Колумбия өзеніндегі АҚШ су электр стансасы – The Dalles бөгеті. Тарихы, құрылысы, шаруашылық және мәдени маңызы, Celilo Falls суастына кеткені туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
АҚШ-тың Колумбия өзеніндегі гидроэлектр бөгеті
US hydroelectric dam on the Columbia River
Даллес бөгеті – Колумбия өзенін қамтитын, Орегон штатының (АҚШ) Даллес қаласынан шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан бетонды гравитациялық бөгет. Ол Орегон штатының Васко округін Вашингтон штатының Кликитат округімен байланыстырады. Бөгетке ең жақын Вашингтон жағындағы қалалар – Даллеспорт және Вишрам. АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы (USACE) бөгеттің құрылысын 1952 жылы бастап, бес жылдан кейін аяқтады. Бөгеттен құйылған су Селило шарлауын жабады, ол аймақтың жергілікті американдықтардың экономикалық және мәдени орталығы болған, сондай-ақ Солтүстік Америкадағы үздіріксіз қоныстанған ең көне елді мекен еді. Су астында қалған аймақта Уаско–Вишрам және Скинпа тайпалары тұрған. 1957 жылдың 10 наурызында жүздеген адам куәгер болып, судың көтерілуі шарлаудың шуын басып, балық аулау платформаларын және Селило ауылын жабағанын көрді. Су астында қалған аймақта ежелгі петроглифтер де болған. Су басу алдында шамамен 40 петроглиф панелі бұрғылау машиналарын көмегімен алынып, 2000-шы жылдарда Колумбия Хиллс мемлекеттік паркіне орнатылмас бұрын сақтауға қойылды. Бөгет артындағы су қоймасы Селило көлі деп аталады және өзен арнасы бойымен 39 км (24 миль) қашықтыққа дейін, Джон Дей бөгетінің табанына дейін созылады. Бөгетті USACE басқарады, ал энергияны Бонневилл электр басқармасы (BPA) сатады. Бұл Колумбия және Снейк өзендеріндегі кең ауқымды бөгеттер жүйесінің бір бөлігі. Орегон жағалауындағы Сеуферт паркінде орналасқан Даллес бөгетінің келушілер орталығы 1981 жылы салынды. 2001 жылдың күзінде туристік пойыз, бір жағынан 11 қыркүйектегі қауіпсіздік алаңдауларына, екінші жағынан жолдың нашарлауына және ұсақ апатқа байланысты жабылды. Колумбия таулы мемлекеттік паркі жақын жерде орналасқан. Даллес бөгеті – АҚШ-тағы ең ірі 10 гидроэлектр бөгетінің бірі. Гидроэнергиямен қатар, бөгет суармалы сумен жабдықтау, су тасқынын болдырмау, кеме қатынасын қамтамасыз ету және демалыс үшін де пайдаланылады. Даллес шлюзі мен бөгеті Америка инженерлік қоғамы тарапынан ұлттық тарихи құрылыс инженерлік ескерткіші деп танылды.
The Dalles Lock and Dam is a concrete gravity run of the river dam spanning the Columbia River, two miles (3 km) east of the city of The Dalles, Oregon, United States. It joins Wasco County, Oregon with Klickitat County, Washington, 192 mile (309 km) upriver from the mouth of the Columbia near Astoria, Oregon. The closest towns on the Washington side are Dallesport and Wishram. The U. S. Army Corps of Engineers (USACE) began work on the dam in 1952 and completed it five years later. Slack water created by the dam submerged Celilo Falls, the economic and cultural hub of Native Americans in the region and the oldest continuously inhabited settlement in North America. Inhabitants of the submerged area include the Wasco–Wishram and Skinpah. On March 10, 1957, hundreds of observers looked on as the rising waters rapidly silenced the falls, submerged fishing platforms, and consumed the village of Celilo. Ancient petroglyphs were also in the area being submerged. Approximately 40 petroglyph panels were removed with jackhammers before inundation and were placed in storage before being installed in Columbia Hills State Park in the 2000s. The reservoir behind the dam is named Lake Celilo and runs 24 mile (39 km) up the river channel, to the foot of John Day Dam. The dam is operated by the USACE, and the power is marketed by the Bonneville Power Administration (BPA). It is part of an extensive system of dams on the Columbia and Snake Rivers. The Dalles Dam Visitor Center, in Seufert Park on the Oregon shore, was built in 1981. A tour train was closed in autumn 2001, partly due to post September 11 security concerns, and partly due to deteriorating track conditions and a small derailment. The Columbia Hills State Park is nearby. The Dalles Dam is one of the ten largest hydroelectric dams in the United States. Along with hydro power, the dam provides irrigation water, flood mitigation, navigation, and recreation. The Dalles Lock and Dam has been designated as a National Historic Civil Engineering Landmark by the American Society of Civil Engineers.
Экологиялық және әлеуметтік салдарлары
Плотинаның салынуына дейін Селило шарлауығы жергілікті американдықтардың сауда және балық аулау орталығы болған. Бұл аймақ сонымен қатар рухани монумент ретінде қызмет еткен және дәстүрлі рәсімдердің өткізілуіне орын беріп келеді, онда адамдар қыс мезгілінің аяқталуын және көктемгі лосось жүзу маусымының басталуын тойлайды. АҚШ Әскери инженерлік корпусы (USACE) Колумбия өзенінде тағы бір гидроэнергетикалық қуатты өндіру нысанын салуды көздеді. Даллс қаласының орналасқан жері, шарлауықтың төменгі ағысындағы Колумбия өзенінің орталық бөлігінде, оны гидроэнергетикалық қуат өндіруге өте қолайлы орын етті. Даллс бөгеті 1950 жылғы Су тасқынына қарсы іс-қимыл туралы заңға сәйкес құрылысқа рұқсат берілді, соның арқасында федералды үкімет жергілікті тайпалармен жасалған келісімді бұзбай, оларға өтемақы төлеуге мүмкіндік алды. Алайда, USACE келісімнің бір бөлігі ретінде Селилодағы тұрғын жағдайларын жақсартуға тырысатынына уәде бергеніне қарамастан, федералды үкіметтің назарсыздауынан бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды. 2016 жылдан бері USACE «Dalles Lock & Dam тайпалық тұрғын үйлерді дамыту жоспары» (The Dalles Lock & Dam Tribal Housing Village Development Plan) жобасымен жұмыс істеп келеді. Бұл жоспар Селило шарлауығына балық аулау үшін тарихи түрде сүйенген тайпалардың мүшелері үшін жер табу және ауыл салуға бағытталған. Ауылды дамыту жоспары 2020 жылдың күзінде аяқталуға тиіс болған, бірақ 2023 жылдың сәуір айының мәліметі бойынша, ол әлі де аяқталған жоқ. 2017 жылы Орегон және Вашингтон штаттарының бірнеше сенаторлары Басқарма директорына хат жолдап, жобаны тоқтатуды көздеген Басқарманың жоспарына алаңдаушылық білдірді. 2007 жылы USACE Селило шарлауығының өзен төсегін сонармен зерттеді, бұл бөгет құрылысынан бұрынғы шарлауықтың орны жойылған-жойылмағанын анықтау мақсатында жасалды. Зерттеу нәтижесінде өзен төсегіндегі геологиялық ерекшеліктер бөгет салынар алдында түсірілген шарлауықтың суреттеріндегі ерекшеліктермен сәйкес келетіні анықталды. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл бөгет алынса, шарлауық қайтадан пайда болады деген қорытындыға келді.
Prior to the construction of the dam, Celilo Falls was a hub for local Native American trading and fishing. The area served as a spiritual monument as well, and continues to be the site of traditional ceremonies, during which people celebrate the end of winter and the beginning of the spring salmon run. the USACE looked to develop another hydro power production facility on the Columbia River. The Dalles' location on the mid Columbia River below the falls made it an ideal hydro power production site. The Dalles Dam was authorized under the 1950 Flood Control Act, with the federal government able to work around the treaty with local tribes by paying them a settlement. However, despite assurances from the USACE that they would work to improve living conditions in Celilo as part of the settlement, these efforts failed for lack of attention by the federal government. Since 2016, the USACE has worked on The Dalles Lock & Dam Tribal Housing Village Development Plan. This plan is designed to find a location for and construct a village for members of the tribes that historically relied on Celilo Falls for fishing. The Village Development Plan had been slated to be finished by fall of 2020, however, as of April 2023 it has not been completed. In 2017, various senators from the states of Oregon and Washington signed a letter to the Director of the Office of Management and Budget, expressing concern about the Office's plan to halt the project. In 2007, the USACE conducted a sonar survey of the riverbed of Celilo Falls to determine whether the former site of the falls had been destroyed by the construction of the dam. The survey found that the geological features on the riverbed match those observed in photos of the falls prior to the construction of the dam. Hypothetically, this establishes that the falls would return if the dam were to be removed.