Нидерландтың саяси жүйесі

Кіріспе

Нидерланд саясаты парламенттік өкілді демократия қағидалары негізінде жүзеге асырылады. Конституциялық монархия болып табылатын ел, орталықтандырылған біртұтас мемлекет ретінде ұйымдастырылған. Нидерланды консенсусқа негізделген мемлекет деп сипатталады. Нидерланд саясаты мен басқаруы саяси қоғам мен қоғамның барлық деңгейінде маңызды мәселелер бойынша кең консенсусқа ұмтылумен ерекшеленеді. Үкімет құру келіссөздеріне төрағалық етуші, Штаттар Генералының Төменгі палатасында өкілдік еткен барлық партиялардың парламенттік лидерлерімен кеңеседі. Бұл кеңес жариялы болғандықтан, монарх парламенттегі көпшіліктің пікіріне қайшы келетін шешім қабылдауға қиындық тартады. Алайда, сарайдың жабық есіктері артында қандай әңгімелер болғаны белгісіз. Үкімет құру келіссөздері аяқталғаннан кейін монарх кабинетті тағайындайды. Үкімет құлаған жағдайда Премьер-министр монархтан кабинетті таратуды сұрауы тиіс.

Жалпы ережелер

Нидерланд парламенті, ресми түрде Нидерланд штаттары деп аталады, Өкілдер палатасынан (Tweede Kamer) және Сенаттан (Eerste Kamer) тұрады. Екі палата да Гаагадағы Биненхофта орналасқан және ұсынылған заңнаманы талқылайды, сондай-ақ кабинеттің іс-қимылдарын қарап отырады. Тек Өкілдер палатасы заңнама ұсынуға немесе түзетуге құқылы, ал Сенат Нидерландта конституциялық сот болмағандықтан, оның Нидерланд заңнамасына қатысты маңыздылығын талқылайды. Қазіргі уақытта Өкілдер палатасында 150 мүше, ал Сенатта 75 сенатор бар. Палата мүшелері әр төрт жыл сайын партиялық тізім бойынша пропорционалды өкілдік принципін қолдана отырып тікелей сайланады. Өкілдер жеке тұлға ретінде сайланады, сондықтан мүше өз партиясымен келіспесе, палатада тәуелсіз өкіл ретінде немесе басқа парламенттік партияның мүшесі ретінде қалуға құқылы. Мүше отставкаға кеткен жағдайда, бос орын бастапқы партияға тиесілі болады және партияның сайлау тізіміндегі ең жоғары дәрежедегі, бірақ сайланбаған кандидатқа ұсынылады. Коалициялық үкіметтер мерзімі аяқталғанға дейін құлап кетуі мүмкін, бұл әдетте Палатаның ертерек таратылуына және жаңа сайлауға әкеледі. Сенат мүшелері провинциялық кеңес мүшелері тарапынан пропорционалды өкілдік жүйесі арқылы, провинциялық кеңес мүшелерін сайлаудан кейін әр төрт жыл сайын жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Бүгінгі таңда Сенат көбінесе күнделікті саяси және медиалық шудан аулақ, заңнаманы салмақты түрде қайта қарастыратын тәжірибелі мемлекет қайраткерлерінің органы ретінде қарастырылады. Сенатор лауазымы толық емес жұмыс күні болып табылады, себебі институт аптасына бір рет жиналады.

Саяси партиялар

Пропорционалды сайлау жүйесі, католиктер, протестанттар, социалистер және либералдар арасындағы тарихи әлеуметтік бөлініс, көппартиялық жүйеге алып келді. Қазіргі уақытта Нидерланд Парламентінің Төменгі палатасында (Tweede Kamer) өкілдігі бар партиялар:

Еркіндік партиясы (PVV), бұрын VVD партиясынан шыққан Герт Вилдерс құрған және басқаратын ұлтшыл консервативті, оңшыл популисттік және исламға қарсы партия. Партияның идеологиясы Нидерланд мәдениетінің сақталғандығын қорғауға, иммиграция мен Еуропалық интеграцияға қарсы тұруға негізделген. Көбінесе экономикалық либералдық көзқарастарды ұстанады. GroenLinks–PvdA, GroenLinks (Жасыл солшылдар) және Еңбек партиясының саяси альянсы. Партия орталық-солшыл социал-демократиялық саясатты және жасыл экологиялық идеалдарды біріктіреді. Климаттың өзгеруі, жұмыспен қамту, әлеуметтік қамсыздандыру және денсаулық сақтау сияқты мәселелерге баса назар аударады, сондай-ақ дәстүрлі солшыл ұстанымдарды ұстанады. Халықтық еркіндік және демократия партиясы (VVD), консервативті либералдық партия. Басқа партиялармен салыстырғанда жеке кәсіпкерлікке және экономикалық еркіндікке көбірек мән береді. VVD қауіпсіздікті азаматтық бостандықтардан басымдыққа қоюды қолдайды. VVD нарықтық либералдық болғанымен, D66 партиясы әлеуметтік либералдық ұстанымды ұстанады және сол жаққа қарай бейім. Жаңа әлеуметтік келісім (NSC), 2023 жылы Питер Омцигттың Христиандық-демократиялық шақыру (CDA) партиясынан екі жыл бұрын бөлініп шығуынан кейін құрылған христиандық-демократиялық партия. Демократтар 66 (D66), орталық-солшыл әлеуметтік либералдық партия. Партия аборт, есірткі, эвтаназия сияқты әлеуметтік мәселелерде либералдық саясатты қолдайды, адам құқықтары мен ЛГБТ+ прогресін жақтады. D66 Еуропалық интеграцияны да ынталы түрде қолдайды. Партия секуляризмді, Еуропалық Одаққа интеграцияны жақтайды және азаматтық бостандықтар мен жеке өмірге құрметпен қарады. Шаруалар-азаматтар қозғалысы (BBB), аграрлық және ауылдық дамуға негізделген орталық-оңшыл және оңшыл партия. Христиандық-демократиялық шақыру (CDA), орталық-оңшыл христиандық-демократиялық және орташа консервативті партия. Партия мемлекеттік іс-қимыл азаматтардың қоғамдық іс-қимылын толықтыруы керек, бірақ алмастырмауы керек деген қағиданы ұстанады. CDA өзінің идеологиясын VVD-нің "индивидуализмі" мен PvdA-ның "мемлекетшілігі" арасында орналастырады. Социалистік партия (SP), алғашқы жылдары радикалды социалистік және коммунистік партия, Нидерланд Коммунистік партиясынан маоистік бөлініс. Қазір демократиялық социализмді жақтады, мемлекеттік қызметтерді жекешелендіруге қарсы тұрады, әлеуметтік әл-ауқатты арттыруды, мемлекеттік білім беру мен қауіпсіздікті жақтайды. DENK, негізінен көпмәдениеттілік пен әлеуметтік интеграцияны қолдайтын және ілгерілететін шағын саяси партия. Партия сонымен қатар экологиялық және халықаралық әділеттілікті қолдайды. Жануарлар партиясы, жануарлар құқығын қорғайтын партия, көбінесе бір мәселелік партия деп есептелсе де, ол олай емес деп мәлімдейді. Партияның басты назары жануарлардың әл-ауқатын қорғау, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты сақтау болып табылады. Партия сонымен қатар білім беру, жеке өмір, денсаулық сақтау және экономика салаларында солшыл көзқарастарды ұстанады. Демократиялық форум (FvD), оңшыл, ұлтшыл консервативті партия. Салықтарды төмендетуді, қоршаған ортаның тұрақтылығын (адамның климат өзгеруіне тигізетін әсеріне күмәнмен қарап), әскери инвестициялар мен кеңейтуді, сайлау реформасын, Еуропалық Одаққа мүшелік туралы референдум өткізуді, шекаралық бақылауды қалпына келтіруді және жаппай көші-қон деп санайтын нәрсені тоқтатуды жақтайды. Реформалық саяси партия (SGP), діни, радикалды консервативті және теократиялық протестанттық партия. Бұл куәлік беруші партия. 2006 жылға дейін және үлкен саяси қысымнан кейін ғана әйелдерге партияға мүше болуға рұқсат берілді. Парламенттегі 150 орынның 2 немесе 3-ін тұрақты түрде жеңіп алады. Христиандық одақ, христиандық-демократиялық және консервативті партия, негізінен ортодоксал протестанттардан құралған, аборт, эвтаназия және бір жынысты некеге қатысты консервативті ұстанымдарды ұстанады. Басқа салаларда партия орталық-солшыл деп есептеледі, мысалы, иммиграция, әлеуметтік мемлекет және қоршаған орта. Volt Нидерланды, жалпыевропалық әлеуметтік және экономикалық либералды Volt Europa қозғалысының Нидерландтағы филиалы, еуропалық интеграцияны және еуропалық федерализмді, сондай-ақ кең азаматтық бостандықтарды жақтайды. JA21, Форум үшін демократиядағы ішкі қақтығыстардан кейін пайда болған консервативті либералдық партия. Партия 2002 жылы қаныпешене өлтірілген оңшыл саясаткер Пим Фортуйнның идеяларына бағынады, қатаң иммиграциялық саясатты, кәсіпкерлікті және жеке бостандықтарды арттыруды жақтайды.

The Party for Freedom (PVV), a nationalist conservative, right populist, and anti Islam party founded and dominated by Geert Wilders, formerly of the VVD. Its philosophy is based on maintaining the integrity of Dutch culture, and opposing immigration and European integration. Mostly economically liberal. GroenLinks–PvdA, a political alliance of GroenLinks and the Labour Party. The party combines centre left social democratic politics and green environmentalist ideals. It focuses on issues such as climate change, employment, social security and healthcare with traditional left wing elements. The People's Party for Freedom and Democracy (VVD), a conservative liberal party. It has more sympathy for private enterprise and economic freedom compared to other parties. The VVD has supported prioritising security over civil liberties. While VVD is more market liberal, split party D66 profiles more social liberal stance and leans more to left. New Social Contract (NSC), a christian democratic party founded in 2023 after Pieter Omtzigt split from the CDA two years earlier. Democrats 66 (D66), a centre to centre left social liberal party. The party supports liberal policies on social issues such as abortion, drugs, euthanasia and stands for human rights and LGBT progress. D66 is also a strong supporter of European integration. The party supports secularism, EU integration, and is relatively supportive of civil liberties and privacy. Farmer–Citizen Movement (BBB) is a centre right to right wing party that has its roots in agrarianism and rural development. The Christian Democratic Appeal (CDA), a centre to centre right Christian democratic and moderately conservative party. It holds to the principle that government activity should supplement but not supplant communal action by citizens. The CDA puts its philosophy between the "individualism" of the VVD and the "statism" of the PvdA. The Socialist Party (SP), in its first years was a radical socialist and communist party, a maoist split from the Communist Party Netherlands. It is now a socialist party advocating democratic socialism, rejecting the privatisation of public services and advocating increased social welfare and socialised education and safety. DENK, a small political party mainly focusing on and promoting multiculturalism and social integration. The party also supports environmentalism and international justice. The Party for the Animals is an animal rights party, that is often considered a one issue party, although it claims not to be. The focus of the party is on animal welfare, protecting the environment and conservation. The party also has left wing positions regarding education, privacy, healthcare and the economy. Forum for Democracy (FvD), a right wing, nationalist conservative party. In favour of lower taxes, promoting environmental sustainability (while questioning mankind's influence on climate change), military investment and expansion, electoral reform, offering a referendum on European Union membership, reinstating border controls and ending what it perceives as mass immigration. The Reformed Political Party (SGP), an explicitly religious, radically conservative and theocratic Protestant party. It is a testimonial party. Only in 2006 and after heavy political pressure were women allowed to be members of this party. Reliably earns 2 or 3 out of 150 seats in parliament. The Christian Union, a Christian democratic and conservative party made up by mostly orthodox Protestant Christians, with conservative stances on abortion, euthanasia and same sex marriage. In other areas the party is considered centre left, for instance on immigration, the welfare state and the environment. Volt Netherlands, the Dutch branch of the pan European socially and economically liberal Volt Europa movement advocating pro Europeanism and European federalism and large civil liberties. JA21, a conservative liberal party that emerged after internal conflicts in Forum for Democracy. The party is influenced by the ideas of right wing politician Pim Fortuyn, who was assassinated in 2002, promoting stricter immigration policies, entrepreneurship and more individual freedoms.

Мемлекеттік кеңес

Мемлекеттік кеңес – заңдар мен саясаттың конституциялық және соттық аспектілері жөніндегі үкіметтің консультативтік органы болып табылады. Барлық ұсынылған заң жобалары Мемлекеттік кеңеске пікір алу үшін жіберіледі. Кеңес ұсыныстары міндетті болмаса да, үкімет оларға жауап беруге міндетті және ол Парламенттегі келесі талқылауларда маңызды рөл атқарады. Бұдан өзге, Кеңес – жоғары сатыдағы әкімшілік соты. Кеңес монархтың лауазымы бойынша төрағалық етеді. Тақтың күтілетін мұрагері заңмен белгіленген ересек жасқа жеткен кезде Кеңес мүшесі болады. Монарх күнделікті мәселелерді Мемлекеттік кеңестің вице-президентіне, қазіргі уақытта Том де Граафқа, сондай-ақ кеңесшілерге – негізінен заң мамандарына, бұрынғы министрлерге, парламент депутаттарына және судьяларға немесе заң профессорына тапсырады.

Жоғары мемлекеттік кеңестер

Нидерландтың саяси жүйесінде Конституция бойынша тәуелсіз деп есептелетін бес жоғары мемлекеттік орган бар. Парламенттің екі палатасы мен Мемлекеттік кеңеске қоса, бұл – Есептөр палатасы және Ұлттық омбудсмен. Есептөр палатасы мемлекеттік қаражаттың заңмен сәйкес және тиімді жиналып, жұмсалуын тексеріп отырады. Ұлттық омбудсмен үкіметтің жұмысы мен тәжірибесіне қатысты шағымдарды қарастырады. Мемлекеттік кеңестің кеңесі сияқты, осы органдардың есептері оңай елеусіз қалдырылмайды және көбінесе қоғамдық және саяси талқылауларда маңызды рөл атқарады.

Сот жүйесі

Сот жүйесі он бір аудандық сот, төрт апелляциялық сот, үш әкімшілік апелляциялық сот (Орталық апелляциялық кеңес, Сауда және өнеркәсіп апелляциялық кеңесі және Мемлекеттік кеңес) және Жоғарғы Соттан құралады. Барлық судьялар тағайындамасын Үкімет жүзеге асырады. Судьялар 70 жасқа толғанша өмір бойы қызмет етеді, содан кейін зейнеткерлікке шығады.

Ұлттық емес мемлекеттік басқару

Нидерланды он екі провинцияға бөлінген, олар мемлекеттік үкімет белгілеген шекте аумақтық жоспарлау, денсаулық сақтау саясаты және демалыспен айналысады. Сонымен қатар, олар муниципалитеттер мен су басқармаларының саясатын және қаржысын қадағалайды. Облыстық кеңестерді тұрғындар төрт жыл сайын тікелей сайлайды. Атқару билігі корольдің (немесе королеваның) комиссары және провинциялық атқару комитеті жүзеге асырады. Комиссарды ұлттық үкімет тағайындайды және ол Ішкі істер және Корольдік қатынастар министріне есепті. Провинциялық атқару комитетінің мүшелері облыстық кеңес тағайындайды және оларға есепті. Нидерландыдағы жергілікті басқаруды 342 муниципалитет құрайды (2023 жылғы мәлімет бойынша). Муниципалитеттер ұлттық және провинциялық үкімет белгілеген шекте білім беру, аумақтық жоспарлау және әлеуметтік қамсыздандыру үшін жауапты. Облыстық кеңестер сияқты, муниципалдық кеңестер де төрт жыл сайын тікелей сайланады. Муниципалитеттерді әкім мен бірнеше кеңесшілерден тұратын муниципалдық атқару органы басқарады. Әкім ұлттық үкімет тағайындайды және Ішкі істер және Корольдік қатынастар министріне есепті. Кеңесшілер муниципалдық кеңес тағайындайды және оған есепті. Амстердам және Роттердам қалалары өздерінің (шектеулі) өкілеттіктері бар әкімшілік аудандарға (стадсделдерге) бөлінген. Кариб Нидерландтарындағы жергілікті басқаруды үш мемлекеттік орган құрайды, олар кейде «арнайы муниципалитеттер» деп аталады және провинцияның құрамына кірмейді. Оларды генерал-лейтенант (gezaghebber) және «eilandgedeputeerden» басқарады, олар тікелей сайлау арқылы сайланатын арал кеңесіне есепті. Олардың қызметі муниципалитеттерге ұқсас, бірақ одан кеңірек. Сонымен қатар, елдің ішкі су жолдары, жер асты суларының деңгейі, полидер, бөгеттер және басқа да су шаруашылығы нысандары үшін жауапты су басқармалары бар. Бұл басқармаларды компаниялардың, фермерлердің және табиғатты қорғау ұйымдарының өкілдері, сондай-ақ аумақтағы азаматтар сайлаған өкілдер басқарады. Олар өз тұрғындарына салық салуға құқылы.

The Netherlands is divided into twelve provinces, which are responsible for spatial planning, health policy and recreation, within the bounds prescribed by the national government. Furthermore, they oversee the policy and finances of municipalities and water boards. Provincial councils are directly elected by inhabitants every four years. Executive authority is exercised by the King's (or Queens's) commissioner and the College of the provincial executive. The commissioner is appointed by the national government and is responsible to the Minister of the Interior and Kingdom Relations. Members of the provincial executive are appointed by, and responsible to the provincial council. Local government in the Netherlands is formed by 342 municipalities (as of 2023). Municipalities are responsible for education, spatial planning and social security, within the bounds prescribed by the national and provincial government. Like provincial councils, municipal councils are directly elected every four years. Municipalities are governed by the municipal executive, consisting of the mayor and a number of aldermen. The mayor is appointed by the national government and responsible to the Minister of the Interior and Kingdom Relations. The aldermen are appointed by, and responsible to the municipal council. The major cities of Amsterdam and Rotterdam are subdivided into administrative areas (stadsdelen), which have their own (limited) responsibilities. Local government on the Caribbean Netherlands is formed by three public bodies sometimes called "special municipalities" which are not part of a province. They are governed by a Lieutenant general (gezaghebber) and "eilandgedeputeerden" which are responsible to the island council, which is elected by direct suffrage. Their activities are similar to but wider than those of municipalities. Furthermore, there are water boards which are responsible for the country's inland waterways, groundwater levels, polders, dikes and other waterworks. These boards are ruled by representatives of companies, farmers and nature conservation organisations and representatives who are elected by citizens in the area. They have the power to tax their residents.

Сыртқы саясат

Нидерландтың сыртқы саясаты төрт негізгі принципке негізделген: трансатлантикалық қатынастар, еуропалық интеграция, халықаралық даму және халықаралық құқық. Тарихи тұрғыдан Нидерланд бейтарап мемлекет болғанымен, Екінші дүниежүзілік соғыстан бері көптеген халықаралық ұйымдарға мүше болды, оның ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымы, НАТО және Еуропалық Одақ ең маңыздылары. Нидерланд экономикасы өте ашық және халықаралық саудаға зор тәуелді. Нидерланды төңірегіндегі даулы халықаралық мәселелердің бірі – оның жұмсақ есірткілерге қатысты либералды саясаты.

Саясат мәселелері

Голландияның есірткі, проституция, бір жынысты неке, аборт және эвтаназияға қатысты саясаты әлемдегі ең либералды саясаттардың бірі болып табылады. 2013 жылдың маусымның ортасында голландтық NOS телеарнасының хабарлауынша, қылмыс деңгейінің төмендеуі және бюджеттік кесімдерге байланысты 19 голландиялық түрме жабылады. Бұл жабылулардың нәтижесінде, түрмелердегі тұтқындардың саны артып, қылмыс жасағандарға үкім кесу кезінде электрондық бақылау жиі қолданылатын шараға айналады.

18001966 жыл

Нидерланды 1813 жылдан бері конституциялық монархия, ал 1848 жылдан бастап парламенттік демократия болып табылады. Бұрын 1581 жылдан 1806 жылға дейін республика, 1806 жылдан 1810 жылға дейін корольдік болды (1810 және 1813 жылдар аралығында Францияның құрамына кірді). 1917 жылға дейін Нидерландыда мүлік иелеріне ғана дауыс беру құқығы бар екі турлы жүйе қолданылды (1814 жылғы Конституцияға сәйкес), яғни тек мүліктің иесі болған ересек еркектер ғана дауыс бере алатын. Социалистік қозғалыстың күшеюіне байланысты, талаптар біртіндеп төмендетіліп, 1917 жылы жалпы еркек сайлау құқығымен қазіргі партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, ал 1919 жылы оған әйелдер де қосылды. 1966 жылға дейін Нидерланд саясаты «бағаналарға» бөлінумен сипатталды. Қоғам бір-бірінен бөлек өмір сүрген бірнеше сегменттерге («бағаналарға») бөлінді, ал байланыс тек үкімет деңгейінде ғана жүзеге асырылды. Осы «бағаналардың» өз ұйымдары болды, олардың ең маңыздысы – саяси партиялар. Төрт «бағана» ең ірі бес партияны құрады: социалистік Еңбек партиясы (PvdA), консервативті-либералдық Бостандық және демократия халық партиясы (VVD), Католик халық партиясы (KVP) және екі консервативті протестанттық партия – Христиандық-тарихи одақ (CHU) және Антиреволюциялық партия (ARP). Ешбір партия абсолютті көпшілік орынды жеңіп ала алмағандықтан, осы партиялар коалициялық үкімет құру үшін бірлесіп жұмыс істеуге мәжбүр болды. Коалициялар PvdA, KVP, ARP және CHU партияларынан құралған солшыл «Римдік/қызыл» коалициясы мен VVD, KVP, ARP және CHU партияларынан құралған оңшыл коалициясы арасында алмасып отырды.

1966-1994 жылдар

1960 жылдары жаңа партиялар пайда болды, олар негізінен жас сайлаушылардың арасында танымал болды, олар өздерін «бағаналарға» тығырықтап байланған сезінбеді. Соғыстан кейінгі туу көрсеткішінің артуы демографиялық өзгеріске, жас ұрпақтың үстемелігіне әкелді. Бұған қоса, сайлауға қатысу жасы төмендеді: алдымен 1963 жылы 23 жастан 21 жасқа, содан кейін 1972 жылы 18 жасқа дейін. Ең сәтті жаңа партия – прогрессивті либералдық «Демократтар 66» (D66) болды, ол «бағаналардың» ыдырауы үшін демократияландыруды ұсынды. «Пиляризация» төмендеді, үш христиандық-демократиялық партия өз дауыстарының шамамен жартысын жоғалтты. 1977 жылы олар «Христиандық-демократиялық шақыру» (CDA) болып бірікті, ол 1977 жылдан 1994 жылға дейін Нидерланд саясатындағы маңызды күшке айналды және үзіліссіз түрде үкіметтерде қатысты. Сонымен қатар, консервативті-либералдық VVD және D66 үлкен сайлау жетістіктеріне қол жеткізді. 1980-ші жылдардың басына қарай Нидерландтың әлеуметтік мемлекеті әлемдегі ең кең ауқымды әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне айналды, бірақ ол жұмыссыздықтың күрт өсуі және экономикалық өсімнің нашарлауы салдарынан шығындардың артуына байланысты дағдарысқа ұшырады. 1980-ші жылдардың басында жұмыссыздық 11%-дан асты, ал бюджет тапшылығы ұлттық табыстың 10,7%-ына жетті. CDA–VVD және CDA–PvdA оң және сол орталық коалициялары бюджет тапшылығын бақылауға алу және жұмыс орындарын құру мақсатында Нидерландтың әлеуметтік мемлекетін реформалады. Әлеуметтік төлемдер азайтылды, салықтар төмендетілді және бизнеске қатысты реттеулер жеңілдетілді. Экономика бірте-бірте қалпына келді, бюджет тапшылығы мен жұмыссыздық едәуір төмендеді. 1986 жылғы сайлауда солшыл партиялар көптеген сайлаушылардың қолдауын жоғалтқаннан кейін, олар 1989 жылы жаңа «GroenLinks» партиясына бірігуге шешім қабылдады, бұл үлкен табысқа жеткізді.

1994 жылдан бастап

1994 жылғы жалпы сайлауда ХДС өзінің орындықтарының жартысына жуығын жоғалтты, ал D66 саны екі есеге артты. Сегіз жүз жылдан бері алғаш рет христиан демократтары қатыспаған коалиция құрылды. Қызғылт коалиция PvdA, D66 және VVD арасында құрылды. Қызғылт түс социалистік қызылдың либералды көкпен араласуын көрсетеді. 2002 жылға дейін созылған қызғылт жылдарда үкімет аборт, эвтаназия және бір жынысты некеге қатысты заңдарды қабылдады. Қызғылт коалиция сонымен қатар ерекше экономикалық өркендеу кезеңін бастан өткерді. 2000 жылдан бері Нидерланды Еуропалық Одақты қолдап, оған интеграциялану және НАТО-мен байланысын жақсарту үшін маңызды қадамдар жасады. Глобализация, евроның енгізілуі, Еуропалық Одақтың және НАТО-ның кеңеюі, «Қызғылт революция» салдары және басқа да факторлар осы процеске ықпал етті. 2002 жылғы жалпы сайлауда қызғылт коалиция көпшілігін жоғалтты, себебі Пим Фортуйн тізімі (LPF) жаңа саяси күш ретінде өркендеді, оның басшысы – Пим Фортуйн. Ол иммиграцияға қарсы бағдарламамен науқан жүргізді және «Қызғылт қирауылдар» (голландықша: Puinhopen van Paars) туралы айтты. Фортуйн сайлауға тоғыз күн қалғанда қанынан айырылды. LPF өкілдер палатасына орынның алтыдан бір бөлігімен өтті, ал PvdA орынның жартысын жоғалтты. Премьер-министр Ян Петер Балкененде басқаруымен ХДС, VVD және LPF коалициялық үкімет құрылды. Бірақ ол ұзаққа созылмады: билікте 87 күн өткен соң, LPF ішіндегі және LPF министрлері арасындағы қақтығыстар нәтижесінде коалиция ыдырады. 2003 жылғы қаңтарда өткен жалпы сайлауда LPF өкілдер палатасындағы орынның бес пайызына дейін азайды. Ян Марийнйсен басқаратын солшыл Социалистік партия (СП) елдегі төртінші үлкен партия атанды. Орталық-оңшыл екінші Балкененде кабинетін ХДС, VVD және D66 құрды. Халық пікіріне қарамастан, оңшыл коалиция әлеуметтік мемлекетті реформалау, денсаулық сақтауды жекешелендіру және иммиграциялық саясатты қатаңдату бағдарламасын бастады. 2005 жылдың 1 маусымында Нидерланд сайлаушылары референдумда Еуропалық Конституцияны 61,54% дауыспен қабылдамады, бұл француз сайлаушыларының 57,67%-ы одан үш күн бұрын бас тартқаннан кейін болды. 2006 жылдың маусымында D66 иммиграция министрі Рита Вердонк бастаған Айан Хирси Алидің паналық өтінішіне байланысты туған даудан кейін коалицияға қолдауын кері алды. Нәтижесінде үшінші Балкененде кабинеті ХДС және VVD-мен құрылды. 2006 жылғы қарашада өткен жалпы сайлауда SP үлкен жетістікке жетті, олардың саны үш есеге өсіп, орынның 17%-ын алып, үшінші үлкен партияға айналды, ал орталық-солшыл PvdA орынның төрттен бірін жоғалтты. Ал екінші жағынан, LPF барлық орыннан айырылды, ал жаңа иммигранттарға қарсы «Азаттық партиясы» (PVV) ештен 6%-ға дейін өсіп, бесінші үлкен партия атанды. Осы поляризация коалиция құру келіссөздерін өте қиын етісті. Келіссөздер нәтижесінде ХДС, PvdA және Христиандық одақ қолдаған әлеуметтік-христиандық төртінші Балкененде кабинеті құрылды. Бұл кабинет ынтымаққа, тұрақтылыққа және «нормалар мен құндылықтарға» бағытталды. 2010 жылдың ақпанында PvdA төртінші Балкененде кабинетіне қолдауын кері алды. PvdA Нидерландтың Ауғанстандағы әскери қатысуын ұзартуға келіспеді. 2010 жылғы жалпы сайлауда VVD 31 орынмен ең үлкен партия атанды, одан кейін 30 орынмен PvdA келді. Оңшыл PVV 9 орыннан 24 орынға дейін өсті, ал ХДС қолдауының жартысын жоғалтып, 21 орынға қалды. СДП 25 орынның 10-нан айырылды, ал D66 және GroenLinks 10 орыннан ие болды. Ең кішкентай коалициялық партия – Христиандық одақ 6 орынның 1-ін жоғалтты. SGP және PvdD екі орынды сақтап қалды. Келесі кабинет құру нәтижесінде бірінші Рютте кабинеті құрылды, ол VVD және ХДС құраған азшылық үкіметі, парламентте PVV қолдады. 2012 жылдың сәуірінде PVV 2013 жылға арналған үкіметтік бюджет туралы келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін Рютте кабинетіне қолдауын кері алды. Саяси дағдарыс туды, нәтижесінде VVD, ХДС, D66, GroenLinks және Христиандық одақтың парламенттік фракциялары парламенттік көпшілікті құрап, 2013 жылғы бюджет туралы уақытша келісімге келді. 2012 жылғы қыркүйекте өткен жалпы сайлауда VVD және PvdA 41 және 38 орын алып, едәуір жеңіске жетті. Ең көп жоғалтқан үш партия – PVV, 24 орыннан 15-ке дейін, ХДС, 2010 жылғы жоғалтуларын жалғастырып, 13 орынға ие болды және GroenLinks, 10-нан 4-ке дейін азайды. SP (15 орын), Христиандық одақ (5 орын) және PvdD (2 орын) тұрақты болды, ал D66 (10-12 орын) және SGP (2-3 орын) жеңіске жетті. Жаңадан келгендердің арасында зейнеткерлер партиясы 50PLUS 2 орын алды. 2012 жылғы қарашада салыстырмалы түрде...

In the 1994 general election, the CDA lost nearly half its seats, while D66 doubled in size. For the first time in eighty years, a coalition was formed without the Christian democrats. The purple coalition was formed between PvdA, D66 and VVD. The colour purple symbolised the mixing of socialist red with liberal blue. During the purple years, which lasted until 2002, the government introduced legislation on abortion, euthanasia, and gay marriage. The purple coalition also marked a period of remarkable economic prosperity. Since 2000, the Netherlands has largely supported the European Union and taken marked steps to integrate itself with it and improve its ties with NATO. Globalization, the introduction of the Euro, the enlargement of the European Union, the enlargement of NATO, the aftermath of the Orange Revolution and other factors have contributed to that. The purple coalition lost its majority in the 2002 general election due to the rise of the Pim Fortuyn List (LPF), the new political party led by the flamboyant populist Pim Fortuyn. He campaigned on an anti immigration programme and spoke of the "Purple Chaos" (Dutch: Puinhopen van Paars). Fortuyn was shot dead nine days before the elections. The LPF entered the House of Representatives with one sixth of the seats, while the PvdA lost half its seats. A cabinet was formed by CDA, VVD, and LPF, led by Prime Minister Jan Peter Balkenende. It proved short lived: after only 87 days in power, the coalition fell apart as a result of consecutive conflicts within the LPF and between LPF ministers. In the ensuing January 2003 general election, the LPF dropped to only five percent of the seats in the House of Representatives. The left wing Socialist Party (SP) led by Jan Marijnissen became the fourth strongest party there. The centre right second Balkenende cabinet was formed by the CDA, the VVD, and the D66. Against popular sentiment, the right wing coalition initiated a programme of welfare state reforms, healthcare privatisation, and stricter immigration policies. On 1 June 2005, the Dutch electorate voted in a referendum against the proposed European Constitution by a majority of 61.54%, three days after 57.67% of the French voters had rejected the treaty. In June 2006, D66 withdrew its support for the coalition in the aftermath of the upheaval about the asylum procedure of Ayaan Hirsi Ali instigated by immigration minister Rita Verdonk. As a result, the caretaker third Balkenende cabinet was formed by CDA and VVD. The ensuing November 2006 general election saw a major advance of the SP, which almost tripled in size and became the third largest party with 17% of the seats, while the moderate PvdA lost a quarter of its seats. At the other end of the spectrum, LPF lost all its seats, while the new anti immigrant Party for Freedom (PVV) went from nothing to 6% of the seats, becoming the fifth largest party. This polarisation made the formation negotiations very difficult. The talks resulted in the formation of the social Christian fourth Balkenende cabinet supported by CDA, PvdA, and the Christian Union. This cabinet was oriented at solidarity, durability, and "norms and values". In February 2010, the PvdA withdrew its support for the fourth Balkenende cabinet. The PvdA disagreed with prolonging the Dutch military involvement in Afghanistan. In the following 2010 general election, the VVD became the biggest party with 31 seats, followed closely by the PvdA with 30 seats. The right wing PVV went from 9 to 24 seats, while the CDA lost half of their support and was left with 21 seats. The SP lost 10 of its 25 seats, and both D66 and GroenLinks got 10 seats. The Christian Union, the smallest coalition party, lost 1 of its 6 seats. Both the SGP and the PvdD kept their 2 seats. The following cabinet formation eventually resulted in the first Rutte cabinet, a minority government formed by VVD and CDA, supported in parliament by the PVV. In April 2012, the PVV withdrew its support for the Rutte cabinet after failed negotiations about the government budget for 2013. A political crisis followed, in which the parliamentary fractions of the VVD, CDA, D66, GroenLinks and the Christian Union, together disposing of a parliamentary majority, came to a temporary agreement for the 2013 budget. What followed in September 2012 was the 2012 general election, in which both the VVD and the PvdA won considerably, gaining 41 and 38 seats respectively. The three parties that lost most were the PVV, sinking from 24 to 15 seats, the CDA, continuing their 2010 loss and winning only 13 seats, and GroenLinks, sinking from 10 to only 4 seats. The SP (15 seats), Christian Union (5 seats) and PvdD (2 seats) were stable, whereas D66 (10 to 12 seats) and SGP (2 to 3 seats) won mildly. Newcomer was 50PLUS, a pensioners' party, gaining 2 seats. In November 2012, after a relatively short cabinet formation, the second Rutte cabinet was formed by VVD and PvdA. The second Rutte cabinet was followed by the third Rutte cabinet in October 2017, after the 2017 general election. It consisted of the VVD, CDA, D66 and CU. In 2019, protests commenced with thousands of Dutch farmers who consider that "green policies" are a threat to their livelihood due to nitrogen consumption being limited and other policies which impose additional burdens on the ability to farm. (→ Nitrogen crisis in the Netherlands)

On 15 January 2021, the Rutte cabinet resigned in the face of the Dutch childcare benefits scandal. In March 2021, centre right VVD of Prime Minister Mark Rutte was the winner of the elections, securing 35 out of 150 seats. The second biggest party was the centre to centre left D66 with 24 seats. Geert Wilders' radical right party lost a few seats, while Thierry Baudet's radical right party Forum for Democracy grew. On 7 July 2023, the fourth Rutte cabinet failed to reach a compromise on asylum policy and fell. On 22 November 2023, the anti Islamic and right wing populist, Party for Freedom (PVV), led by Geert Wilders, won the largest number of seats in the general election. The Netherlands were 2023 considered the 17th most electoral democratic country in the world according to the V Dem Democracy indices.