Кіріспе

Американдық саясаткер Тимоти Эндикотт Вирт (22 қыркүйек 1939 жылы туған) – Колорадо штатынан шыққан американдық саясаткер. Ол АҚШ Сенатында (1987–1993) және АҚШ Өкілдер палатасында (1975–1987) демократ ретінде қызмет еткен. Сонымен қатар, ол үкіметте тағайындалған бірнеше лауазымда болды, оның ішінде Никсон әкімшілігі кезінде білім беру жөніндегі вице-министрдің орынбасары, ал Клинтон әкімшілігі кезінде АҚШ Мемлекеттік департаментінің жаһандық істер жөніндегі хатшысының орынбасары қызметін атқарды. 1998 жылдан 2013 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының қорының президенті болды және қазіргі уақытта Қордың кеңесіне мүше.

Ерте өмір және білім

Вирт 1954 жылы Денвердегі Граланд ауылдық күндізгі мектебін және Филлипс Эксетер академиясын бітірген. Ол Гарвард университетінде бакалавр және жоғары білім алды, ал 1973 жылы Стэнфорд университетінен докторлық дәрежесін алды. Вирт Гарвардтың Бақылаушылар кеңесінің мүшесі болды. 1970-1971 жылдары Вирт Great Western United компаниясының бөлігі болған Great Western Cities компаниясының вице-президенті қызметін атқарды. 1971 жылы GWU-ның бас директоры Уильям М. Уайт-младший 31 жасқа толып, Вирт Уайт пен өзінің «Болашақтың соққысы» (Future Shock) кітабын оқығанын және компания директорларының «ескі буынына» көшірмелерін бергенін айтқан.

Мансап

Вирт өзінің саяси мансабын президент Линдон Джонсонның тұсында Ақ үйге тікелей қатысы бар қызметкер ретінде бастады және Никсон әкімшілігінде білім беру жөніндегі хатшының орынбасары болды. 1970 жылы Вирт Колорадоға оралып, 1974 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға түсіп, қазіргі республикалық Дональд Г. Бротцманды 52%-қа 48% есебімен жеңіп, сәтті сайланды. Ол 1975 жылдан 1987 жылға дейін Конгресте Боулдер және Денвер маңындағы аймақтарды өкілдік етті. Өкілдер палатасына алғаш рет сайланғаннан кейін Вирт 1975 жылы «Жаңадан келгендердің қарсылығын» ұйымдастырды, соның нәтижесінде бірнеше «төңкерілген» комитет төрағалары қызметтен алынып, басқаларына ашықтық танытуға шақыру жасалды. Вирт Конгресте өткізген 12 жылында бірнеше қиын сайлауларға қатысты және қайта сайлану үшін көп ақша жинады. Норман Минета, Леон Панетта және Дик Гепардт сияқты әріптестерімен бірге ол Өкілдер палатасының Бюджет комитетіндегі «Төрттік топтың» құрамына кірді, екі партиялық бюджеттік идеялармен бюджет процесіне қарсылық көрсетіп, 1982 жылы жоғары технологиялық және балама бюджетті әзірледі. Телекоммуникациялар жөніндегі кіші комитеттің төрағасы ретінде ол бейне және телефон индустриясына бәсекелестікті енгізуде жетекші рөл атқарды. Вирт сонымен қатар 1978 жылғы Үндістандық таулы аймақтарды қорғау туралы заңның авторы болды. 1986 жылы Вирт АҚШ Сенатына үміткер болып, өз партиясының ұсынуымен сенатор Гэри Хартты алмастыруға қарсылық білдірмеді. Жалпы сайлау күткеннен қиын болды, ол АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі Кен Крамерді шамалы айырмамен жеңді. Сенатта ол экологиялық мәселелерге, әсіресе жаһандық климаттың өзгеруіне баса назар аударды және 1988 жылы климаттың өзгеруі жөніндегі тарихи Хансен тыңдауларын ұйымдастырды. Тыңдау барысында Хансен Жердің қазіргі тарихтағы ең жылы кезеңді басынан өткізіп жатқанын және мұның 99% сенімділікпен адамның қызметіне байланысты екенін куәландырды. Бұл тыңдаулар климаттың өзгеруі туралы алғашқы қоғамдық пікірталасқа бастады деп есептеледі. Жақын досы, қайтыс болған сенатор Джон Хайнцпен (R-PA) бірлесіп, ол 1990 жылғы «Таза ауа туралы» заңға түзетулер енгізілген «Шектеу және сауда» идеясын сипаттаған «88 жобасын» жасады. Ол 1993 жылы заңға айналған Колорадоның жабайы табиғатын қорғау туралы маңызды заң жобасын әзірледі, ал сенатор Алан Симпсонмен (R-WY) бірлесіп халық санының тұрақтандырылуына бағытталған маңызды заңнаманы жасады. Вирт сонымен қатар Денверге жаңа франшиза беруде маңызды рөл атқарған Бас лига бейсболын кеңейту жөніндегі Сенаттың жұмыс тобын ұйымдастырды. 1992 жылы қайта сайлануға түспеу туралы шешім қабылдады, себебі «Нью-Йорк Таймс» журналының (1992 жылғы 9 тамыз) бірінші бетінде жарияланған мақаласында саясаттағы ақшаның үнемі артып келе жатқан рөліне және қоғамдық саясатқа назар аударудың жоқтығына наразылығын білдірді.

Конгресс қызметінен кейін

Екі он жылдық сайланған саяси қызметтен кейін Вирт Клинтон-Гор науқанының ұлттық тең төрағасы болды және 1993 жылдан 1997 жылға дейін АҚШ Мемлекеттік департаментінде жаһандық мәселелер жөніндегі алғашқы орынбасары қызметін атқарды. Ол АҚШ-тың босқындар, халық саны, қоршаған орта, ғылым, адам құқықтары және есірткілер саласындағы сыртқы саясатын басқарды. 1994 жылы Каирде өткен халық және даму жөніндегі конференцияда АҚШ делегациясының төрағасы болды және 1997 жылдың соңында әкімшіліктен кетіп, Тед Тернердің жаңа құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымының президенті болу шақыруын қабылдағанға дейін Киото климаттық конференциясында АҚШ-тың жетекші келіссөзшісі болды. 1998 жылдан 2013 жылға дейін БҰҰ қорының (UNF) президенті ретінде Вирт Қордың миссиясы мен бағдарламалық басымдықтарын қалыптастыруды ұйымдастырып, басқарды, оларға қоршаған орта, әйелдер мен халық саны, балалар денсаулығы, бейбітшілік, қауіпсіздік және адам құқықтары кірді. Қор сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының игілігі үшін кең ауқымды қоғамдық қолдау көрсету, қаржы жинау және институционалдық нығайту жұмыстарын жүргізеді. Осы алуан түрлі ресурстарды жұмылдыру арқылы БҰҰ қоры көптеген мемлекеттік және жеке серіктестермен ынтымақтаса жұмыс істейді және БҰҰ мен әлемдік қауымдастық алдында тұрған маңызды мәселелерді шешуге көмектесетін түрлі шараларды жүзеге асырады.

Жеке өмір

Вирт Рен Винслоу Виртке үйленген, ол Винслоу қорының президенті. Олардың екі баласы бар: Крис және Келси Вирт. Олардың қызы Келси Вирт – «Align Technology» ортодонтиялық өндіріс компаниясының құрылтайшысы. Олардың ұлы Крис Вирт Колорадо штатының Боулдер қаласында орналасқан, АҚШ-тағы ең ірі лазерлік кесу технологиясын қолданатын пазл компаниясы «Liberty Puzzles»-дің негізін қалады. Оның сіңілі баласы Питер Вирт 2004 жылы Нью-Мексико штатының заң шығарушы органына сайланды. Оның әкесі, қадірлі Джон Вирт, Стэнфорд университетінде Латын Америкасы тарихын зерттеу профессоры болған.