Операционалдау – зерттеуде тікелей өлшеуге келмейтін құбылыстарды анықтау процесі. Психология, әлеуметтік ғылымдарда маңызды. Әмпирикалық байқауға түсіріңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зерттеу жобалау процесінің бір бөлігі
Part of the process of research design
Зерттеу жобалауда, әсіресе психологияда, әлеуметтік ғылымдарда, тіршілік ғылымдарында және физикада, операционализация – тікелей өлшенбейтін, бірақ оның болуы басқа құбылыстар арқылы қорытындыланатын құбылыстың өлшемін анықтау процесі. Операционализация осылайша тұжырымдаманы нақтырақ ажыратуға, өлшеуге және эмпирикалық байқау арқылы түсінуге мүмкіндік береді. Көп мағынада, ол түсініктің ауқымын анықтайды – яғни, осы түсініктің не екенін және не емес екенін сипаттайды. Мысалы, медицинада денсаулық құбылысы дене салмағы индексі немесе темекі шегу сияқты бір немесе бірнеше көрсеткіштер арқылы операционализациялануы мүмкін. Тағы бір мысал ретінде, көру процесінде қоршаған ортадағы белгілі бір нысанның болуы, оның шағылыстырған жарығының нақты белгілерін өлшеу арқылы қорытындылануы мүмкін. Бұл мысалдарда құбылыстарды тікелей байқау және өлшеу қиын, себебі олар жалпы/абстрактты (денсаулық мысалында) немесе жасырын (нысан мысалында). Операционализация мүдделі құбылыстардың болуын және олардың кейбір элементтерін, олардың байқалатын және өлшенетін әсерлері арқылы анықтауға көмектеседі. Кейде бір құбылыс үшін бірнеше немесе қарама-қарсы операционализациялар қолданылуы мүмкін. Талдауды бірінен кейін бірі қайталау арқылы нәтижелерге әртүрлі операционализациялардың әсері бар-жоғын анықтауға болады. Бұл беріктікті тексеру деп аталады. Егер нәтижелер (маңызды дәрежеде) өзгермесе, онда олар тексерілген айнымалылардың кейбір басқа операционализацияларына қатысты берік деп есептеледі. Операционализация тұжырымдамасын алғаш рет британдық физик Н. Р. Кэмпбелл өзінің «Физика: элементтер» (Кембридж, 1920) еңбегінде ұсынды. Бұл түсінік гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдарға тарады. Ол физикада да қолданылуда.
In research design, especially in psychology, social sciences, life sciences and physics, operationalization or operationalisation is a process of defining the measurement of a phenomenon which is not directly measurable, though its existence is inferred from other phenomena. Operationalization thus defines a fuzzy concept so as to make it clearly distinguishable, measurable, and understandable by empirical observation. In a broader sense, it defines the extension of a concept—describing what is and is not an instance of that concept. For example, in medicine, the phenomenon of health might be operationalized by one or more indicators like body mass index or tobacco smoking. As another example, in visual processing the presence of a certain object in the environment could be inferred by measuring specific features of the light it reflects. In these examples, the phenomena are difficult to directly observe and measure because they are general/abstract (as in the example of health) or they are latent (as in the example of the object). Operationalization helps infer the existence, and some elements of the extension, of the phenomena of interest by means of some observable and measurable effects they have. Sometimes multiple or competing alternative operationalizations for the same phenomenon are available. Repeating the analysis with one operationalization after the other can determine whether the results are affected by different operationalizations. This is called checking robustness. If the results are (substantially) unchanged, the results are said to be robust against certain alternative operationalizations of the checked variables. The concept of operationalization was first presented by the British physicist N. R. Campbell in his 'Physics: The Elements' (Cambridge, 1920). This concept spread to humanities and social sciences. It remains in use in physics.
Тарих
Операционализация – ғылыми практика, онда тіпті ең қарапайым ұғымдарды да оларды өлшеу арқылы анықтайды, яғни операциялық анықтама береді. Бұл практика физика саласында Перси Уильямс Бриджманның «Қазіргі заманғы физиканың логикасы» (1927) атты ғылым философиясы кітабында пайда болды. Бриджманның методологиялық ұстанымы «операционализм» деп аталады. Бриджман салыстырмалылық теориясында «ұзақтық» сияқты ұғымның бірнеше түрлі ұғымға бөлінуі мүмкін екенін жазды. Физикалық теорияны жетілдіру барысында, бұрын бір ұғым деп есептелген нәрсе шындығында екі немесе одан да көп ерекше ұғым екені анықталуы мүмкін. Бриджман операциялық түрде анықталған ұғымдар ғана қолданылса, мұндай жағдай болмайды деп ұсынды. Бриджманның теориясы сынға ұшырады, себебі «ұзындық» әртүрлі тәсілдермен өлшенеді (мысалы, Айға дейінгі қашықтықты өлшеу үшін өлшеу таяғын қолдану мүмкін емес), сондықтан «ұзындық» логикалық тұрғыдан бір ұғым емес, көптеген ұғымдардың жиынтығы, ал кейбір ұғымдар геометрия білімін талап етеді. Әр ұғымды қолданылатын өлшеу операциясы арқылы анықтау керек. Сондықтан сыншылардың пікірінше, әлеуетті түрде шексіз ұғымдар бар, олардың әрқайсысы оны өлшеу әдістерімен анықталады, мысалы, көру бұрышы, күннің жылдық күні, айдың бұрыштық мөлшері және т.б. Бұл мыңдаған жылдар бойы жиналған астрономиялық байқаулардың нәтижесі. 1930-шы жылдары Гарвардтағы тәжірибелік психолог Эдвин Боринг және оның студенттері Стэнли Смит Стивенс пен Дуглас Макгрегор психологиялық құбылыстарды өлшеуді анықтаудың әдістемелік және эпистемологиялық проблемаларымен күресіп, Бриджман физика саласында ұсынғандай, психологиялық ұғымдарды операциялық түрде қайта формулилеудің шешімін тапты. Бұл 1935 жылдан бастап Стивенс пен Макгрегор жариялаған бірқатар мақалаларға әкелді, олар психология саласында кеңінен талқыланды және 1945 жылы Бриджман да қатысқан операционализм жөніндегі симпозиумға жол ашты. Эйнштейннің маңызды түсінігі – екі операцияның терең деңгейде теңдес болғандықтан әрқашан бірдей нәтиже беретінін постулаттаған Теңдестік принципін ұсыну және осы болжамның салдарларын анықтау, яғни жалпы салыстырмалылық теориясын жасау. Осылайша, ғылымдағы маңызды жаңалыққа ғылыми өлшемдердің әртүрлі операциялық анықтамаларын ескермеу арқылы қол жеткізілді және олардың екеуі де бір теориялық ұғымды сипаттайтыны түсінілді. Эйнштейннің операционалистік көзқарасқа қарсылығы Бриджман тарапынан былай сынға алынды: «Эйнштейн өзінің жалпы салыстырмалылық теориясына өзінің арнайы теориясында бізге үйреткен сабақтар мен түсініктерді енгізбеді» (335-бет).
Operationalization is the scientific practice of operational definition, where even the most basic concepts are defined through the operations by which we measure them. The practice originated in the field of physics with the philosophy of science book The Logic of Modern Physics (1927), by Percy Williams Bridgman, whose methodological position is called "operationalism". Bridgman wrote that in the theory of relativity a concept like "duration" can split into multiple different concepts. In refining a physical theory, it may be discovered that what was thought to be one concept is actually two or more distinct concepts. Bridgman proposed that if only operationally defined concepts are used, this will never happen. Bridgman's theory was criticized because "length" is measured in various ways (e. g. it is impossible to use a measuring rod to measure the distance to the Moon), so "length" logically is not one concept but many, with some concepts requiring knowledge of geometry. Each concept is to be defined by the measuring operation used. So the criticism is that there are potentially infinite concepts, each defined by the methods that measured it, such as angle of sighting, day of the solar year, angular subtense of the moon, etc. which were gathered together, some astronomical observations taken over a period of thousands of years. In the 1930s, Harvard experimental psychologist Edwin Boring and students Stanley Smith Stevens and Douglas McGregor, struggling with the methodological and epistemological problems of defining measurement of psychological phenomena, found a solution in reformulating psychological concepts operationally, as it had been proposed in the field of physics by Bridgman, their Harvard colleague. This resulted in a series of articles that were published by Stevens and McGregor from 1935, that were widely discussed in the field of psychology and led to the Symposium on operationism in 1945, to which Bridgman also contributed. but the key insight of Einstein was to posit the Principle of Equivalence that the two operations would always produce the same result because they were equivalent at a deep level, and work out the implications of that assumption, which is the General Theory of Relativity. Thus, a breakthrough in science was achieved by disregarding different operational definitions of scientific measurements and realizing that they both described a single theoretical concept. Einstein's disagreement with the operationalist approach was criticized by Bridgman as follows: "Einstein did not carry over into his general relativity theory the lessons and insights he himself has taught us in his special theory." (p. 335).
Әлеуметтік ғылымдар
Операционализация көбінесе әлеуметтік ғылымдарда ғылыми әдіс және психометрияның құрамдас бөлігі ретінде қолданылады. Күрделі ұғымдар мен күрделі стимулдармен жұмыс істеген кезде операционализацияға қатысты нақты алаңдаушылықтар туындайды (мысалы, бизнес зерттеулері, бағдарламалық жасақтаманы жобалау), онда операционализацияның дұрыстығына ерекше қауіптер бар деп саналады.
Operationalization is often used in the social sciences as part of the scientific method and psychometrics. Particular concerns about operationalization arise in cases that deal with complex concepts and complex stimuli (e. g., business research, software engineering) where unique threats to validity of operationalization are believed to exist.
Ашу мысалы
Мысалы, зерттеуші "ашу" ұғымын өлшегісі келеді. Оның болуын, сондай-ақ сезімнің тереңдігін сыртқы бақылаушы тікелей өлшемейді, себебі ашу – материалдық емес ұғым. Керісінше, сыртқы бақылаушылар басқа өлшемдерді пайдаланады, мысалы, бет-әлпеті, сөздік қоры, дауыс қаттылығы мен ырғағы. Егер зерттеуші әртүрлі адамдардың "ашудың" тереңдігін өлшегісі келсе, ең тікелей жолы – оларға "Сіз ашулысыз ба?" немесе "Қаншалықты ашулысыз?" деп сұрау. Бірақ бұл әрекет мәселелі, өйткені ол жеке адамның өзінің анықтамасына байланысты. Кейбір адамдар ұсақ нәрсеге ашуланып, сәл ғана ашуға түсіп, өзін "қатты ашулы" деп сипаттаса, ал басқалары ауыр жағдайға ұшырап, қатты ашуланса да, өзін "сәл ашулы" деп айтуы мүмкін. Сонымен қатар, көп жағдайда зерттеуге қатысушылардан ашуланғандарын сұрау ыңғайсыз болады. Ашудың бір өлшемі – дауыс қаттылығы болғандықтан, зерттеуші ашу ұғымын зерттелушінің әдеттегі дауысымен салыстырғанда қаншалықты қатты сөйлейтінін өлшеу арқылы анықтауға тырыса алады. Дегенмен, дауыс қаттылығы біркелкі өлшем деп қарастырылуы керек. Кейбіреулер сөзбен, ал енді біреулері қимыл-қозғалыспен жауап беруі мүмкін.
For example, a researcher may wish to measure the concept "anger." Its presence, and the depth of the emotion, cannot be directly measured by an outside observer because anger is intangible. Rather, other measures are used by outside observers, such as facial expression, choice of vocabulary, loudness and tone of voice. If a researcher wants to measure the depth of "anger" in various persons, the most direct operation would be to ask them a question, such as "are you angry", or "how angry are you?". This operation is problematic, however, because it depends upon the definition of the individual. Some people might be subjected to a mild annoyance, and become slightly angry, but describe themselves as "extremely angry," whereas others might be subjected to a severe provocation, and become very angry, but describe themselves as "slightly angry." In addition, in many circumstances it is impractical to ask subjects whether they are angry. Since one of the measures of anger is loudness, the researcher can operationalize the concept of anger by measuring how loudly the subject speaks compared to his normal tone. However, this must assume that loudness is a uniform measure. Some might respond verbally while others might respond physically.
Экономикалық қарсылықтар
Әлеуметтік ғылымдағы операционализмнің негізгі сыншыларының бірі "бастапқы мақсат – бұрынғы психологиялық теорияда басым болған субъективті менталистік ұғымдарды жою және оларды адам мінез-құлқының операциялық тұрғыдан мағыналы түсіндірмесімен алмастыру болды. Бірақ, экономикадағыдай, жақтастары соңында «операционализмді кері бұрып алды». «Дейін» және «мақсат» сияқты «метафизикалық» терминдерді алмастырудың орнына, олар «оларды операциялық анықтамалар беру арқылы қолдануға заңдылық берді». Осылайша, психологияда да, экономикада да, бастапқы, өте радикалды операционалистік идеялар ақырында бағытталған әдістемелік тәжірибенің «сенімділік құралы» ретінде ғана қызмет етті».
One of the main critics of operationalism in social science argues that "the original goal was to eliminate the subjective mentalistic concepts that had dominated earlier psychological theory and to replace them with a more operationally meaningful account of human behavior. But, as in economics, the supporters ultimately ended up "turning operationalism inside out". "Instead of replacing 'metaphysical' terms such as 'desire' and 'purpose'" they "used it to legitimize them by giving them operational definitions." Thus in psychology, as in economics, the initial, quite radical operationalist ideas eventually came to serve as little more than a "reassurance fetish" for mainstream methodological practice."
Тұжырымдамалық негіздемелерге байланысты
Жоғарыдағы талқылау операционализацияны түсініктерді өлшеумен байланыстырады. Көптеген ғалымдар жұмысқа қанағаттану, көңіл көшіру, ашу секілді түсініктерді іске асыру үшін жұмыс істеді. Шкала мен индекс құрастыру – операционализацияның түрлері. Операционализацияның бір ғана толық жолы жоқ. Мысалы, АҚШ-та жүрілген қашықтық түсінігі мильмен, ал Еуропада километрмен операционализацияланады. Операционализация – эмпирикалық зерттеу процесінің бір бөлігі. Мысалы, жұмысқа қанағаттану жұмыс айналымына әсер ете ме деген эмпирикалық зерттеу сұрағын қарастырайық. Жұмысқа қанағаттану мен жұмыс айналымын өлшеу қажет. Түсініктер мен олардың арақатынасы маңызды – операционализация кеңірдек түсініктер аясында жүреді. Ірі эмпирикалық зерттеу сұрағы немесе мақсаты болғанда, деректерді жинауды бастамас бұрын, сұраққа жауап беруді ұйымдастыратын түсініктер негізі операционализациялануы керек. Егер ғалым түсініктер негізінде сауалнама құрса, ол осы негізді іске асырған болады. Нақты эмпирикалық зерттеулерде операционализацияның ашық және түсініктер негізімен байланысты болуы керек. Мысалы, жұмысқа қанағаттану жұмыс айналымын азайтады деген гипотеза – жұмысқа қанағаттану және жұмыс айналымы екі түсінікті байланыстырудың (немесе құрудың) бір жолы. Жұмысқа қанағаттану идеясынан жұмысқа қанағаттану шкаласын құрайтын сауалнама сұрақтарының жиынтығына көшу процесі – операционализация. Мысалы, жұмысқа қанағаттануды тек екі қарапайым сұрақпен өлшеуге болады: «Жалпы алғанда, мен жұмысыма қанағаттандым» және «Жалпы, маған жұмысым ұнайды». Операционализация формалды (сандық) гипотезаны және жұмыс гипотезасын (сапалық) тексеруде әртүрлі логика қолданады. Формалды гипотезалар үшін түсініктер эмпирикалық түрде (немесе операционализацияланған) сандық айнымалылар ретінде бейнеленеді және қорытынды статистиканы қолдану арқылы тексеріледі. Жұмыс гипотезалары (әсіресе әлеуметтік және басқару ғылымдарында) дәлелдерді жинау және дәлелдерді бағалау арқылы тексеріледі. Дәлелдер әдетте жағдайлық зерттеулер аясында жиналады. Зерттеуші жұмыс гипотезасын «қолдайды» деп атауға дәлелдер жеткілікті ме деп сұрайды. Формалды операционализация гипотезаны қолдау үшін қажетті дәлелдердің түрлерін, сондай-ақ оны қолдамайтын дәлелдерді анықтайды. Роберт Ин деректерді жинау кезеңінде қажетті дәлелдердің түрлерін анықтау үшін жағдайлық зерттеу протоколын жасауды ұсынады. Ол алты дәлел көзін анықтайды: құжаттама; архивтік жазбалар; сұхбаттар; тікелей байқаулар; қатысушы байқаулары және физикалық немесе мәдени артефакттар. Мемлекеттік басқару саласында Шилдс пен Таджалли (2006) түсініктер негізінің бес түрін анықтады (жұмыс гипотезасы, сипаттамалық санаттар, практикалық идеалдық тип, операциялық зерттеу және формалды гипотеза). Олар осы түсініктер негіздерінің әрқайсысын қалай іске асыруға болатынын түсіндіреді және көрсетеді. Сонымен қатар, олар түсініктер негізін және операционализацияны нақтылаудың жолдарын көрсетеді, оның үшін әдебиетке байланысты түсініктер негізі кестелерін және түсініктер негізін іске асыру жолдарын көрсететін операционализациялау кестелерін құру қажет.
The above discussion links operationalization to measurement of concepts. Many scholars have worked to operationalize concepts like job satisfaction, prejudice, anger etc. Scale and index construction are forms of operationalization. There is not one perfect way to operationalize. For example, in the United States the concept distance driven would be operationalized as miles, whereas kilometers would be used in Europe. Operationalization is part of the empirical research process. An example is the empirical research question of if job satisfaction influences job turnover. Both job satisfaction and job turnover need to be measured. The concepts and their relationship are important — operationalization occurs within a larger framework of concepts. When there is a large empirical research question or purpose the conceptual framework that organizes the response to the question must be operationalized before the data collection can begin. If a scholar constructs a questionnaire based on a conceptual framework, they have operationalized the framework. Most serious empirical research should involve operationalization that is transparent and linked to a conceptual framework. Another example, the hypothesis Job satisfaction reduces job turnover is one way to connect (or frame) two concepts – job satisfaction and job turnover. The process of moving from the idea job satisfaction to the set of questionnaire items that form a job satisfaction scale is operationalization. For example, it is possible to measure job satisfaction using only two simple questions: "All in all, I am satisfied with my job", and, "In general, I like my job." Operationalization uses a different logic when testing a formal (quantitative) hypothesis and testing working hypothesis (qualitative). For formal hypotheses the concepts are represented empirically (or operationalized) as numeric variables and tested using inferential statistics. Working hypotheses (particularly in the social and administrative sciences), however, are tested through evidence collection and the assessment of the evidence. The evidence is generally collected within the context of a case study. The researcher asks if the evidence is sufficient to "support" the working hypothesis. Formal operationalization would specify the kinds of evidence needed to support the hypothesis as well as evidence which would "fail" to support it. Robert Yin recommends developing a case study protocol as a way to specify the kinds of evidence needed during the data collection phases. He identifies six sources of evidence: documentation; archival records; interviews; direct observations; participant observation and physical or cultural artifacts. In the field of public administration, Shields and Tajalli (2006) have identified five kinds of conceptual frameworks (working hypothesis, descriptive categories, practical ideal type, operations research, and formal hypothesis). They explain and illustrate how each of these conceptual frameworks can be operationalized. They also show how to make conceptualization and operationalization more concrete by demonstrating how to form conceptual framework tables that are tied to the literature and operationalization tables that lay out the specifics of how to operationalize the conceptual framework (measure the concepts).