Кіріспе
Тихон Николаевич Хренников (Тихон Николаевич Хренников; 10 маусым 1913 [ескі стиль бойынша 28 мамыр 1913] – 14 тамыз 2007) – орыс және кеңестік композитор, пианист, Кеңес композиторлары одағының бас хатшысы (1948–1991) және саяси қызметімен де танымал болған. Ол үш симфония, төрт фортепиано концерті, екі скрипка концерті, екі виолончель концерті, опералар, оперетталар, балеттер, камералық музыка, қосымша музыка және киноға арналған музыка жазды. 1930 жылдары Хренников бұрыннан-ақ жетекші кеңестік композитор ретінде даңққа ие болған. 1948 жылы формализмге қарсы күрестің жетекшісі Андрей Жданов Хренниковты Кеңес композиторлары одағының хатшысы лауазымына ұсынды. Ол 1991 жылы Кеңес Одағының тарауына дейін бұл ықпалды қызметте болды.
Tikhon Nikolayevich Khrennikov (Тихон Николаевич Хренников; 10 June 1913 [O. S. 28 May 1913] – 14 August 2007) was a Russian and Soviet composer, pianist, and General Secretary of the Union of Soviet Composers (1948–1991), who was also known for his political activities. He wrote three symphonies, four piano concertos, two violin concertos, two cello concertos, operas, operettas, ballets, chamber music, incidental music and film music. During the 1930s, Khrennikov was already being hailed as a leading Soviet composer. In 1948, Andrei Zhdanov, the leader of the anti formalism campaign, nominated Khrennikov as Secretary of the Union of Soviet Composers. He held this influential post until the collapse of the Soviet Union in 1991.
Кеңес композиторлары одағының бас хатшысы
1948 жылғы 10 қаңтарда 70-тен астам композитор, музыкант және музыка оқытушылары Кремльде үш күндік конференцияға шақырылды. Онда коммунистік партияның бас идеологы Андрей Жданов музыка қалай жазылуы керек екені туралы лекция оқыды. Баяндамашылардың бірі ретінде Хренников партиялық бағытты қолдады және Дмитрий Шостакович, Сергей Прокофьев және Хачатурян сияқты үш ұлы композиторды сынады. Кейін жылдарда ол BBC тілшісіне: «Маған Шостакович пен Прокофьевке қарсы сөйлеуді оқып беруге мәжбүр етті. Басқа не істей алар едім? Бас тартсам, мен үшін жаман болар еді», – деді. 1948 жылы Иосиф Сталин Хренниковты Кеңес композиторлары одағының бас хатшысы етіп тағайындады, ол 1991 жылы Кеңес Одағы тарағанға дейін осы лауазымда қалды. 2004 жылғы 8 қарашада Мәскеуде пианист Яша Немцовқа берген сұхбатында Хренников композитор Миечислав Вайнберг тұтқындалған кезде оның қорғауынан кейін дереу босатылғанын айтты. Хренниковтың сөзіне қарағанда, Александр Вейприкке де осылай көмектескен. Қолда бар мәліметтер бойынша, Вейприк төрт жыл түрмеде отырды, ал Миечислав Вайнберг 1953 жылғы маусымда Сталиннің қайтысынан кейін босатылды. 1949 жылы Хренников Сталиннің идеологтарының бірі Павел Апостоловтың тұжырымдамаларын пайдаланып, композитор Александр Локшинге ресми түрде шабуыл жасады. Сөйлеуінде Хренников Локшиннің «модернистік» стилін Галина Уствольскаяның «Степан Разиннің арманы» шығармасымен салыстырды, оны нағыз ұлттық өнердің үлгісі деп есептеді. Хренниковтың сөзі Михаил Гнесиннің наразылығын тудырды, ол оны екіжүзділікпен айыптады: Локшинды кәсіби ортада сынауға батылмаған Хренников, оған жетекші кеңес шенеуігі ретінде идеологиялық шабуыл жасады. Осы идеологиялық науқаннан кейін Локшин академиялық ортадан шеттетілді. Хренников Прокофьевтің бірінші әйелі Лина Кодинаның 1948 жылғы 20 ақпанда НКВД-ға тұтқындалғаннан кейін «шпион» деп айыпталуына жол берді. Композиторлар одағының басшысы ретінде Хренников Лина Прокофьеваға қатысты үкімді жеңілдетуге тырыспады. Одақ Прокофьевтің ұлдарына да көмектеспеді, оларды пәтерінен мәжбүрлеп шығарып салды. Кодина ГУЛАГ-тан оралғаннан кейін Кеңес композиторлары одағы оның отбасының жағдайын жақсартуға ештеңе істемеді, ал Прокофьевтің бірінші отбасын Ирина Архипова мен Зураб Соткилава сияқты белгілі әншілер қорғады. Содан кейін отбасы ресми қысымға ұшырады. Прокофьевтің тұңғыш ұлы Свиатославтың айтуынша, Одақ Кодинаға Парижге баруға рұқсат бермеді, тіпті француз мәдениет министрі оны Прокофьевтің ескерткіш тақтасының ашылуына шақырған болатын. Керісінше, Хренников бүкіл отбасымен бірге сол салтанатқа қатысты. Одақ Лина Прокофьеваға Сидней опера театрының ашылуына баруға да рұқсат бермеді. Сонымен қатар, С. Прокофьев кеңес шенеунігінің логикасын атап өтті: Хренников өзінің лауазымы мен мансабына қауіп келтірмесе, көмектесе алатын еді. 1948–1949 жылдардағы музыкалық формализмге қарсы идеологиялық науқандар «тамырсыз космополиттерге» қарсы күреске тікелей байланысты болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес Одағындағы мемлекеттік антисемитизмнің бір бөлігі болды. Кеңес композиторлары одағының басшылығы кейбір композиторларды «ционистік агрессорлар» немесе «әлемдік империализм агенттері» деп атады және кеңес музыка мәдениетіндегі «идеологиялық зиянды» және «жауырық» құбылыстарды сынады. Николай Рославец сияқты әр түрлі ұлт, дін және пікір иелеріне қарсы қару ретінде сионизмді айыптау жиі қолданылды. «Формалистерге қарсы күрес» басқа елдерде де жалғасты. Георгий Лигетидің айтуынша, 1948 жылы Будапештке Хренниковтың ресми сапарынан кейін Бела Бартоктың «Ғажайып мандарин» операсы репертуардан алынып тасталды, француз импрессионистерінің және басқа суретшілердің картиналары музейлерден алынып тасталды. Хренников және Кеңес композиторлары одағының басқа да шенеуніктері ресейлік авангардтың мұрасына және оны зерттеушілерге үнемі шабуыл жасады. Мысалы, шығыс германиялық музыколог де (1934–2008) 1920 жылдардағы заманауи совет музыкасын Батыста насихаттағаны үшін қудаланды. Гожовый «советке қарсы жазушы» деп жарияланды, 1989 жылға дейін оған Кеңес Одағына баруға тыйым салынды және оның кеңес әріптестеріне жіберген кейбір басылымдарын кеден органдары ұстады. Сонымен қатар, орыс авангардтық дәстүрін дамытумен айналысқан кеңес музыкологтарына шетелге баруға тыйым салынды. Тағы да, Николай Рославец мысалы келтіріледі. Хренников 1950 жылдардан бастап Компартия Орталық Комитетінің мүшесі болды. 1962 жылдан бастап ол КСР Одағының Жоғарғы Кеңесіндегі өкіл болды.
Симфониялар
Симфония No. 1 B♭ минор, Op. 4 (1933–35)
Симфония No. 2 до минор, Op. 9 (1940–42)
Симфония No. 3 Ля мажор, Op. 22 (1973)
Symphony No. 2 in C minor, Op. 9 (1940–42)
Symphony No. 3 in A major, Op. 22 (1973)
Басқа симфониялық шығармалар
"Мик", оркестрге арналған сюита, Оп. 3 (1934)
"Көп нәрседен көп шу", қосымша музыка, Оп. 7 (1935–36)
Михаил Булгаковтың "Дон Кихоты", оркестрге арналған сюита, Оп. 10 (1941)
"Махаббат үшін махаббат", балеттен сюита, Оп. 24b (1976)
"Гусар балладасы", балеттен сюита, Оп. 25b (1978)
Much Ado About Nothing, incidental music, Op. 7 (1935–36)
"Don Quichotte" by Mikhail Bulgakov, suite for orchestra, Op. 10 (1941)
"Love For Love", suite from the ballet, Op. 24b (1976)
"A Hussar Ballad", suite from the ballet, Op. 25b (1978)
Концерттер
Фортепиано концерті №1, F мажорлы, Op. 1 (1932–33)
Скрипка концерті №1, ре мажорлы, Op. 14 (1958–59)
Виолончель концерті №1, до мажорлы, Op. 16 (1964)
Фортепиано концерті №2, до мажорлы, Op. 21 (1972)
Скрипка концерті №2, до мажорлы, Op. 23 (1975)
Скрипка және оркестр үшін үш пьеса, Op. 26b (1978)
Фортепиано концерті №3, до мажорлы, Op. 28 (1983–84)
Виолончель концерті №2, Op. 30 (1986)
Фортепиано концерті №4, фортепиано, струнный оркестр және соққы аспаптары үшін, Op. 37 (1991)
Violin Concerto No. 1 in D major, Op. 14 (1958–59)
Cello Concerto No. 1 in C major, Op. 16 (1964)
Piano Concerto No. 2 in C major, Op. 21 (1972)
Violin Concerto No. 2 in C major, Op. 23 (1975)
Three Pieces for Violin and orchestra, Op. 26b (1978)
Piano Concerto No. 3 in C major, Op. 28 (1983–84)
Cello Concerto No. 2, Op. 30 (1986)
Piano Concerto No. 4, for piano, string orchestra and percussion, Op. 37 (1991)
Балеттер
"Біздің ауламыз" (Бақытты балалық шақ), бір актілі балалар балеті, оп. 19 (1970)
"Love For Love", екі актілі, Op. 24 (1976)
"Хусар балладасы", үш актілі, оп. 25 (1978)
"Наполеон Бонапарт", Op. 40 (1994)
"Капитанның қызы", Op. 41 (1999)
"Love For Love", two acts, Op. 24 (1976)
"A Hussar Ballad", three acts, Op. 25 (1978)
"Napoleon Bonaparte", Op. 40 (1994)
"The Captain's Daughter", Op. 41 (1999)
Пианинолық шығармалары
Пианиноға арналған бес пьеса, Op. 2 (1933)
Пианиноға арналған үш пьеса, Op. 5 (1934–35)
Пианиноға арналған бес пьеса, Op. 38 (1992)
Пианиноға арналған алты балалар пьесасы, Op. 42 (2002)
Three Pieces for piano, Op. 5 (1934–35)
Five Pieces for piano, Op. 38 (1992)
Six Children's Pieces for piano, Op. 42 (2002)
Жазулар (өте толық емес тізім)
Пианино концерттері № 1–3. Тихон Хренников (пиано), КСРО Мемлекеттік симфониялық оркестрі, дирижері Евгений Светланов. Фортепиано концерті № 4, Квартет № 1, Виолончель сонатасы, Әндер. Хренников 2006 жылы BBC радиосының "Challenging the Silence" бағдарламасында BBC-дің бұрынғы тілшісі Мартин Сикссмитпен сұхбаттасты. Онда Хренников Прокофьев және Шостакович сияқты композиторларды сынау оның басында болған деген ұсынысты жоққа шығарды, бірақ ол "Сталиннің комиссары болғаныма" мақтан тұтатынын айтты. "Жоқ!" десем (дауыстайды), "Жоқ" дегенді білдіреді.