Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Советтер Одағында туған орыс композиторы (1934–1998)
Soviet born Russian composer (1934–1998)
Альфред Гарриевич Шнитке (24 қараша 1934 – 3 тамыз 1998) – орыс композиторы. ХХ ғасырдың аяғындағы классикалық музыканың ең көп орындалған және жазылған композиторларының бірі ретінде, музыка зерттеушісі Иван Муди оны «өз музыкасында заманауи адамның моральдық және рухани күресін тереңдікпен және егжей-тегжейлі бейнелеуге тырысқан композитор» деп сипаттайды. Шниткенің ерте туындылары Дмитрий Шостаковичтің күшті ықпалын көрсетеді. Ол, мысалы, эпостық 1-ші симфониясында (1969–1972) және алғашқы концерто гроссосында (1977) полистилистикалық техниканы дамытты. 1980-ші жылдары Шнитке музыкасы оның 2-ші (1980) және 3-ші (1983) саптық квартеттері, Струг триосы (1985), «Peer Gynt» балеті (1985–1987), 3-ші (1981), 4-ші (1984) және 5-ші (1988) симфониялары, сондай-ақ виолаға (1985) және бірінші виолончельге (1985–1986) арналған концерттер жарық көргеннен кейін шетелде кеңінен таныла бастады. Денсаулығы нашарлаған сайын, Шнитке музыкасы полистилизмінің экспрессивтілігінен бас тартып, көбірек уайыммен және сұрғылт стильге көшті.
Alfred Garrievich Schnittke (24 November 1934 – 3 August 1998) was a Russian composer. Among the most performed and recorded composers of late 20th century classical music, he is described by musicologist Ivan Moody as a "composer who was concerned in his music to depict the moral and spiritual struggles of contemporary man in [ ] depth and detail." Schnittke's early music shows the strong influence of Dmitri Shostakovich. He developed a polystylistic technique in works such as the epic Symphony No. 1 (1969–1972) and his first concerto grosso (1977). In the 1980s, Schnittke's music began to become more widely known abroad with the publication of his second (1980) and third (1983) string quartets and the String Trio (1985); the ballet Peer Gynt (1985–1987); the third (1981), fourth (1984), and fifth (1988) symphonies; and the viola concerto (1985) and first cello concerto (1985–1986). As his health deteriorated, Schnittke's music started to abandon much of the extroversion of his polystylism and retreated into a more withdrawn, bleak style.
Ерте өмір
Шниткедің әкесі, Гарри Максимилиан Шнитке (1914–1975), еврей және Франкфуртта дүниеге келген. 1927 жылы Кеңес Одағына көшіп келіп, журналист және орыс тілінен неміс тіліне аудармашы болып жұмыс істеді. Оның анасы, Мария Иосифовна Шнитке (қыздығы Вогель, 1910–1972), Ресейде туған Волга немісі болған. Шнитке әкесінің анасы, Тея Абрамовна Кац (1889–1970), филолог, аудармашы және неміс тіліндегі әдебиеттің редакторы болды. Альфред Шнитке Ресейдің Волга неміс Автономды Кеңестік Республикасындағы Энгельс қаласында дүниеге келді. Ол 1946 жылы әкесінің қызмет ететін Вена қаласында музыкалық білімін бастады. Шнитке туралы өмірбаян жазған Александр Ивашкиннің айтуынша, Венада ол «өмірдің, тарих пен мәдениеттің, өткеннің әлі де тірі болатын бөлігі болып табылатын музыкаға ғашық болды». «Мен әр сәтін тарихи тізбектің бір буыны ретінде сезіндім: бәрі көп өлшемді болды; өткен заман – әрқашан қасында жүретін көріністер әлемі еді, мен байланысы жоқ варвар емес, өмірімдегі міндетті саналы түрде атқарушы едім», – деді композитор. Шнитке Венадағы тәжірибесі «оның болашақ кәсіби қызметі үшін рухани тәжірибе мен тәртіпті сыйлады. Ол талғам, мінез және стиль тұрғысынан Чайковский мен Рахманинов емес, Моцарт пен Шубертті үлгі етіп алды. Бұл үлгі негізінен классикалық болғанмен, ешқашан тым айқын болған жоқ». 1972 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, ол оның естелігіне арнап фортепианолық квинтет жазуға кірісті. Оны жазу барысында ол католицизмде рухани тыныс іздеді және 1983 жылдың 18 маусымында дінге өтті. Ол тағдыр мен мистикаға терең сенді, бұл сенімдері оның музыкасына әсер етті. Шнитке және оның музыкасына кеңес бюрократиясы көбінесе күдікпен қарады. Оның Бірінші симфониясы Композиторлар одағы тарапынан тиімді түрде тыйым салынды. 1980 жылы Композиторлар одағының дауыс беруінен бас тартқаннан кейін, ол КСРО-дан тысқары елдерге саяхаттаудан тыйым салынды.
Schnittke's father, Harry Maximilian Schnittke [ru] (1914–1975), was Jewish and born in Frankfurt. He moved to the Soviet Union in 1927 and worked as a journalist and translator from the Russian language into German. His mother, Maria Iosifovna Schnittke (née Vogel, 1910–1972), was a Volga German born in Russia. Schnittke's paternal grandmother, Tea Abramovna Katz (1889–1970), was a philologist, translator, and editor of German language literature. Alfred Schnittke was born in Engels in the Volga German ASSR of the Russian SFSR. He began his musical education in 1946 in Vienna, where his father had been posted. It was in Vienna, Schnittke's biographer Alexander Ivashkin writes, where "he fell in love with music which is part of life, part of history and culture, part of the past which is still alive." "I felt every moment there," the composer wrote, "to be a link of the historical chain: all was multi dimensional; the past represented a world of ever present ghosts, and I was not a barbarian without any connections, but the conscious bearer of the task in my life." Schnittke's experience in Vienna "gave him a certain spiritual experience and discipline for his future professional activities. It was Mozart and Schubert, not Tchaikovsky and Rachmaninoff, whom he kept in mind as a reference point in terms of taste, manner and style. This reference point was essentially Classical but never too blatant." After his mother's death in 1972, he began to compose his Piano Quintet in her memory. During its composition, he began to seek solace in Catholicism; he converted on 18 June 1983. He possessed deeply held beliefs in predestination and mysticism which influenced his music. Schnittke and his music were often viewed suspiciously by the Soviet bureaucracy. His First Symphony was effectively banned by the Composers' Union. After he abstained from a Composers' Union vote in 1980, he was banned from travelling outside the USSR.
Ауру және өлім
1985 жылы 21 шілдеде Шниттке инсульт ұрып, комаға түсті. Ол бірнеше рет клиникалық өлімге жеткен деп жарияланды, бірақ жазылып, шығармаларын жазуын жалғастырды. 1990 жылы Шниттке Кеңес Одағынан кетіп, Германияның Гамбург қаласына қоныстанды. Дегенмен, денсаулығы нашар болып қала берді. 1998 жылы 3 тамызда Гамбургте 63 жасында қайтыс болғанға дейін тағы бірнеше инсультты басынан өткерді. Ол Мәскеудегі Новодевичье бейіште мемлекеттік салтанатпен жерленді.
On 21 July 1985, Schnittke suffered a stroke that left him in a coma. He was declared clinically dead on several occasions, but recovered and continued to compose. In 1990, Schnittke left the Soviet Union and settled in Hamburg, Germany. His health remained poor, however. He suffered several more strokes before his death on 3 August 1998, in Hamburg, at the age of 63. He was buried, with state honors, at Novodevichy Cemetery in Moscow.
Музыка
Шниткедің ертедегі музыкасында Дмитрий Шостаковичтің зор ықпалы байқалады, бірақ итальян композиторы Луиджи Нононың КСРО-ға сапарынан кейін ол «фортепиано мен камералық оркестр үшін музыка» (1964) сияқты шығармаларында сериялық техниканы қолданды. Дегенмен, Шнитке көп ұзамай «жетілу кезеңіндегі өзін-өзі теріске алудың рәсімдері» деп атаған нәрсеге көңілі тоймады. Ол «полистилизм» деп аталатын жаңа стильді жасады, онда өткесіндегі және қазіргі заманғы әртүрлі стильдердің музыкасын қатар қойып, үйлестірді. Ол бірде былай деп жазды: «Менің өмірлік мақсатым – ауыр және жеңіл музыканы біріктіру, тіпті осы жолда мойнымды сындырсам да». Полистилистикалық техниканы қолданған алғашқы концерттік туындысы – екінші скрипкалық соната, «Quasi una sonata» (1967–1968). Ол кино жұмысында да эксперимент жүргізді, мысалы, 1968 жылғы «Шыны гармоника» атты қысқа анимациялық фильмге жазған музыкасының көп бөлігі осы сонатадан алынған. Ол Александр Асколдовтың «Коммисар» фильміне музыка жазды, онда еуропалық, этникалық орыс және еврей музыкалық үлгілерін біріктіріп, қатар қойды. Ол «эпикалық Бірінші симфония» (1969–1972) және «Бірінші Гроссо концерті» (1977) сияқты шығармаларында полистилистикалық техниканы одан әрі дамытты. Басқа туындылары стильлік тұрғыдан біркелкі болды, мысалы, анасының естелігіне арналған пианинолық квинтеті (1972–1976, кейіннен оркестрленді және «In Memoriam» деп қайта аталды). 1980-жылдары Шнитке музыкасы шетелде кеңінен танылды, бұл скрипкашылар Гидон Кремер мен Марк Любоцкий, виолончелист және дирижер Мстислав Ростропович сияқты эмигрант совет артистерінің, сондай-ақ дирижер Геннадий Рождественскийдің еңбегінің арқасында мүмкін болды. Ауруға қарамастан, ол көптеген музыка туындыларын жазды, соның ішінде маңызды шығармалар: «Екінші» (1980) және «Үшінші» (1983) Струнный квартеттері және «Струнный трио» (1985); «Фауст кантатасы» (1983), кейіннен «Historia фон Д. Иоганн Фаустен» операсына енгізді; «Peer Gynt» балеті (1985–1987); «Үшінші» (1981), «Төртінші» (1984) және «Бесінші» (1988) симфониялар (соңғысы «Төртінші Гроссо концерті» деп те аталады), «Пианино мен Струнный оркестр үшін концерт» (1979) және «Виола» (1985) және «Бірінші виолончель» (1985–1986) концерттері. Бұл кезең Шнитке мен оның музыкасында христиандық тақырыптарға бет бұрумен ерекшеленді, бұл оның терең рухани хорлық шығармаларында, «Аралас хор үшін концерт» (1984–1985) және «Өкінішті Псалмдар» (1988) шығармаларында, сондай-ақ «Төртінші симфония» мен «Фауст кантатасы» сияқты басқа да туындыларында көрінді. Ол сонымен қатар «Тоғызыншы симфонияны» да жазды, оның нотасы инсульт салдарынан сол қолымен қиын жағдайда жазылғандықтан оқылмайтын болды. «Тоғызыншы симфония» алғаш рет 1998 жылдың 19 маусымында Мәскеуде Геннадий Рождественский дирижерлік етуімен, оның түсіндірілген (бірақ «реттелген») нұсқасында орындалды. Шнитке концерттің жазылған нұсқасын тыңдағаннан кейін, оны қайтарып алуды талап етті. Бірақ ол қайтыс болғаннан кейін, басқалар ноталарды түсіндіруге тырысты. Николай Корндорф тапсырманы аяқтамай қайтыс болды, оны Александр Раскатов жалғастырып аяқтады. Раскатовтың нұсқасында Шнитке симфониясының үш оркестрлік бөлімінен кейін Раскатовтың өзінің «Nunc Dimittis» (Альфред Шнитке еске алу) хоры келеді. Бұл нұсқаның премьерасы 2007 жылдың 16 маусымында Германияның Дрезден қаласында өтті. Андрей Борейконың да симфонияның нұсқасы бар.
Schnittke's early music shows the strong influence of Dmitri Shostakovich, but after the visit of the Italian composer Luigi Nono to the USSR, he took up the serial technique in works such as Music for Piano and Chamber Orchestra (1964). However, Schnittke soon became dissatisfied with what he termed the "puberty rites of serial self denial." He created a new style which has been called "polystylism", where he juxtaposed and combined music of various styles past and present. He once wrote, "The goal of my life is to unify serious music and light music, even if I break my neck in doing so." His first concert work to use the polystylistic technique was the second violin sonata, Quasi una sonata (1967–1968). He experimented with techniques in his film work, as shown by much of the sonata appearing first in his score for the 1968 animation short The Glass Harmonica. He wrote the music for Aleksandr Askoldov's Commissar, combining and juxtaposing European, ethnic Russian and Jewish musical patterns. He continued to develop the polystylistic technique in works such as the epic First Symphony (1969–1972) and First Concerto Grosso (1977). Other works were more stylistically unified, such as his Piano Quintet (1972–1976, later orchestrated and retitled as In Memoriam ), written in memory of his mother, who had died in 1972. In the 1980s, Schnittke's music began to become more widely known abroad, thanks in part to the work of émigré Soviet artists such as the violinists Gidon Kremer and Mark Lubotsky, the cellist and conductor Mstislav Rostropovich, but also by the conductor Gennady Rozhdestvensky. Despite constant illness, he produced a large amount of music, including important works such as the Second (1980) and Third (1983) String Quartets and the String Trio (1985); the Faust Cantata (1983), which he later incorporated in his opera Historia von D. Johann Fausten; the ballet Peer Gynt (1985–1987); the Third (1981), Fourth (1984) and Fifth (1988) Symphonies (the last of which is also known as the Fourth Concerto Grosso), the Concerto for Piano and String Orchestra (1979) and the Viola (1985) and First Cello (1985–1986) Concertos. This period was also marked by a turn in Schnittke and his music to Christian themes, exemplified in his deeply spiritual unaccompanied choral works, the Concerto for Mixed Chorus (1984–1985) and the Penitential Psalms (1988), and alluded to in various others works, including the Fourth Symphony and the Faust Cantata. and also a Ninth Symphony; its score was almost unreadable because he had written it with great difficulty with his left hand due to his strokes. The Ninth Symphony was first performed on 19 June 1998 in Moscow in a version deciphered – but also 'arranged' – by Gennady Rozhdestvensky, who conducted the premiere. After hearing a tape of the performance, Schnittke indicated he wanted it withdrawn. After he died, though, others worked to decipher the score. Nikolai Korndorf died before he could complete the task, which was continued and completed by Alexander Raskatov. In Raskatov's version, the three orchestral movements of Schnittke's symphony may be followed by a choral fourth, which is Raskatov's own Nunc Dimittis (in memoriam Alfred Schnittke). This version was premiered in Dresden, Germany, on June 16, 2007. Andrei Boreyko also has a version of the symphony.