Кіріспе
Бекеме түрі
Блокхаус – әдетте, қорғаушыларына әртүрлі бағытта атуға мүмкіндік беретін бойындағы тесіктері бар бір немесе бірнеше бөлмеден тұратын шағын бекініс. Ол көбінесе қоршау машиналары немесе, қазіргі заманда, артиллерия, әскери-әуе күштері немесе қанатты зымырандары жоқ кез келген жауға қарсы қорғаныс күшті нүктесі ретіндегі жеке ғимарат түріндегі оқшауланған бекініс болып табылады. Осы қаруларға қарсы тұруға арналған бекініс көбінесе бекініс немесе редут деп аталады, ал қазіргі заманда – жер асты бункері. Дегенмен, блокхаус үлкен бекіністің ішіндегі бөлмеге, әдетте батареяға немесе редутқа да қатысты болуы мүмкін.
Этимология
Блокхаус терминінің шығу тегі нақты емес, бәлкім орта ғасырлық голланд тіліндегі "blokhus" және 18 ғасырдағы француз тіліндегі "blocus" (қамау) сөздерімен байланысты болуы мүмкін.
Ежелгі Грецияда
Блокхаустар ежелгі Грецияда кездесетін, мысалы Микенаның жанындағысы.
Англиядағы алғашқы блокхаустар
Алғашқы блокхаустар артиллерияны пайдалану арқылы белгілі бір аумақты қорғау үшін ғана жобаланған және гарнизонның қысқа мерзімдік қажеттіліктеріне арналған тұрғын үйлермен жабдықталған. Белгілі болған ең алғашқы мысалы – 1398 жылы салынған Норвичтегі Cow Tower мұнарасы, ол кірпіштен тұрғызылған, үш қабаты бар және әр қабатында алты зеңбірек орнатуға арналған тесіктері болған. Құрылыстың ең маңызды кезеңі Генрих VIII-нің 1539 және 1545 жылдар арасындағы теңізді қорғау бағдарламаларымен байланысты. Олар Темза сағасы, Солент және Плимут сияқты маңызды теңіз жолдары мен кіреберістерін қорғау үшін салынған. Көбінесе жұптармен орналасқан блокхаустардың бірыңғай жобасы болмаған, бірақ олар әдетте тас мұнарадан және жартылай дөңгелек, тікбұрышты немесе ерекше пішіндес бастионнан немесе зеңбірек орнату алаңынан тұрған. Осы типтегі соңғы блокхаус – 1651 жылы Силли аралдарында салынған Кромвель бекінісі.
Мальтадағы жағалау қорғандары
Блокхаустар Мальтаның 18 ғасырда Әулие Иоанн ордені салған жағалау бекіністерінің кең таралған элементі болды. 1714 және 1716 жылдар аралығында Мальта аралдарының жағалауында ондаған батареялар мен редуттар салынды, ал кейінгі онжылдықтарда тағы бірнешеуі салынды. Көптеген батареялар мен редуттардың әрқайсының құрамында блокхаус болды, ол қару-жарақ экипажының тұруына және оқ-дәрілерді сақтауға арналған орын қызметін атқарды. Көптеген батареялар жартылай дөңгелек немесе көпбұрышты қару платформасынан тұратын, ал арт жағында бір немесе екі блокхаус орналасқан. Блокхаустарда әдетте мушкеттерге арналған ойықтар болды, ал кейбір жағдайларда олар редандармен байланыстырылған. Сақталған батареялардың ішінде Мистра батареясы және Ферретти батареясы бар, екеуінде де екі блокхаус орналасқан, сондай-ақ бір блокхаусы бар Сент-Мэри батареясы мен Сент-Энтони батареясы да бар. Көптеген редуттар бесбұрышты платформадан тұрады, ал кейбіреулерінде жартылай дөңгелек немесе төртбұрышты платформалар болды. Блокхаустары бар сақталған редуттарға Baħar iċ Ċagħaq редуты мен Бриконет редуты жатады, екеуінің де бесбұрышты жоспары бар. Аз ғана редуттар платформасыз, мұнара тәрізді блокхаустан тұратын және тур редуттар деп аталатын. Салынған төрт тур редуттың ішінде бүгінгі күнге дейін тек Вендом мұнарасы ғана жетіп келді.
Барлау мерзімі
Бастапқыда блокхаустар көбінесе үлкен жоспардың бір бөлігі ретінде, схеманың маңызды нүктелеріне қол жеткізуді "бұғаттау" үшін салынды. Бірақ, зерттеулер дәуірінен бастап он тоғызыншы ғасырға дейін, шекаралық аймақтарда, әсіресе Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия, Канада және АҚШ-та қорғаныс мақсатында блокхаустардың стандартты үлгілері құрылыс жасалды. Блокхаустар қол жетімді болған жағдайда тастан салынуы мүмкін, бірақ көбінесе өте ауыр ағаштан, кейде тіпті қабырға құрастыру тәсілімен тізілген бұтақтардан жасалған. Олар әдетте екі, тіпті үш қабатты болып келді, барлық қабаттарында атқыштар тесігі немесе бойыңқы терезелер болды, ал ең жоғарғы қабаты шатырмен жабылған. Егер құрылыс ағаштан жасалса, әдетте жоғарғы қабаты төменгі қабаттан сыртқа қарай шығып тұратын, сонда жоғарғы қабатты қорғаушылар төменгі қабатқа шабуыл жасаған жауларға оқ атып немесе өртке су шашуға мүмкіндік алатын. Егер құрылыс бір қабатты болса, ондағы атқыштар тесігі көбінесе төбеге жақын орналастырылып, ішкі қабырғалар бойында қорғаушылар тұруы үшін орындықтар қойылған, осылайша шабуылдаушылардың тесіктерге жете алуы қиын болды. Блокхаустарға әдетте жердегі берік, тосқауылмен жабдықталған есік арқылы кірілетін. Көптеген блокхаустардың жоспары шаршы пішіндес, бірақ кейбір күрделілері алтыбұрышты немесе сегізбұрышты болып келді, бұл барлық жақтан оқ атуға қолайлы жағдай жасады. Кейбір жағдайларда блокхаустар толыққанды бекіністердің негізіне айналды, блокхаус бір бұрышта орналасып, қарсы бұрышта екінші мұнара салынып, айналасына қоршау орнатылды. Көптеген тарихи тас блокхаустар сақталған, ал ағаштан жасалған бірнешесі тарихи орындарда қалпына келтірілді. Жаңа Зеландияда, Ухангуи маңындағы Камерон блокхаусы – Жаңа Зеландия соғыстарынан аман қалған сирек блокхаустардың бірі.
Екінші Бура соғысы
Екінші Бур соғысы кезінде британдық күштер Оңтүстік Африкада көптеген бекіністер салды. Олардың шамамен 441-і қалың қабырғалы блокпосттар болды, олардың көпшілігі бүгінге дейін сақталған. Бұл блокпосттардың құрылысында әртүрлі жобалар қолданылды, бірақ көпшілігі жергілікті карьерден алынған таспен салынған екі немесе үш қабатты құрылымдар еді. Дегенмен, британдық стратегияның кең ауқымы оларды арзан, қос қабатты, толқынды темірден жасалған құрылымдарды дамытуға итермеледі. Бұлар зауытта дайындалып, броньды пойызбен тасылып, содан кейін жергілікті тастар немесе қиыршықтар қос қабаттың арасына тығылып, қорғанысын арттыратын еді. 1901 жылдың ақпанында майор Райс жасаған дөңгелек пішіннің барлық жағынан жақсы көрінуі бар еді, ал бұрыштардың болмауы негіз салу қажеттігін жойды. Ағаш шіруі және оқтар немесе снарядтардың тиюінен бөлінуіне байланысты ақаулар болдырмады. Блокпосттың болат есігі тағы бір толқынды темір парақпен қоршалған. Майор Райс блокпостын алты оқыс ер адам 6 сағатта тұрғыза алатын еді. Төрт бұрышты шатырлар дөңгелек пішінге ауысқаннан кейін, оларға «Pepperpot blockhouse» деген лақап ат қойылды. 1940 жылы Англияда салынған блокпосттар сияқты, кейбіреулері неміс шабуылына қарсы күту үшін салынған; олар көбінесе алтыбұрышты пішіндес және «бекініс» деп аталды. Шамамен 28 000 бекініс және басқа да нығайтылған далалық бекіністер салынды, олардың шамамен 6 500-і бүгінге дейін сақталған. Лондонның Адмиралтейство цитаделі – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған ең мықты жер үсті құрылымдарының бірі. Ол 1940-1941 жылдары Адмиралтействоның бомбадан қорғалған операциялық орталығы ретінде салынды, негізі тоғыз метр тереңдікте және бетон төбесі алты метр қалыңдықта болды. Ол да күтілетін шабуылдан қорғану үшін күшті бекініс ретінде қызмет етуге арналған еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Берлин және басқа қалалардағы кейбір алып блокпосттар әуе шабуылынан қорғануға және зениттік артиллерия платформалары ретінде салынды. Олар Хохбункер (сөзбе-сөз «жоғары бункерлер»; оларды әдеттегі терең, яғни жер асты әуе шабуылынан қорғануға арналған баспаналардан ажырату үшін «жер үсті бункерлері» деп аудару дұрыс) деп аталды, ал зениттік артиллерия платформалары ретінде жұмыс істегендері Флак мұнаралары деп аталды. Кейбіреулері алты қабаттан жоғары болды; олардың бірнешеуі жоюдың жоғары құнына байланысты бүгінге дейін сақталған. Берлиндегі Шенебергтің үстінде соғыстан кейінгі тұрғын үйлер салынған. Ұлыбритания-Америка қарым-қатынасы кезінде бұл баспана НАТО азық-түлік қоймасы ретінде пайдаланылды. Ирландия азамат соғысының партизандық кезеңінде (1922-1923) теміржолдарды партизандық шабуылдардан қорғау үшін блокпосттар желісі салынды. Блокпосттар мен үйлестірілген жол жүйелері Чианг Кайшектің Қытай Коммунистік партиясына қарсы қоршау науқандарында қолданылды.