Кіріспе
Вайкики (,/w//aɪ//k//ɪ/'/k//iː/; ; ) – Гонолулу қаласының ауданы және Оаху аралының оңтүстік жағалауындағы осы атпен аталатын жағажай. Вайкики жағажайы – бұл аудандағы алты жағажайдың бірі, оның ішінде Куинс Бич, Кухио Бич, Грейс Бич, Форт ДеРусси Бич және Каханамаку Бич жатады. Жағажайдың көп бөлігі адамдар жасаған. Вайкикиде (Гавайи) Капиолани паркі, Форт ДеРусси, Каханамаку лагунасы, Кухио жағажай паркі және Ала Вай порты сияқты көпшілікке арналған орындар бар. Вайкики 1795 жылдан 1796 жылға дейін Гавайи Корольдігінің алғашқы астанасы болған.
Waikiki (,/w//aɪ//k//ɪ/'/k//iː/; ; ) is a Honolulu neighborhood and its eponymous beach on the south shore of the island of Oahu in the U. S. state of Hawaii. Waikiki Beach is one of six beaches in the district, along with Queen's Beach, Kuhio Beach, Gray's Beach, Fort DeRussy Beach and Kahanamoku Beach. The beach is almost entirely man made. Waikiki (Hawaii) is home to public places including Kapiolani Park, Fort DeRussy, Kahanamoku Lagoon, Kūhiō Beach Park and Ala Wai Harbor. Waikiki was the first capital of the Kingdom of Hawaii from 1795 to 1796.
Этимология
Гавай тіліндегі Уаикики атауының мағынасы – «жаңа судың атуы», ол бір кезде Уаикикиді ішкі аймақтан бөліп тұрған батпақты жерлерді сумен қамтамасыз еткен бұлақтар мен арналарға сілтеме жасайды.
Тарих
Гавай Корольдігі құрылғаннан кейін, Вайкики 1795–1796 жылдары оның алғашқы астанасы болды. 1800 жылдары бұл аймақ Гавайи патшаларының демалыс орны болды, олар мұнда лонгбордтың алғашқы түрлерінде серфингпен шұғылданды. 1880 жылдары бірнеше шағын қонақүйлер ашылды. 1893 жылы грек-американдық Джордж Ликургус Аллен Герберттің қонақ үйін жалға алып, оған "Санс Суси" (француз тілінде "қиындықсыз" немесе "күтімсіз") деген ат берді, осылайша алғашқы жағажай курорттарының бірін құрды. Кейін сол жылы Роберт Луис Стивенсон осы курортта болды, одан кейін ол материктің туристері үшін танымал орынға айналды. Бұл аймақ қазірге дейін "Санс-Суси" жағажайы деп аталады.
20 ғасыр
1900 жылдардың басында Вайкикиде көптеген батпақты жерлер болды, олардың ауру тарататын масаларды бағып алғаны айтылды. Масаларды жою үшін құрылыс салушылар Ала-Вай каналын жасады. Алғашқыда Вайкики дренаждық каналы деп аталған бұл каналды Вальтер Ф. Диллингхам басқаратын гавайилік дренаж компаниясы салған. Жобаға шамамен жеті жыл кетті, 1921–1928 жылдар аралығында. Каханамоку атымен аталатын "Dukes" клубы Дон Хоға музыка жасауға көмектесіп, Вайкикидегі ең ұзаққа созылған шоуды ұйымдастырды. Вайкикидегі алғашқы көп қабатты қонақ үйлер 1955 жылы салынды, олардың ішінде Вайкики Билтмор және Шератон Принцесса Кайулани қонақ үйлері болды. Сұранысқа байланысты даму қарқын алып, аймақ Хилтон Гавайи ауылы, Халекулани, Хайатт Регенси Вайкики, Мариотт Вайкики, Шератон Вайкики сияқты ірі курорттық қонақ үйлермен толып кетті. Бұл 20 ғасырдың басына қарай салынған Моана Сурфридер және Роял Гавайи қонақ үйлері сияқты тарихи қонақ үйлерді толықтырды.
Жағалау сызығының өзгеруі
Уайкикиде 1800 жылдардың соңында эрозия мәселелері туындады, себебі қонақүйлер мен үйлер табиғи жағалауға тым жақын салынды, ал теңіздік қабырғалар және басқа да құрылыстар жағажай бойындағы құмның табиғи ағынын және қайтаруын тоқтатты. 1920-1930 жылдары құм Калифорния штатының Манхэттен-Бич қаласынан кеме және баржа арқылы тасымалданды. 1950 жылға дейін Уайкики жағалаулары үздіріліссіз болды. Содан кейін теңіздік қабырғалар мен жамбастар пайда бола бастады. Бұл біреуіне құм жинауға көмектесті, бірақ көбінесе басқа жағажайлардан құм алды. Олар бөлек учаскелерге айналды, кейбіреулері құмды жағажайға ие болса, ал кейбіреулерінде мүлде болмады. 1950 жылға қарай, Уайкики жағалауында 80-нен астам құрылыстар, оның ішінде теңіздік қабырғалар, жамбастар, пирлер және дауылдық су ағыздары орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Уайкики жағалауын қалпына келтіру жұмыстары бірнеше жылда бір рет жүргізілді. Бұл жасанды жағажайға 1920-1970 жылдары құм тасымалданды, бірде Оңтүстік Калифорниядан қайықпен және баржамен. Жылдық бір футтан астам эрозиядан кейін, 2,4 миллион доллар құнымен 527 метрлік жағалау толықтырылды. Импорт 1970 жылдары тоқтатылды. 1971 жылдың наурыз айында Инженерлер корпусының Тынық мұхиты дивизиясы Уайкикидің Кухио секторы үшін экологиялық бағалау есебін жасады, мақсаты – азайып, тарылып бара жатқан жағалаудың жалпы сапасын және мөлшерін жақсарту. 2012 жылдың көктемінде жартылай қалпына келтіру жұмыстары аяқталды. Жоба жақын жердегі құмдықтардан құм импорттады және Royal Hawaiian Hotel бетонды жамбасы мен Kūhiō Beach шөпшекті қабырғасы арасындағы 518 метрлік (1700 фут) жағажайды шамамен 11 метрге (37 фут) кеңейтті. Жоба жағалауды уақытша 1985 жылғы жағдайына келтірді. Сол жылы ескірген екі құм қапшықтарынан жасалған жамбас құрылыстары да алынып тасталды. 2017 жылы жағажай эрозиясы жоғары энергиялы жарық толқындары мен теңіз деңгейінің көтерілуі салдарынан нашарлады. Гонолулу қаласының мэрі: «Мен ғалым емеспін, бірақ мен осы жерге соққылы дрель алып, осы кері ағысты тудырып, құмды сорып алатын барлық бетонды алып тастаймын, сонымен қатар ол тікелей қауіпті» деді. Жағажайда серфинг жарыстары, ашық ауадағы қойылымдар, хула биі және каноэ жарыстары сияқты көптеген іс-шаралар өтеді. Көптеген ыңғайлылықтар, дүкендер мен қонақүйлер Уайкикиге Гавайиге келушілерден түсетін кірістің шамамен 42 пайызын табуға мүмкіндік береді.
География
Бұл аудан батыста және солтүстікте Ала Вай каналынан (батыл суларды кептіру үшін қазылған арна) шығыста Даймонд-Хедке (Леахи, тонаның маңдайы) дейін созылады. Вайкики жағажайы Даймонд-Хед туф конусының көрінісімен, әдетте жылы және бұлтсыз ауа райымен, сондай-ақ серфингке қолайлы жағдайымен танымал. Вайкикинің көкжиегі биік ғимараттар мен курорттық қонақүйлермен толы. Жағажайдың жартысы серфингшілерге арналған. Теңізге біршама кіріп кеткенде су тым терең емес, түбінде көптеген тастар бар. Толқындар, әсіресе желді күндері, күшті болуы мүмкін. Бұл жердегі серфинг ұзаққа созылатын толқындарымен белгілі, сондықтан ол лонгбордқа, жұптық серфингке және бастаушыларға өте ыңғайлы.
Жағажайлар
Жағалауды дамыту нәтижесінде Уайкикиде сегіз ерекше жағажай пайда болды. Олар: Форт-ДеРусси жағажайы, Дюк Каханамоку, Халекулани, Роял Гавайи, Кухио жағажайы, Капиолани жағажайы, Куинс жағажайы және Каимана. 1951 жылдан бері Вайкики жағажайларын қайта жаңарту үшін көп мөлшерде құм қосылды. Бірақ қазіргі таңда, қосылған құмның көбісі жоқ болды деп саналады. Жағажайдан күн батуын қыркүйек айының ортасынан наурыз айының соңына дейін теңізде көруге болады.
Толық жолдар
Уайкикидің басты көшесі – Калакава даңғылы, ол Король Калакаваның құрметіне аталған. Онда көптеген элиттік қонақүйлер (Royal Hawaiian, Sheraton, Hyatt, Marriott, Moana Surfrider Hotel), сәнді дизайнер брендтерінің дүкендері (Apple Store, Chanel, Louis Vuitton, Prada, Burberry, Dior, Tiffany & Co., Fendi, Harry Winston, Saint Laurent, Gucci және Hermès), Macy's универмагы және танымал серфинг киімдері брендтерінің дүкендері (Quiksilver, Billabong, Volcom) орналасқан. Уайкикидің тағы бір маңызды көшесі – Күхио даңғылы, ол Принц Күхионың есімімен аталып, мейрамханалары, кафелері мен азық-түлік дүкендерімен қатар клубтары, түнгі өмірі және проституциясымен де белгілі.
Қоғамдық өнер
1990 жылы Гордон Фишердің 9 фут (3 метр) биіктігіндегі қоладан жасалған Герцог Каханамоку мүсіні Вайкики жағажайына орнатылды. Оған оның серфинг тақтасының қола көшірмесі, құрметті найзалары және естелік қола тақталары қоса орнатылды. Бұл орын жыл сайын мыңдаған туристерді қабылдайтын және көптеген мәдени шаралар өтетін мәдени және туристік орталыққа айналды. Жеті жыл өткен соң, Билли Филдс ежелгі базальт тастардан құралған "Өмір тастары" (гавай тілінде: Nā Pōhaku Ola O Kapaemahu A Me Kapuni) мүсінін жасап, жақын жерге орнатты, ол жергілікті ескерткіш саналады. Кухио жағажайы мен Куинс жағажайында 2000-шы жылдардың басында үш қоғамдық өнер туындысы орнатылды. Шон Браунның принц Джона Кухионың қола мүсіні және Холли Янгтың "Макуа мен Кила" балалар ертегісін бейнелейтін мүсіні 2001 жылы орнатылды. Роберт Пашбидің "Толқын үстіндегі серфинші" мүсіні 2003 жылы Куинс жағажайына орнатылды.
Эрозия
Вайкики жағажайларында эрозия мәселесі жиі қайталанып, нәтижесінде жамбастар салынып, жағажайды қайта толтыру жобалары жүзеге асырылды. Импортталған құм Калифорниядан, сондай-ақ Молокаи аралындағы Папохаку жағажайынан және Оаху аралының Кахуку маңындағы солтүстік жағындағы құм сілкінісінен әкелінді. Эрозия жыл сайын шамамен 1 фут (0 метр) жағажайды жояды.
Су сапасы
2017 жылы Вайкики жағажайында кәріз суының төгілуі салдарынан қайта-қайта ластану оқиғалары болды.
Үйсіз қалу
Көптеген үйсіз адамдар жағажай маңында қоныстануда, себебі онда қоғамдық душ пен санитарлық төсектер бар. Гонолулу полиция департаменті, басқа қалалық мекемелер мен жергілікті бизнес өкілдерінің көмегімен Вайкики жағажайында және оның төңірегінде патрульдеуді күшейтті, үйсіз адамдардың осы аймақта лагерь құруына жол беру үшін.
Білім
Гавайи штатының Білім беру департаменті Гавайи штатының барлық аймақтарында дәстүрлі мемлекеттік мектептерді басқарады. Томас Джефферсон бастауыш мектебі Уайкикидің өзінде орналасқан, ал Уайкики бастауыш мектебі жақын жерде, Капахулу ауданының макай (теңізге қарай) жақ шетінде орналасқан. Гавайи штатының Кітапхана жүйесі Вайкики мемлекеттік кітапханасын қамтамасыз етеді.
Танымал мәдениетте
The Kinks 1966 жылы шыққан Face to Face альбомындағы "Holiday in Waikiki" әнінде Вайкикидегі жаппай туризмнің коммерциялық жақтарын сатиралық түрде бейнеледі.