Кіріспе

Махе (/m//ɑː/'/h//eɪ/) сонымен қатар Майяжи деп те аталады, бұл Пудучерри Одақтық аумағының Махе ауданындағы шағын қала. Ол Махе өзенінің құйылысында орналасқан және Керала штатымен қоршалған. Каннур ауданы Махеді үш жағынан, ал Кожикод ауданы бір жағынан қоршап тұр. Бұрын француздық Үндістанның бір бөлігі болған Махе қазір Махе ауданындағы муниципалитет болып табылады, ол Пудучерри Одақтық территориясының төрт ауданының бірі. Махеде Пудучерри заңнамалық ассамблеясында бір өкіл бар.

Этимология

Махе атауы Маяжахтан шыққан, бұл Малаялам тіліндегі жергілікті өзен мен аймақтың атауы. 1720 жылдардың басындағы француз құжаттарындағы түпнұсқа жазуы – Майе, ал Мае және Махие 19 ғасырдың басына дейін құжаттарда, карталарда және географиялық сөздіктерде кездеседі, содан кейін Махе жазуы қалыпты жағдайға келді. Сондықтан, қаланың аты Бертран Франсуа Маэ де Ла Бурдоннаның (1699–1753) құрметіне берілген деген пікір, оның кейінгі даңқы Үндістанмен байланысынан, соның ішінде 1741 жылы Майені басып алуынан туындаған, дұрыс емес. 1726 жылы қаланы қайтарып алған экспедиция басшысы Махе орфографиясын Ла Бурдоннаның роліне қарай ресми түрде қабылдады деген талап та күмәнді. Ықтимал, Майе, тіпті Махе, Ла Бурдоннаның отбасылық атына ұқсас болғандықтан, кейінгі ұрпақтар атақты француздың қаланың атына немесе оның жазылуына тікелей немесе жанама түрде қатысы бар деп ойлаған болуы мүмкін.

Тарих

Еуропалық сауда компаниялары Үндістанға келгенге дейін бұл аймақ Түлунаду, Чираккал және Кадатандудан тұратын Колату Надудың бір бөлігі болды. Француз Шығыс Үндістан компаниясы 1724 жылы Андре Молландин мен Ватакараның Раджа Важунавар арасында үш жыл бұрын жасалған келісімге сәйкес Махеде бекініс салды. 1741 жылы Махе де Ла Бурдонна Маратхалардың қысқа мерзімдік басып алуынан кейін қаланы қайтадан басып алды. 1761 жылы британдықтар Махеді басып алды және осы елді мекен Кадатанду раджасына берілді. 1763 жылғы Париж келісімі бойынша британдықтар Махеді француздарға қайтарып берді. 1779 жылы ағылшын-француз соғысы басталды, нәтижесінде француздар Махеден бас айырды. 1783 жылы британдықтар Үндістандағы француздық қоныстарын қайтаруға келісті, ал Махе 1785 жылы француздарға қайтарылды. 1793 жылы Француз революциялық соғыстары басталғанда Джеймс Хартли басқаратын британдық әскер Махеді басып алды. 1816 жылы Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін, 1814 жылғы Париж шартының аясында британдықтар Махеді француздарға қайтарып берді. Маяжи 1816 жылы басталған ұзақ кезеңде Британдық Үндістанның ішіндегі анклав ретінде француздық шағын колониясы болып француздық юрисдикцияда қалды. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, бұл аймақ 1954 жылдың 13 маусымына дейін француз билігінде болды, содан кейін ұзақ антиколониялық күрес нәтижесінде Үндістан Одағына қосылды. Француздар кеткеннен кейін Махе Пудучерри Одақтық аумағының ауданына айналды. Махе аймағы солтүстіктегі Майязи Пужадан басталып, оңтүстіктегі Ажиоорға дейін созылады. Махе Махе қаласынан және Налутарадан тұрады, оған төрт ауыл кіреді: Пандаккал, Паллур, Чалакара және Чембра. 1760 жылдардағы Майсур патшалығының билеушісі Хайдер Әли (шамамен 1722–1782) соғыста көрсеткен көмегі үшін алғыс ретінде Налутараны француздарға сыйлады.

Махеді азат ету

И. К. Кумаран сияқты Гандишілдер 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Махеде Үндістанмен бірігу үшін күресті жетектеді. Француз әкімшілігінің муниципалды кеңсесіне 1948 жылғы 21 қазанда сағат 21:00-де шабуыл жасалды. Француздың ұлттық туы алынып, муниципалдық ғимаратқа (французша Mairie) Үндістанның ұлттық туы көтерілді. 26 қазанда француз әскери кемесі Махеге жетті және француздар Махеге қайта бақылауды орнатты. Кеме 31 қазанда Махеден кетті. 1954 жылғы сәуірде коммунистер Черукаллай анклавын басып алуға тырысты. Күрес барысында екі үнділік қаза тапты. 1 мамырда Налутура анклавында Үндістан туы көтерілді. Сол жылдың маусымынан бастап азаттық күрескерлері Махеге эмбарго салды. 1954 жылғы 14 шілдеде Махаянасабха Махеге шеру ұйымдастырды, ол 1954 жылғы 16 шілдеде азат етілді.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Махеде 41 816 адам тұрады, олардың көп бөлігі малаялилер. Халықтың 46,5% еркектерді, ал қалған 54,5% әйелдерді құрайды. Махедегі сауаттылықтың орташа деңгейі 97,87%; еркектердің сауаттылығы 98,63%, әйелдердің сауаттылығы 97,25% болды. Махедегі жыныс қатынасы (1000 еркекке 1184 әйел) және сауаттылық деңгейі елдің басқа аймақтарымен салыстырғанда жоғары. Елдегі жыныс қатынасы 1000 еркекке 940 әйелді құрайды, ал сауаттылық деңгейі 74,04% шамасында. Махеде халықтың 10,89% алты жасқа дейінгі балалар. 2011 жылғы халық санағындағы жалпы жыныс қатынасы 1000 ұлға 978 қызды көрсетті, бұл 2001 жылғы санақ деректеріндегі 1000 ұлға 910 қыз көрсеткішінен жоғары. 2011 жылы 6 жасқа дейінгі балалар Махе ауданының 10,89% құрады, ал 2001 жылы бұл көрсеткіш 11,34% болған. 2001 мен 2011 жылдар арасында жалпы азаю 0,45% құрады. 2011 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, халықтың 66,8% (27 940) индуистер, ал 30,7% (12 856) мұсылмандарды құрайды. Христиандар халықтың 2,29% (958) құрайды.

Климат

Махеде Керала және Карнатака жағалауына тән тропикалық муссондық климат (Кёппен Am) басым. Желтоқсаннан наурызға дейін құрғақ маусым болады, бірақ Батыс Гатының жел соғатын беткейінде орналасқандықтан, батыс муссоны кезінде аймаққа тым көп жауын-шашын жауады, шілде айында ең жоғары деңгейге жетеді.

Көлік

Махе қаласына ең жақын әуежай - жақында құрылған Матаннурдағы Каннур халықаралық әуежайы. Ең жақын келесі әуежай - Карипурдағы Каликут халықаралық әуежайы. Махе теміржол станциясы - ең жақын теміржол станциясы, онда бірнеше аймақтық және экспресс пойыздар тоқтайды. Талассери, Каннур, Мангалор және Ватакара - бірнеше алыс қашықтыққа жүретін пойыздар тоқтайтын ең жақын ірі теміржол станциялары. Махеде Пудучерри жол көлігі корпорациясына қарасты бірнеше автобус қатынайды. Әйтпесе, қоғамдық көліктің көп бөлігі, соның ішінде Малабардағы жеке автобустар мен авторикшалар, Керала мемлекеттік жол көлігі корпорациясымен басқарылады.

Әкімшілік

Махе муниципалитеті – Махе жергілікті әкімшілігінің орны. Махе муниципалдық ауданы бір сайлау округінен тұрады, яғни Махе. Муниципалдық кеңес 1978 жылы құрылған. Аймақтық әкімші немесе аймақтық атқарушы офицер Махе муниципалдық кеңесінің арнайы өкілі ретінде төраға мен төраға орынбасарының өкілеттіктерін жүзеге асыру үшін тағайындалады. 30 жылға жуық үзілістен кейін 2006 жылы азаматтық сайлаулар өтті. Сайлау қорытындысы бойынша Махе муниципалитетінің төрағасы мен 15 кеңесшісі қызметке кірісті.

Білім

Махедегі Махатма Ганди атындағы мемлекеттік өнер колледжі 1970 жылы И. К. Кумаран құрған. Махе кооперативтік мұғалімдер колледжі 2005 жылы құрылып, Махе кооперативтік ақпараттық технологиялар орталығының бөлігі болып табылады. Басқа оқу орындарына Махе кооперативтік жоғары білім және технология колледжі, Махе стоматология ғылымдары институты мен ауруханасы, Ражив Ганди атындағы мемлекеттік аюрведа колледжі, Индира Ганди атындағы политехникалық колледжі (Махе), Ражив Ганди атындағы мемлекеттік өндірістік оқу институты (Махе) кіреді. Пондичерри университетінің қоғамдық колледжі Махеде аймақтық орталыққа ие. Пандаккал қаласында Жавахар Наводая Видялая (JNV Mahe) мектебі бар. Махеде төрт жоғары орта мектеп, үш орта мектеп, екі негізгі мектеп және сегіз бастауыш мектеп жұмыс істейді. Жоғары орта мектептер Керала штатының Жоғары орта білім беру кеңесіне, ал орта мектептер штаттің Орта білім беру кеңесіне қарасты. Үш орта мектептің бірі француз тілінде оқытады, оның емтихандарын француз білім беру департаментінің директордың орынбасары, Пудучерри үкіметі жүргізеді.

Танымал мәдениетте

М. Мукунданның "Маязиппужаюде Терангалиль" романы (аудармасы: Маяжи өзенінің жағалауында) Махе қаласының саяси және әлеуметтік аясын бейнелейді. 1992 жылы Ленин Раджендран режиссерлік еткен "Дайватһинте Викритхикал" малайалам фильмі, М. Мукунданның осы аттас романы негізінде түсірілді және бұрынғы француз колониясы Маяжиде (Махе) оқиғасы өрбиді.