСРО радиосы мен теледидарының симфониялық оркестрі және хоры, Генадий Рождественскийдің (дирижерлік) басқаруымен, Л. Зыкина, Л. Белобрагина және А. Айзеннің (солисттер) орындауында. Long Life (Mnogia Leta) аралас хор, фортепиано соло және үш топтық соққы аспаптары үшін (1991). Г. Рождественскийге арналған. Бірінші орындалуы 1991 жылғы 5 мамырда Мәскеуде Валерий Полянскийдің (дирижерлік) басқаруымен. Дұға (Молени) аралас хор мен симфониялық оркестр үшін (1991). Ехуди Менухиннің сөзіне. Бірінші орындалуы 1991 жылғы 7 наурызда Мәскеуде Мәскеу камералық хоры мен КСРО Мәдениет министрлігінің симфониялық оркестрі, Ехуди Менухиннің (дирижерлік) басқаруымен.