Бельгия Королі Леопольд III: Өмір және тағдыры

Кіріспе

Бельгияның патшасы 1934-1951 жылдары Леопольд III (3 қараша 1901 – 25 қыркүйек 1983) 1934 жылғы 23 ақпаннан бастап 1951 жылғы 16 шілдеде тақтан бас тарғанға дейін Бельгия патшасы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Леопольд Бельгияның бейтараптығын сақтауға тырысты, бірақ 1940 жылғы мамырда неміс басқыншылығынан кейін ол елді берді, бұл оған іштен де, сырттан да көп қарсылық тудырды. Леопольдтың бұл әрекеті премьер-министр Хуберт Пьерло және оның кабинеті тарапынан конституцияға қайшы деп жарияланды, олар Лондонға көшіп, эмиграциядағы үкімет құрды, ал Леопольд пен оның отбасы үй қамауына алынды. 1944 жылы олар Германияға, содан кейін Австрияға ауыстырылды, бірақ американдықтар тарапынан босатылды, бірақ бірнеше жыл бойы Бельгияға оралуға тыйым салынды, онда оның інісі, Фландрия графы Карл регент болып жарияланды. Леопольдтың 1950 жылы туған жеріне оралуы азамат соғысына ұқсас жағдайға әкеліп соқты, және үкімет тарапынан көрсетілген қысыммен ол 1951 жылғы шілдеде ұлы Бадуиннің пайдасына тақтан бас тартты. Леопольдтың бірінші әйелі, Швецияның Астриді, 1935 жылғы тамызда Швейцарияда саяхат жасап жүргенде көлік апатында қаза тапты, ол халық тарапынан терең қайғыға ұрынтты. 1941 жылы тұтқындық кезінде Лилиан Бейльсқа үйленуі Бельгия заңнамасына қайшы келді, онда азаматтық неке діни некеден бұрын болуы керек, және оған ешқашан патшайым атағы берілген жоқ.

Жас шағы мен отбасы

Принц Леопольд Брюссельде, Бельгия тағының мұрагері принц Альберт пен оның жұбайы Бавариялық герцогиня Элизабеттің тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. 1909 жылы оның әкесі Альберт I болып Бельгия королі атанды, ал принц Леопольд Брабант герцогы болды. 1914 жылдың тамызында Германия Бельгияны басып алған кезде король Альберт он екі жасар Леопольдқа Бельгия армиясына қарапайым сарбаз ретінде қатылуға және корольдік үшін күресуге рұқсат берді. Алайда, 1915 жылы Бельгияның көп бөлігі немістер басып алғаннан кейін Леопольдты оқу үшін Итон колледжіне жіберді, ал әкесі Францияда соғысқа қатысты. Соғыстан кейін, 1919 жылы Брабант герцогы Санта-Барбара қаласындағы Ескі Миссия және Святой Антоний семинариясына сапар шекті. Ол 1926 жылдың 4 қарашасында Стокгольмде азаматтық рәсіммен Швецияның принцессасы Астридке үйленді, ал 10 қарашада Брюссельде діни рәсім өтті. Осы некеден үш бала дүниеге келді: Бельгияның принцессасы Жозефина Шарлотта, 1927 жылдың 11 қазанында Брюссельдегі Корольдік сарайда туған, Люксембургтің ұлы герцогинясы. Ол 1953 жылдың 9 сәуірінде Люксембургтің болашақ ұлы герцогы Жанға тұрмысқа шықты. 2005 жылдың 10 қаңтарында Фишбах сарайында қайтыс болды. Бельгияның Бадуин принці, Брабант герцогы, Эно графы, Бельгияның бесінші королі Бадуин, 1930 жылдың 7 қыркүйегінде Брюссельдің шетіндегі Стювенбергте дүниеге келді және 1993 жылдың 31 шілдесінде Испанияның Андалусиядағы Мотриль қаласында қайтыс болды. Бельгияның Альберт принці, Льеж принці, Бельгияның алтыншы королі Альберт II, 1934 жылдың 6 маусымында Стювенбергте дүниеге келді. 2013 жылдың шілдесінде тақтан бас тартты. 1935 жылдың 29 тамызында король мен королева Люцерн көлінің жағасындағы Швейцарияның Швиц кантонындағы Кюсснахт-ам-Ригидегі виллаларына жақын, тар және қисық жолмен келе жатқанда, Леопольд басқаруды жоғалтып, көлік көлге құлап, королева Астрид қаза тапты. Леопольд 1941 жылдың 11 қыркүйегінде Лилиан Бейлске Бельгия заңдарына сәйкес жарамсыз діни рәсіммен үйленді. Олар соғыс аяқталғаннан кейін азаматтық некеге тұруды жоспарлаған, бірақ жаңа Рети принцессасы алғашқы баласын күткендіктен, рәсім 1941 жылдың 6 желтоқсанында өтті. Олардың үш баласы болды: Бельгияның Александр принці, 1942 жылдың 18 шілдесінде Брюссельде дүниеге келді. 1991 жылы ол Леа Вольманға үйленді, бұл неке жеті жылдан кейін ғана жарияланды. 2009 жылдың 29 қарашасында қайтыс болды. Бельгияның Мари Кристин принцессасы, 1951 жылдың 6 ақпанында Брюссельде туған. Оның алғашқы некесі, 1981 жылы Пол Друкермен, 40 күнге созылды (олар 1985 жылы ресми түрде ажырасты). Кейін 1989 жылы Жан Поль Гуржге тұрмысқа шықты. Бельгияның Мари Эсмеральда принцессасы, кейін Леди Монкада, 1956 жылдың 30 қыркүйегінде Брюссельде туған. Ол журналист болды; оның кәсіби аты - Эсмеральда де Рети. 1998 жылы фармаколог Сэр Сальвадор Монкадаға тұрмысқа шықты. Олардың ұл мен қызы бар.

Prince Leopold was born in Brussels, the first child of Prince Albert, heir to the Belgian throne, and his consort, Duchess Elisabeth in Bavaria. In 1909 his father became King of the Belgians, as Albert I, and Prince Leopold became Duke of Brabant. In August 1914, when Belgium was invaded by Germany, King Albert allowed Leopold, then aged twelve, to enlist in the Belgian army as a private and fight in defence of the kingdom. However, in 1915, with Belgium almost entirely occupied by the Germans, Leopold was sent to attend Eton College, while his father fought on in France. After the war, in 1919, the Duke of Brabant visited the Old Mission and Saint Anthony Seminary in Santa Barbara, California. He married Princess Astrid of Sweden in a civil ceremony in Stockholm on 4 November 1926, followed by a religious ceremony in Brussels on 10 November. The marriage produced three children:
Princess Joséphine Charlotte of Belgium, born at the Royal Palace of Brussels on 11 October 1927, Grand Duchess consort of Luxembourg. She was married on 9 April 1953 to Prince Jean, later Grand Duke of Luxembourg. She died at Fischbach Castle on 10 January 2005. Prince Baudouin of Belgium, Duke of Brabant, Count of Hainaut, who became the fifth King of the Belgians as Baudouin, born at Stuyvenberg on the outskirts of Brussels on 7 September 1930, and died at Motril in Andalusia, Spain, on 31 July 1993. Prince Albert of Belgium, Prince of Liège, who became the sixth King of the Belgians as Albert II, born at Stuyvenberg on 6 June 1934. He abdicated in July 2013. On 29 August 1935, while the king and queen were driving along the winding, narrow roads near their villa at Küssnacht am Rigi, Schwyz, Switzerland, on the shores of Lake Lucerne, Leopold lost control of the car which plunged into the lake, killing Queen Astrid. Leopold married Lilian Baels on 11 September 1941, in a secret religious ceremony which was not valid under the law of Belgium. They originally intended to wait until the end of the war for the civil marriage, but as the new Princess of Réthy was soon expecting their first child, the ceremony took place on 6 December 1941. They had three children in total:

Prince Alexandre of Belgium, born in Brussels on 18 July 1942. In 1991, he married Léa Wolman, a marriage revealed only seven years later. He died on 29 November 2009. Princess Marie Christine of Belgium [fr], born in Brussels on 6 February 1951. Her first marriage, to Paul Drucker in 1981, lasted 40 days (they were formally divorced in 1985). She later married Jean Paul Gourges in 1989. Princess Marie Esméralda of Belgium, later Lady Moncada, born in Brussels on 30 September 1956. She became a journalist; her professional name is Esmeralda de Réthy. She married pharmacologist Sir Salvador Moncada in 1998. They have a son and a daughter.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйек айында Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, француз және британ үкіметтері бірден Бельгияны оларға қосылуға көндіруге тырысты. Леопольд пен оның үкіметі Бельгияның бейтараптығын сақтап, бас тартты. Бельгия өзін осі күштерінің ықтимал шабуылдарына қарсы жақсы дайындалған деп санайтын, себебі 1930 жылдары Бельгия үкіметі Германияның елге шабуыл жасауын болдырмау және кері қайтару үшін кең ауқымды дайындықтар жасаған болатын, сияқты 1914 жылы болған оқиғаны еске түсірді. 1940 жылдың 10 мамырында Вермахт Бельгияға басып кірді. Шабуылдың бірінші күні Бельгияның маңызды бекінісі – Эбен-Эмаль форты, батыл парашютшілер операциясымен басып алынды, соның салдарынан француз және британ әскерлері келгенге дейін қорғаныс периметрі бұзылды. Төрт елдің әскерлерінің қатысуымен болған қысқа шайқастан кейін, Бельгия сандық артықшылыққа және жақсы дайындалған неміс әскерлеріне жеңілді. Дегенмен, бельгиялықтардың қайраткерлігі британдық экспедициялық корпусының (BEF) қанатын қиып, жағалаудан оқшаулануына жол бермеді, бұл Дюнкерктен эвакуация жасауға мүмкіндік берді. BEF-тің II корпусына қолбасшылық еткен Алан Брук, Бельгияның 10-дивизиясының дұрыс емес жерде орналасқанын ойлады және "қос қатарға тізілуді" болдырмау үшін Брюссельдің солтүстігіне орналастыруды қалады. Роджер Кейс оған патшамен кездесуге кеңес берді, ал 12 мамырда патшамен ағылшын тілінде сөйлесіп, жағдайды түзетуге тырысты, бірақ патшаның кеңесшісі патшамен француз тілінде сөйлескенде (Брук француз тілін білді) (екі рет) үзіліс жасады. Кеңесші бельгиялық дивизияны жылжытуға болмайтынын және BEF-ті оңтүстікке қарай, Брюссельден ары қарай тоқтату керек деп талап етті; Брук патшаға толық мәселені жасырмағанын айтты; ол кеңесшімен пікір таластырудың бекер екенін түсінді, өйткені ол BEF туралы көп ойламады және оның көптеген ұсыныстары "қиялға жақын" болды. Брук Ван Оверстратеннің сол шеннен бас тартқанын, бірақ генерал-майор шенімен патшаның көмекшісі болғанын есептегендіктен, патшаның кеңесшісі Рауль Ван Оверстратен штаб бастығы емес еді. Француз байланыс офицері, генерал Шампон, Брукке Ван Оверстратеннің патшаға басымдыққа ие екенін және оны өз бақылауына алғанын, сондықтан штаб бастығымен кездесудің қажеті жоқ екенін айтты. Кейінірек (15 мамыр) Брук француздық жеңілістердің салдарынан BEF-тің "екі жағынан да шабуылға ұшырауы мүмкін" екенін анықтады және 16 мамырда шегінуді бастады. Әскери капитуляциядан кейін Леопольд (Нидерланд королевасы Вильгельмина сияқты жағдайда болғаннан айырмашылығы) Брюсселде қалды, жеңімпаз басқыншыларға бас иді, ал оның бүкіл азаматтық үкіметі Парижге, кейіннен Лондонға қашты.

When World War II broke out in September 1939, the French and British governments immediately sought to persuade Belgium to join them. Leopold and his government refused, maintaining Belgium's neutrality. Belgium considered itself well prepared against a possible invasion by Axis forces, for during the 1930s the Belgian government had made extensive preparations to deter and repel an invasion of the country by Germany such as the one that had occurred in 1914. On 10 May 1940, the Wehrmacht invaded Belgium. On the first day of the offensive, the principal Belgian strong point of Fort Eben Emael was overwhelmed by a daring paratroop operation and the defensive perimeter thus penetrated before any French or British troops could arrive. After a short running battle that eventually involved the armies of all four belligerents, Belgium was overwhelmed by the numerically superior and better prepared Germans. Nevertheless, the Belgian perseverance prevented the British Expeditionary Force from being outflanked and cut off from the coast, enabling the evacuation from Dunkirk. Alan Brooke who commanded II Corps of the BEF thought that the 10th Belgian Division was in the wrong place and wanted to deploy north of Brussels to avoid "double banking". He was advised by Roger Keyes to see the king, and on 12 May was "making progress in getting matters put right" in discussion with the king in English, but was interrupted (twice) by the king's advisor who spoke to the king in French (in which Brooke was fluent). The advisor was insistent that the Belgian division could not be moved and the BEF should be stopped further south and clear of Brussels; Brooke said he was not putting the whole case to the king; he found that arguing with the advisor was a sheer waste of time as he cared little about the BEF and most of his suggestions were "fantastic". The king's advisor Raoul Van Overstraeten was not the Chief of Staff, as Brooke had assumed Van Overstraeten had refused that rank but the king's aide de camp, with the rank of Major General, and would not give up the Louvain front. The French liaison officer, General Champon, told Brooke that Van Overstraeten had ascendancy over the king and had taken control, so it was useless to see the Chief of Staff. Later (15 May) Brooke found that the BEF was likely to "have both flanks turned" with French defeats, and started withdrawal on 16 May. After his military surrender, Leopold (unlike Queen Wilhelmina of the Netherlands in a similar predicament) remained in Brussels to surrender to the victorious invaders, while his entire civil government fled to Paris and later to London.

Бас тарту және конституциялық дағдарыс

1940 жылы 24 мамырда Бельгия армиясының басшылығын қабылдаған Леопольд соңғы рет министрлерімен кездесті. Министрлер патшаны үкіметпен бірге елден кетуге шақырды. Премьер-министр Хуберт Пьерло оған капитуляция шешімін патша емес, Бельгия үкіметі қабылдауы керектігін еске салды. Патша қандай жағдай болмасын, әскерімен Бельгияда қалуға шешім қабылдағанын мәлімдеді. Министрлер мұны Гитлердің басшылығымен жаңа үкімет құруға тырысу деп түсіндірді, бұл сатқындық болуы мүмкін. Леопольд елден кетсе, оны дезертир деп қарастыруы мүмкін деп ойлады: «Не болса да, мен әскерімнің тағдырын бөлісуім керек». Екі күннен кейін (1940 жылғы 27 мамырда) Леопольд бельгиялық әскерді немістерге тапсырды. Премьер-министр Пьерло француз радиосында сөйлеп, корольдің бас тарту шешімі Бельгия Конституциясына қайшы келеді деді. Оның айтуынша, бұл шешім әскери ғана емес, сонымен қатар саяси шешім болды, патша министрлерінің кеңесін алмастан әрекет етті, демек Конституцияға қайшы келді. Пьерло мен оның үкіметі бұл жағдайды үкім шығаруға мүмкін емес деп санайтын:

Алайда, сол кезде Бельгия Өкілдер палатасын немесе Бельгия Сенатын шақыру, немесе регент тағайындау мүмкін болмады. 1944 жылғы қыркүйекте Бельгия азат етілгеннен кейін үкімет Леопольдтың інісі, Принц Чарльзды регент ретінде қызмет етуге шақырды. Леопольд бас тартқаннан кейін британдық баспасөз оны «Сатқын король» және «Егеуқыр король» деп айыптады; Daily Mirror газеті Леопольдтың суретін «Қазір әрбір әйел жек көретін жүз» деген тақырыппен жариялады. Бельгиялық босқындар тобы Парижде король Альбертің мүсініне оның ұлын «сенің лайықсыз мұрагерің» деп айыптайтын хабарлама қойды. Франция премьер-министрі Поль Рейно Леопольдты опасыздық жасады деп айыптады. Фламанд тарихшылары Валяерс және Ван Гетем Леопольд III «Рейноның күнәнің құрбаны» болды деп жазды, өйткені Рейно Франция шайқасының жеңіліске ұшырағанын білген болуы мүмкін. Леопольдтың бас тартуын Уинстон Черчилль де айыптады. 1940 жылғы 4 маусымда ол төменгі палатада былай деді:

Бельгия басып алынған соңғы сәтте король Леопольд бізге көмекке шақырды, тіпті соңғы сәтте де біз келдік. Ол және оның батыл, тиімді армиясы, жарты миллионға жуық сарбазбен, біздің сол жақ қанатымызды қорғап, теңізге қарай шегінудің жалғыз жолын ашық ұстады. Кенеттен, алдын ала кеңессіз, мүмкіндігінше аз ескертумен, министрлерінің кеңесін алмастан және жеке әрекетімен, ол неміс қолбасшылығына өкілетті өкіл жіберді, әскерін тапсырды және біздің бүкіл қанатымызды және шегінудің барлық құралдарын ашты. 1949 жылы Черчилльдің 1940 жылғы мамыр оқиғалары туралы пікірлері Le Soir (12 ақпан 1949) газетінде жарияланды. Леопольдтың бұрынғы хатшысы Черчилльге Черчилль қателескенін айтып хат жіберді. Черчилль осы хаттың көшірмесін корольдің інісі, Принц Чарльзге, оның хатшысы Андре де Стаерке арқылы жіберді. Өзінің хатында Черчилль былай деп жазды:

«Король Леопольдке қатысты, мен сол кезде Палатада айтқан сөздерім тіркелген және мұқият қарастырылғаннан кейін, оларды өзгертуге ешқандай себеп көре алмаймын (...) мен және көптеген адамдарға король министрлерінің кеңесіне бас ілуі керек және Бельгия армиясының бас тартуын Гитлер мырзаға Бельгия мемлекетінің бағынуымен байланыстырып, оларды соғыстан шығаруға жол беруі керек деп ойылды. Бақытымызға орай, бұл қасірет болдырмады және ақырында бәрі жақсы болды. Мен сол кезде айтқан сөздерімнің ешқайсысы король Леопольдтың жеке батылдығы мен ар-намысына қатысты пікір ретінде түсіндірілмейтінін айтуым керек. Де Стаерке Черчилль дұрыс екенін айтып: «Принц, месье Спаак [Бельгияның сыртқы істер министрі Поль Анри Спаак] және мен сіздің мәтініңізді оқыдық, ол нақты шындықты айтады және бізге өте ұнайды». Бельгиялық тарихшы Франсис Балас капитуляцияның сөзсіз болғанын, өйткені Бельгия армиясы неміс армиясына қарсы одан әрі күресе алмайтындығын жазды. Тіпті Черчилль олардың жағдайының қиын екенін мойындады. 27 мамырда, бельгиялықтардың бас тартуына бір күн қалғанда, фельдмаршал лорд Гортқа жолдаған телеграммасында ол: «Біз олардан біз үшін өздерін құрбан етулерін сұраймыз» деп жазды.

Франция құлағаннан кейін

Леопольд бас бергеннен кейін үкімет министрлері елден кетуге мәжбүр болды, көбісі Францияға кетті. 1940 жылдың маусым айының соңында Франция құлағанда бірнеше министр Бельгияға оралуға тырысты. Олар Леопольдке үміттенді, бірақ ол олардан бас тартты:

Пьерло және оның үкіметі немістердің Батыс Еуропаны толығымен басып алғанын көріп, патшаларымен келісуге тырысты. Бельгияға оралып, жаңа үкімет құру мүмкін бе? Леопольд өзінің қатал мінезін көрсетті; ол министрлерінің іс-әрекетіне ренжіді. Оның жауабы қысқа болды: «Патшаның жағдайы өзгерген жоқ; ол саясатпен айналыспайды және саясаткерлерді қабылдамайды». 1940 жылдың ортасынан бастап патшаның үлкен беделіне және азаматтық үкіметтің беделсіздігіне байланысты үкіметтік дағдарыс жалғасты. Патшалық жарлықтарда былай делінген:

[Патшаның министрлермен келісуден бас тартуы] министрлерге Лондонға көшуден басқа амал қалдырмады, онда олар тәуелсіз Бельгияны өкілдік ету жұмысын жалғастыра алды. Лондонға келгеннен бастап олар одақтастардың жеңісіне сенімді болды және көп ұзамай одақтастар тарапынан құрметпен қабылданды. Пьерло мен Спаак Леопольдтің соғыстағы батыр тұтқын ретіндегі беделін арттыруға көмектесті және бельгиялықтар патшаларын қолдауы керек екенін айтты. Бірақ олар Леопольд Лейкендегі патша сарайында не істеп жүргенін білмеді. Ол олардың хабарламаларына жауап бермей, салқын қабақ танытты. Ол сарайда немен айналысты? Ол немістермен ынтымақтастық танытты ма, оларға қарсы тұрды ма, әлде жағдай қалай болатынын күтіп, тыныш отыруды шешті ме?

Екінші неке

1941 жылдың 11 қыркүйегінде, неміс тұтқынында болған кезде Леопольд Лилиан Бейльске Бельгия заңы бойынша жарамсыз діни рәсіммен жасырын үйленді, себебі Бельгия заңына сәйкес діни некеге дейін азаматтық неке болуы керек еді. 6 желтоқсанда олар азаматтық неке рәсімін өткізді. Осы ретсіз некелердің себебі ресми түрде жарияланбады. Мехелен архиепископы, Жозеф Эрнест кардинал ван Рой, елдегі барлық шіркеулерге ашық хат жолдап, 7 желтоқсанда Леопольдтың екінші рет үйленгенін хабарлады. Кардиналдың хатында патшаның жаңа әйелі Лилиан емес, Рети принцессасы деп аталатыны, ал олардың балалары таққа талапкер болмайтыны айтылды. Леопольдтың жаңа некесі оның көптеген халқының көз алдындағы беделін одан әрі түсірді.

Саяси өсиет

Министрлер соғыс кезінде Леопольд III-мен қолайлы келісімге келу үшін бірнеше әрекет жасады. Олар Пьерлоның күйеу баласын 1944 жылдың қаңтар айында Леопольдқа елші ретінде жіберді, ол Бельгия үкіметінің эмиграциядағы құрамынан келген, келісуге шақыратын хатты алып келді. Бірақ, хатты сол жерге жеткізе алмады, себебі күйеу баласы жолда немістер тарапынан өлтірілді. Министрлер хабарламаның не, хабаршының не болғанын білмеді және Леопольд оларды қабылдамайды деп ойлады. Леопольд өзінің Саяси Өсиетнамасын 1944 жылдың қаңтар айында, келісу әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін жазды. Өсиетнама одақтас күштер Бельгияға келгенде, ол Бельгияда болмаған жағдайда жариялануға тиіс болды. Өсиетнаманың жоғарыдан қараушылық және теріс тонға ие болған, Бельгияға одақтас күштердің кіру мүмкіндігін "бостандыққа шығару" емес, "басқыншылық" деп қарастырды. Ол белсенді Бельгия қарсыласының еңбегін ескермеді. Лондондағы Бельгия үкіметінің эмиграциядағы құрамы Леопольдтың 1940 жылғы дағдарысқа қатысқан үкімет мүшелерін қызметтен босату туралы талабын қабылдамады. Одақтастар Бельгия үкіметінің эмиграциядағы құрамы жасаған келісімдерді Леопольдтың мойынға алмайтынына наразы болды. АҚШ әсіресе эмиграциядағы үкіметпен жасасқан экономикалық келісімге алаңдады, ол Американың құпия атом бомбасы бағдарламасы үшін конголық уран алуға мүмкіндік берді, ол Германияға қарсы қолданылуға дайындалған еді (бірақ, шындығында, Германия алғашқы бомба дайын болғанға дейін капитуляциялады). Бельгия үкіметі Саяси Өсиетнаманы жарияламады және оны елемеуге тырысты, ішінара Бельгия Коммунистік партиясына қолдаудың күшеюінен сескенді. Пьерло мен Спаак 1944 жылдың қыркүйек айында оның мазмұнымен танысқанда, таң қалды және король оларды алдап кеткендей сезінді. Андре де Стаерке айтқандай, олар "мұндай соқырлық пен хабарсыздыққа" қарсы үлкен қайғыға батты. Черчилльдің Өсиетнамаға реакциясы: "Бұл жаман иіс су". 1815 жылы Франция монархиясы қайта жаңғырғаннан кейін Бурбондар туралы Таллеранның сөзінен шабыттанған сөйлемде Черчилль: "Ол Бурбондар сияқты, ештеңе үйренбеді және ештеңе ұмытпады" деді.

The ministers made several efforts during the war to work out a suitable agreement with Leopold III. They sent Pierlot's son in law as an emissary to Leopold in January 1944, carrying a letter offering reconciliation from the Belgian government in exile. The letter never reached its destination, however, as the son in law was killed by the Germans en route. The ministers did not know what happened either to the message or the messenger and assumed that Leopold was ignoring them. Leopold wrote his Political Testament in January 1944, shortly after this failed attempt at reconciliation. The testament was to be published in case he was not in Belgium when Allied forces arrived. The testament, which had an imperious and negative tone, considered the potential Allied movement into Belgium an "occupation", not a "liberation". It gave no credit to the active Belgian resistance. The Belgian government in exile in London did not like Leopold's demand that the government ministers involved in the 1940 crisis be dismissed. The Allies did not like Leopold's repudiation of the treaties concluded by the Belgian government in exile in London. The United States was particularly concerned about the economic treaty it had reached with the government in exile that enabled it to obtain Congolese uranium for America's secret atom bomb program, which had been developed for use against Germany (although, as it turned out, Germany surrendered before the first bomb was ready). The Belgian government did not publish the Political Testament and tried to ignore it, partly for fear of increased support for the Belgian Communist party. When Pierlot and Spaak learned of its contents in September 1944, they were astonished and felt deceived by the king. According to André de Staercke, they were dismayed "in the face of so much blindness and unawareness". Churchill's reaction to the Testament was simply, "It stinks." In a sentence inspired by a quote of Talleyrand about the Bourbons after the restoration of the French monarchy in 1815, Churchill declared, "He is like the Bourbons, he has learned nothing and forgotten nothing."

Көшіру және жер аударылу

1944 жылы Генрих Гиммлер Леопольдты Германияға депортациялауға бұйрық берді. Келесі күні ханшайым Лилиан отбасымен бірге тағы бір көлікпен, СС қарулы күзетімен бірге ілесіп келді. Нацистер 1944 жылдың маусымынан 1945 жылдың наурызына дейін Саксониядағы Хиршштейн бекінісінде отбасын ұстап тұрды, содан кейін Австриядағы Штробль қаласына ауыстырды. Ұлыбритания және АҚШ үкіметтері корольдің қайтып келуіне алаңдады. АҚШ-тың Бельгиядағы елшісі Чарльз У. Сойер өз үкіметін ескертіп, корольдің Бельгияға дереу оралуы "қиын жағдайларды тудыратынын" айтты. "Тіпті корольдік отбасының ішінде де терең даулар бар, ал жағдай Бельгия үшін, және мүмкін, Еуропа үшін жарылысқа толы" деді. "Сыртқы істер министрлігі француз тілді Валониядағы азшылықтың автономия талабын немесе Францияға қосылуды қалауы мүмкін деп қорқып отырды. Сент-Джеймс сарайындағы АҚШ елшісі Уайнант, Сыртқы істер министрлігінің бір шенеунігінің Валониядағы ағылғандық үгіт-насихатқа қатысты алаңдаушылығын хабарлады". "Брюссельдегі Франция елшісі осы үгіт-насихатты таратуға қатысқан болуы мүмкін деп есептеледі". 1945 жылдың мамыр айының басында Леопольд пен оның серіктерін АҚШ-тың 106-шы кавалериялық тобының әскерилері босатты. Соғыс кезіндегі оның әрекеттеріне байланысты даулар болғандықтан, Леопольд III, оның әйелі мен балалары Бельгияға қайта алмады және келесі алты жылды Швейцарияның Женева қаласына жақын Прегни-Шамбезиде сүргінде өткізді. 1944 жылы Бельгия парламенті оның інісі, принц Чарльз басшылығымен регенттік құрды.

Леопольдтың оралуына қарсылық көрсету

Брюссельдің еркін университетінің ректоры Франс Анри ван ден Дунген 1945 жылғы 25 маусымда Леопольдқа Валониядағы қауіпті тәртіпсіздіктер туралы хат жазды: "Мәселе сізге тағылған айыптамалардың дұрыс немесе бұрыс болуында емес, [бірақ] сіз Бельгия бірлігінің символы болмайсыз". Бельгия Сенатының Президенті Роберт Гиллон патшаға қауіпті тәртіпсіздіктердің туындауы мүмкін екенін айтты: "Егер он немесе жиырма адам ғана қаза болса, патша үшін жағдай қатты қиындап кетеді". Бельгия Өкілдер палатасының төрағасы Франс Ван Коувелерт Валонияда жалпы ереуіл, ал Льежде көтеріліс болатынынан қынжылды. Ол: "Полиция күштерінің жеткіліксіздігі мен қару-жарақ тапшылығына байланысты ел тәртіпсіздіктерді басаңдата алмайды", - деп жазды. 1946 жылы сарапшылар комиссиясы Леопольдты мемлекетке опасыздық жасады деген айыптан ақтатты. Дегенмен, оның адалдығына қатысты пікір таластары тоқтамады, сондықтан 1950 жылы оның болашағы туралы референдум өтті. Дауыс бергендердің 57 пайызы оның қайта оралуын қолдады. Леопольдты жақтаушылар мен қарсыластары арасындағы жік социалистер мен валлондықтар арасында басымдықпен қарсылықты (Валлонияда 42 пайыз қолдау) көрсетті, ал христиан демократтары мен фламандтар патшаны көбірек қолдады (Фландрияда 70 пайыз қолдау).

1950 жылғы жалпы ереуіл

1950 жылы 22 шілдеде Бельгияға оралған Леопольд Бельгия тарихындағы ең күшті жалпы ереуілмен күшті қарсылыққа тап болды. Жандармерияның наразыларға автоматты түрде атыс ашуынан үш адам қаза тапты. Ел азаматтық соғысқа дейін бара жатқандай болды, ал Бельгия тулары Льеж және Валонияның басқа муниципалитеттерінде валлондық тулармен ауыстырылды. Елді бөлінуден сақтау және монархияны сақтап қалу үшін Леопольд 1 тамыз күні 1950 жылы өзінің өкілеттіктері мен міндеттерін 20 жастағы ұлы Бадуэнға жүктеуге шешім қабылдады, осылайша оны регент етіп тағайындады. Ол 1951 жылы 16 шілдеде үкіметтің талабы бойынша Бадуэннің пайдасына тақтан бас тарды.

Адикациядан кейінгі өмір

Леопольд пен оның әйелі король Бадуинге 1960 жылы үйленгенге дейін кеңес беруді жалғастырды. Кей белгиялық тарихшылар, мысалы Винсент Делькорпс, осы кезеңде "екі билік" болғанын айтады. Зейнетке шыққан соң ол әуесқой әлеуметтік антрополог және энтомолог ретіндегі құмарлығын арқалады, әлемді аралап зоологиялық үлгілер жинады. Оның құрметіне екі түрлі бауырына ат қойылды – Gehyra leopoldi және Polemon leopoldi. Ол Сенегалға сапар шегіп, француз деколонизация процесін қатаң сынады, ал Генрих Харрермен бірге Ориноко және Амазонканы зерттеді. Леопольд 1983 жылы Волюве-Сен-Ламберде (Sint Lambrechts Woluwe) шұғыл жүрек операциясынан кейін қайтыс болды. Ол Лейкендегі Біздің Ханым шіркеуінің корольдік мазарында патшайым Астридтің қасына жерленді. Леопольдтың екінші әйелі, де Рети ханшайымы, кейін олармен бірге жерленді.

Белгілі патша ұрпақтары

2023 жылға қарай Леопольдтің екі немересі билеуші монархтар болып табылады: Люксембург Ұлы герцогы Анри 2000 жылдан бері және Бельгия королі Филипп 2013 жылдан бері.