Кіріспе

Питтсбургтегі стадион, Пенсильвания, АҚШ

Үш өзендер стадионы 1970 жылдан 2000 жылға дейін АҚШ-тың Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында орналасқан көп мақсатты стадион болды. Бұл Бас лига бейсболының (MLB) «Питтсбург Пирайтс» және Ұлттық футбол лигасының (NFL) «Питтсбург Стиллерс» командаларының үйі болды. 1909 жылы ашылған «Форбс Филд» стадионының орнына салынған, 55 миллион АҚШ доллары (бүгінде миллиондаған доллар) құнындағы көп мақсатты нысан тиімділікті арттыру үшін жобаланған. Құрылыс жұмыстары 1968 жылдың сәуір айында басталды және көбінесе кешігіп, 29 айға созылды. Стадион 1970 жылдың 16 шілдесінде «Пирайтс» командасының ойынымен ашылды. 1971 жылғы Әлем сериясында Үш өзендер стадионы түнде өткен Әлем сериясының алғашқы ойынын қабылдады. Келесі жылы стадионда «Таза қабылдану» оқиғасы болды. Стадиондағы соңғы ойынды «Стиллерс» командасы 2000 жылдың 16 желтоқсанында жеңіп алды. Үш өзендер стадионы АҚШ Футбол лигасының «Питтсбург Маулерс» және Питтсбург университетінің «Пантерс» футбол командасын бір маусымға қабылдады. Жабылудан кейін Үш өзендер стадионы 2001 жылы жарылып, «Питтсбург Пирайтс» және «Питтсбург Стиллерс» командалары жаңадан салынған арнайы стадиондарға көшті: «PNC Park» және «Heinz Field» (қазіргі «Acrisure Stadium»).

Жоспарлау және құрылыс

Питтсбургте жаңа спорт стадионы туралы ұсыныс алғаш рет 1948 жылы жасалды; алайда жоспарлар 1950 жылдардың соңына дейін көп назар аудармады. «Питтсбург Пайрэтс» командасы өздерінің үйіндегі ойындарын 1909 жылы ашылған «Форбс Филд» стадионында өткізді, ол Ұлттық лигадағы екінші ең көне арена болды («Филадельфияның Шиб Парк / Конни Мак стадионы» Форбстан екі ай бұрын ашылған ең көне стадион еді). 1964 жылы «Форбс Филд» стадионынан «Питт» стадионына көшіп келген «Питтсбург Стилэрс» командасы жобаны жақтап, қолдау көрсетті. 1958 жылы «Пайрэтс» командасы «Форбс Филд» стадионын Питтсбург университетіне 2 миллион долларға (қазіргі шақта миллион доллар) сатты. Университет бұл жерді кеңейтілген магистратуралық білім беру орталықтары үшін қалаған. Стадионның алғашқы жобасында стадионды Мононгахела өзені арқылы салынатын көпірдің үстіне орналастыру көзделген. Онда 70 мың орындық стадион, қонақүйлер, кемелер тоқтау орны және 100 жолға арналған боулинг алаңы болуы тиіс еді. Бірақ «Мононгахела үстіндегі стадион» жоспары іске аспады. 1958 жылдың 10 тамызында қаланың солтүстік жағындағы жерге келісім берілді, себебі онда жер жеткілікті болды және тұрақ орны да қарастырылған. Стадион қаланың орталық бөлігінде, қол жеткізу қиын жерде салынды. Комиссар (және бұрынғы Аллегей округінің сот-медициналық сарапшысы) Уильям МакКелланд «Пайрэтс» және «Стилэрс» командаларының 33 миллион долларлық (қазіргі шақта миллион доллар) жобаның үлкен бөлігін қаржыландыруы керек екенін айтты. Алайда, қолдаудың жетіспеуіне байланысты бұл талаптар тоқтатылды. 1968 жылдың 25 сәуірінде құрылыс жұмыстары басталды, ал «Стилэрс» командасының ұсынысы бойынша стадион дизайны орталық алаңды қамту үшін өзгертілді. Сол қарашада Артур Грац қаладан қосымша 3 миллион доллар (қазіргі шақта миллион доллар) сұрады, және оған рұқсат берілді. 1970 жылдың қаңтар айында жаңа ашылу күні 29 мамырға белгіленді; алайда, жарықтандыруды уақытында орнату мүмкін болмағандықтан, ашылу күні тағы да 16 шілдеге шегерілді. «Пайрэтс» командасының оң жақтағы ойыншысы Роберто Клементе атымен кейде бұл стадион «Клементе салған үй» деп аталды.

Ашылу күні

1970 жылы All Star Break-тен кейінгі алғашқы ойында «Пираттар» стадионды 16 шілдеде «Синсинати Редс» командасына қарсы ашты, олар 3:2 есебімен жеңіске жетті. Команда сол күні алғаш рет жаңа форма дизайнын киді, сондай-ақ әйелдерге арналған жаңа «мини-юбкалар» дайындау жоспары болған. Алайда, стюардессалар кәсіби одағы әйелдер үшін форманы өзгерту туралы ұсынысты қабылдамады. Стадионды ашу салтанатына дейін шеру өтті. Кеңейтілген тұрақ, «Пираттар» және «Стиллерс» командаларының кеңселерi, «Аллегей клубы» (VIP клубы), баспасөз орындары мен құрылыстары жұмысшылар кәсіби одағының ұзақ мерзімді ереуіліне байланысты бірнеше аптадан кейін ғана ашылды. Команда көліктерді тұраққа қоюға рұқсат бермей, жанкүйерлерге қала орталығында тұрақтап, көпірлер арқылы немесе шаттл автобустарымен стадионға баруды ұсынды. «Үш өзеннің» ашылуы «Пираттарға» 1960 жылдардың басынан бері ойын кезінде трибуналарда сыра сатуға рұқсат берген алғашқы жағдай болды.

Сол күні жаттығу барысында, Эвелин Джонс есімді әйел стадионның дәлізімен келе жатқанда, қаңғып кеткен доптың тиюінен көзіне жарақат алды. Ол «Пираттар» командасы мен стадионды басқаратын олардың еншілес компаниясына сот ашты. Оның сөзінше, бейсбол ережесі, әдетте бейсбол ойындарында көрермендерге доптан жарақат алған жағдайда команданы жауапкершілікке тартуға тыйым салады, бірақ бұл жағдайда ол отыру орындарынан алыс болған және алаңдағы оқиғаны қадағаламаған. Сот Эвелин Джонсқа 125 000 доллар өтемақы төлеу туралы шешім шығарды, бірақ бұл шешім апелляциялық сотта күшін жойды. Алайда, Пенсильвания Жоғарғы соты бұл шешімді қайта қарап, Джонстың бейсбол ережесі туралы пікірімен келісті. Сонымен қатар, дәліздің дизайны бейсбол ойыны үшін қажет емес, архитектуралық шешім екенін атап өтті.

Құрылымы мен өзгерісі

Үш өзендер стадионы 1960 және 1970 жылдары салынған басқа стадиондармен ұқсас болды, мысалы, Вашингтондағы RFK стадионы, Нью-Йорктегі Ши стадионы, Цинциннатидегі Риверфронт стадионы, Хьюстон Астродом, Филадельфиядағы ардагерлер стадионы және Сент-Луистағы Буш мемориалдық стадионы. Олардың ұқсас дизайнынан бұл стадиондарды "печенье кескіші" немесе "бетон сақина" деп атады, олар тиімділікті арттыру үшін көп мақсатты нысандар ретінде жобаланған. 1993 жылы "Пираттар" командасы бейсбол атмосферасын жақсарту үшін жоғарғы қабаттың көп бөлігіне мата жапты, бұл сыйымдылығын 47 687 адамға дейін азайтты. Үш өзендер стадионы алғашқы көп мақсатты стадион және NFL немесе MLB-де 3M компаниясының "Tartan Turf" (сол кезде үстемдік құратын "AstroTurf" бәсекелесі) төселген алғашқы стадион болды, ол ашылу күніне орнатылды. 1972 жылға дейін бейсбол алаңында базалық жолдарда кірлі топырақ болды. 1983 жылғы бейсбол маусымына жасалған жөндеулерге "Tartan Turf" төсемесін "AstroTurf" төсемесімен алмастыру, орталық алаңдағы "Stewart Warner" есеп тақтасын алып тастап, жаңа орындықтармен ауыстыру кірді. Сонымен қатар, орталық алаңның жоғарғы қабатына "Diamond Vision" есеп тақтасы және "White Way" хабарлама тақтасы орнатылды, ал сыртқы қоршау бұрынғы аква түсінен көгілдір түске боялды. Алғашқыда алаңды кептіру үшін "Gamesaver вакуумдық машиналарын" пайдаланған, бірақ кейін жер асты дренаж жүйесімен алмастырды. "Үш өзендер" стадионының көп мақсатты дизайнына байланысты, Элис Купер, Led Zeppelin, Pink Floyd, The Rolling Stones және The Who сияқты топтар концерттер өткізді. 1985 жылдың 11 тамызында Брюс Спрингстин және "E Street Band" тобы Питтсбург тарихындағы ең ірі концертті өткізді, олар 65 935 көрерменге өнер көрсетті. 1992 жылы "Питтсбург Пингвинс" командасы стадионда екінші рет Стэнли кубогын жеңіп алды. Бұл орын 1994 жылғы "Disney" компаниясының "Ангельс в аутфилде" фильмінің тұсаукесеріне арналды, ол Калифорния "Періштелері" командасы туралы болғанымен, 1951 жылғы түпнұсқа фильмге құрмет көрсетті, онда "Пираттар" командасы "ұлылыққа" мұқтаж болған. "Үш өзендер" стадионы тарихында "Coca-Cola" компаниясымен сусындар келісіміне ие болды. "Steelers" командасы "Үш өзендерде" болған кезде, қазір танымал "Mean Joe" Гриннің "Coca-Cola" жарнамасы көрсетілді, бұл екеуінің арасындағы ұзақ қарым-қатынасқа әкелді. "Heinz Field" ашылған кезде "Coca-Cola" компаниясы да сол стадионның сусындар келісімін қабылдады ("Pirates" командасы 2014 жылы "Coca-Cola" компаниясымен қайтадан келісімшарт жасамас бұрын "PNC Park" үшін "Pepsi" компаниясымен келісімшартқа қол қойды), сонымен қатар "Steelers" командасының атақ-даңқ залының негізгі демеушісі болды. Бастапқы 10 жылдық келісімшарт аяқталғаннан кейін "Heinz Field" стадионы "Pepsi" компаниясымен эксклюзивті құю құқығына келісімшарт жасады, бұл "Steelers" командасымен 50 жылдық дәстүрді бұзды.

Ауыстыру

1990 жылдардың басында көп мақсатты стадиондар сұраныстан шығып қалды. Көптеген адамдар оларды көрікті емес және ескірген деп есептеді, сондай-ақ экономикалық тұрғыдан да тиімсіз деп санайтын. 1990 жылдары АҚШ-ты шарлаған спорттық құрылыс толқынына қосылып, «Пиратс» және «Стилерс» командалары жаңа стадион салуға ұмтылыс жасады. Бұл ақырында «Аймақтық қайта жаңару бастамасына» әкелді – 1997 жылғы 11 округтік референдум, онда Питтсбургтің Аллегейни округі мен он жақын округтегі сату салығы жеті жылға 0,5%-ға өсіріліп, «Пиратс» және «Стилерс» командалары үшін жеке-жеке жаңа стадиондарды, сондай-ақ Дэвид Л. Лоуренс конгресс орталығын кеңейту және басқа да жергілікті даму жобаларын қаржыландыру көзделді. Бұл бастама бүкіл Оңтүстік-Батыс Пенсильвания аймағында қызу талқыланды, бірақ барлық 11 округте жеңіліске ұшырады. Тек Аллегейни округінде ғана нәтиже шамалы болды (58:42). Бастама жеңіліске ұшырағаннан кейін «Жоспар Б» әзірленді, ол қаржыландырудың балама жобасы болып табылды. Ол Альлегени аймақтық активтер қорынан (Аллегейни округіне салынатын қосымша 1% сату салығы), мемлекеттік және федералды қаражат, сондай-ақ басқа да көздерден түсетін қаражатты пайдаланды. Халықтың бұл жоспарға да қарсы екенін көрсеткен сауалнамаларға қарамастан, 1999 жылдың 3 ақпанында «Жоспар Б» мемлекеттік қаржыландыру бөлігі Пенсильвания штатының Өкілдер палатасы мен Сенатында мақұлданды, бұл құрылысқа жол ашты. Жаңа стадиондардың іргесі 1999 жылы қаланды. 2000 жылдың 1 қазанында «Пиратс» командасы «Чикаго Кабс» командасынан 10:9 есебімен жеңілді, бұл «Три Риверс» стадионындағы соңғы ойындарының бірі болды. Екі айдан кейін, 2000 жылдың 16 желтоқсанында «Стилерс» командасы «Три Риверс» стадионындағы ойындарын «Вашингтон Редскинс» командасына қарсы 24:3 есебімен жеңіспен аяқтады. «Три Риверс» стадионы 2001 жылдың 11 ақпанында, суық күні сағат 8:03-те жарылыс арқылы қиратылды. 20 мыңнан астам адам жарылысты Пойнт Стейт Паркінен тамашалады. Тағы 3000-4000 адам Вашингтон тауына шығып, ал қаланың әртүрлі биік нүктелерінен жарылысты көруге келгендердің саны санауға келмейді. «Controlled Demolition, Inc.» компаниясының өкілі Марк Лоизо 19 секундтық жарылысты бастау үшін батырманы басты, ал Элизабет және Джозеф Кинг «салтанатты, көне динамит поршенін» басты. Бұл қиратуға 5,1 миллион доллар жұмсалды және жарылғыш заттар қолданылды. Жаңа салынған «Хайнц Филд» стадионынан тек 24 метр қашықтықта болғандықтан, жарылыстың салдары алаңдатады. Марк Лоизоның кіші інісі және «Controlled Demolition, Inc.» компаниясының вице-президенті Дуг Лоизо «Хайнц Филд» стадионынан 12 метр қашықтықта ешқандай қирату қалдықтары болмағанын қуана хабарлады. Қирату кезінде «Три Риверс» стадионының әлі де 27,93 миллион доллар қарызы болды (бүгінде миллион доллар), оның бір бөлігі бастапқы құрылыстан, ал қалғаны 1980-ші жылдардың ортасында жасалған жөндеу жұмыстарынан туындады, бұл спорт стадиондарын мемлекеттік қаржыландыруға тағы да сын тудырды. Қарыз 2010 жылға дейін толығымен өтелді. Осы кезеңде қиратылған көптеген стадиондар сияқты, олардың жаңалары жақын жерде салынды (оның ішінде он жылдан кейін «Civic Arena»), «Три Риверс» стадионының орны көбінесе тұраққа айналды. «Питтсбург Пингвинс» командасы «Civic Arena» орнымен не істегеніндей, «Стилерс» командасы да «Три Риверс» стадионының орнына даму құқығын сақтап қалды және кейіннен сайттың бір бөлігіне «Stage AE» салды, сондай-ақ «AT&T SportsNet Pittsburgh» студияларына, «StarKist Tuna» компаниясының кеңсесіне және «Del Monte Foods» компаниясының аймақтық кеңсесіне ие болған кеңсе ғимаратын салды. 2015 жылы «Pittsburgh Post-Gazette» газеті 53 жылдан бері орналасқан бұрынғы «Pittsburgh Press» ғимаратында және Downtown қаласында екі ғасырдан астам уақыт өткеннен кейін сайттың бір бөлігінде салынған жаңа кеңсе ғимаратына көшіп келді. 2012 жылдың 30 қыркүйегінде Америка бейсболын зерттеу қоғамының мүшелері Роберто Клементенің 3000-шы соққысының 40 жылдығына орай бұрынғы стадионның үй тақтасын және екінші базасын белгілеп, бояды. Бірінші және үшінші базаларды белгілеу мүмкін болмады, өйткені Батыс Генерал Робинсон көшесі қазір сол жерлерден өтеді. 2012 жылдың 23 желтоқсанында, «Пәксіз қабылдаудың» 40 жылдығында «Стилерс» командасы Франко Харрис қабылдаған дәл сол жерде ескерткіш ашты. Ауланың шекарасы да жаяу жүргіншілерге боялған. Аула сызықтарын белгілеу барысында екінші негізге кездейсоқ бояу салынған. 2022 жылы өшірілген бас тақтайшасы және жоғалған екінші негіз Америка бейсболын зерттеу қоғамы жасаған металл тақтайшалармен ауыстырылды. Сонымен қатар, құмыраның төбелі де алғаш рет белгіленді. Жаңа тақталар 2022 жылдың 30 қыркүйегінде, Роберто Клементенің 3000-шы хитінің 50 жылдығында ресми түрде ашылды. 2011 жылы «Pittsburgh Tribune-Review» газеті «Три Риверс» стадионының веб-сайты нысанның қиратылғанына 11 жыл өткеннен кейін әлі де белсенді екенін хабарлады. Газет бұл мәселені қайта қарады және сайттың белсенді болып қалатынын бірнеше рет хабарлады. 2020 жылы стадион қиратылғанына шамамен жиырма жыл өткеннен кейін, доменнің мерзімі бітіп қалғандықтан сайт ақыры жабылды. Алайда, түпнұсқа сайттың архиві әлі де бар, бірақ басқа домен атында.

Қарақшылар

Үш өзендер стадионы 1970 жылдың 16 шілдесінде ашылды, бірақ «Пираттар» командасы 48 846 көрерменнің алдында «Цинциннати Редс» командасына 3:2 есебімен жеңіліске ұшырады. Бірінші тастауды Док Эллис жасады – соққы Тай Клайнға тиді. Стадиондағы алғашқы соққыны Питтсбургтің Ричи Хебнер бірінші иннингтің соңында атқарды. «Пираттардың» ең төменгі маусымы 1985 жылы болды, орташа көрермен саны 9 085 адамды құрады. Орташа қатысу 1991 жылы рекордтық деңгейге жетті, осы жылы «Пираттар» ойынға орташа есеппен 25 498 жанкүйер жинады. Келесі маусымда «Пираттар» «Балтимор Ориолс» командасына қарсы әлем чемпионатына жолдама алды. Үш өзендер стадионы төртінші ойынды қабылдады, онда «Пираттар» әлем чемпионаттары тарихындағы алғашқы түнгі ойында «Ориолс» командасын жеңді. 1979 жылы «Пираттар» тағы да әлем чемпионатын жеңіп алды, жеті ойындық серияда «Балтимор Ориолс» командасын тағы да жеңді. Серияның 3, 4 және 5-ші ойындары «Үш өзендерде» өтті. 15 жыл өткен соң, 1994 жылы жазғы классика қайтадан осы стадионда өтті. 59 568 көрерменмен, стадиондағы бейсбол ойынына келген ең көп көрермен саны осы ойында тіркелді. 1972 жылдың 30 қыркүйегінде «Пираттардың» оң жақтағы ойыншысы Роберто Клементе «Үш өзендер» стадионында өмінен үш ай бұрын 3000-шы соққысын соқты. 1998 жылы осы аренада Сэмми Соса маусымдағы 57-ші голын соғып, «Кубс» командасының рекордын жаңартты, бұл рекордты 68 жыл бойы Хак Уилсон сақтап келген еді.

Болат өңдеушілер

"Не болмасын, Үш өзен стадионы бұзылғанда, сол жерге ескерткіш орнату керек. Тіпті, олар сол жерде хоккей алаңын салса да, "Таза қабылдау" оқиғасы болған жерге ескерткіш қоюлары керек." – "Frenchy" Fuqua. Футбол ойынына ең көп көрермен 1995 жылғы 15 қаңтарда жиналды, сол күні 61 545 адам "Стиллерс" командасының "Сан-Диего Чарджерс" командасына жеңіліп қалғанын көрді. Үш өзен стадионы 1972 жылдан 1997 жылға дейін жеті АФК чемпионатының өтуіне қызмет етті. 1995 жылғы АФК чемпионатында "Стиллерс" командасының Рэнди Фуллері, уақыт біткен кезде "Индианаполис Колтс" командасының қабылдаушысы Аарон Бейліге жосталған "Хейл Мэри" пасын бұрып, команданы бесінші Супер Боулға жеткізді. "Стиллерс" командасының бүкіл әлемге танымал символы – "Қорқынышты сүлгі" 1975 жылғы 27 желтоқсанда Үш өзен стадионында алғаш рет көрсетілді. "Стиллерс" командасы стадион жабылғаннан кейін "Хайнц" стадионына көшті.