Кіріспе

Американдық журналист және автор (1888–1939)

Ерте өмір

Уиллард Хантингтон Райт 1888 жылғы 15 қазанда Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласында Арчибальд Давенпорт Райт пен Энни Ван Вранкен Райттың отбасында дүниеге келді. Оның кіші інісі Стэнтон Макдональд Райт – белгілі суретші, алғашқы американдық абстрактілі суретшілердің бірі және Морган Расселмен бірге "Синхромизм" деп аталатын қазіргі заманғы өнер мектебін құрған адам. Уиллард пен Стэнтон Калифорния штатының Санта-Моника қаласында өсті, онда олардың әкесі қонақ үй иесі болды. Уиллард, көбінесе өздігінен білім алған жазушы, Санкт-Винсент колледжіне, Помона колледжіне және Гарвард университетіне оқуға түсті, бірақ ешқайсысын бітірген жоқ. 1907 жылы ол Вашингтон штатының Сиэтл қаласынан Кэтрин Белл Бойнтонға үйленді; олардың Беверли есімді бір баласы болды. Уиллард Кэтрин мен Беверлиді некелерінің басында тастап кетті. 1930 жылғы қазан айында Кэтрин ажырасып кетті.

Жазушылық мансап

21 жасында Райт кәсіби жазушылық жолын Лос-Анджелес Таймс газетінің әдеби редакторы ретінде бастады, онда ол өзін «эстетикалық сарапшы және психологиялық акула» деп сипаттады. Ол қатал кітап сын-пікірлерімен және қайтпас пікірлерімен танымал болды. Ол әсіресе романтикалық және детективтік жанрларды сынаған. Оның досы және ұстазы Х.Л. Менкен оған ерте шабыт берген. Оскар Уайльд пен Амброз Бирс те оның маңызды әдеби ықпалына жатты. Райт Теодор Драйзердің натурализмін жақтады, ал оның «Уәде еткен адам» (1916) романы осы стильде жазылған. 1909 жылы Райт Лос-Анджелес Таймс газеті үшін Эдгар Аллан Поның терең ойлы портретін жазды. 1911 жылы Райт Нью-Йоркке көшіп келді. Дегенмен, Райт өнер туралы жазғандары үшін зиялы ортада ең көп құрметке ие болды. «Қазіргі сурет: оның тенденциясы мен мағынасы» (1915 жылы ағасы Стэнтонмен бірге жасырын жазылған) еңбегінде ол соңғы жүз жылдың маңызды өнер бағыттарын Манеден кубизмге дейін қарастырды, Сезаннның көбіне белгісіз болған туындыларын жоғары бағалады және түс абстракциясы реализмді алмастыратын болашақ дәуірді болжады. Альфред Стиглиц және Джорджия О’Кифф сияқты суретшілердің құрметіне ие болған Райт, ағасының жетекшілігімен сол кездегі ең прогрессивті (және бейшара пікірталасқа дайын) өнер сыншыларының біріне айналды және бірнеше көрмелер ұйымдастыруға көмектесті, соның ішінде «Қазіргі американ суретшілерінің форумы» көрмесі арқылы ең озық жаңа суретшілерді екі жағалаудағы көрермендер назарына жеткізді. Ол сондай-ақ эстетикалық философияға арналған «Жаратылыс күші» (1916) атты еңбегін жариялады, оны О’Кифф пен Уильям Фолкнер көркемдік өзіндік ерекшелік туралы ойларына ықпал еткен маңызды туынды деп есептеді. 1917 жылы Райт «Британ энциклопедиясының» он бірінші басылымындағы нақты еместіктер мен британдықтардың пікірталасына қарсы күресте «Бір ұлтты жаңылыстыру» атты еңбегін жариялады. Германияға жақын тұрған Райт Американың Бірінші дүниежүзілік соғыста одақтастарға қосылу шешімін қолдамады және оны ықылассыз хатшының (қателікпен) Германия үшін тыңшылық жасады деп айыптауынан кейін екі жылдан астам уақытқа журналистикадан шеттетуге ұшырады, бұл оқиға 1917 жылдың қарашасында Нью-Йоркте үлкен резонанс тудырды. Ақталып, оның пруссиялық милитаризмге деген жағымды көзқарасы Менкен мен Драйзермен достығына нүке айырды. 1929 жылы, «Фило Вэнс» ретінде ең жоғары даңқында Райт Нью-Джерси штатының Брэдли Бич қаласының полиция комиссары болып тағайындалды. Нервтік күйзелістен зардап шеккеннен және ұзақ мерзімді есірткіге тәуелді болғаннан кейін Райт Калифорнияға қайтып, Сан-Францискода газетке мақала жазып өмір сүруге тырысты. Кейбір дереккөздерде айтылғаннан айырмашылығы, Райт ақын Ричард Ховидің өмірбаянын жазды және ол 1914 жылдың көктемінде жариялануға жоспарланған. 1929 жылы Райт: «Мен бір кезде Ричард Хови мен оның достары туралы кітап жазып жүргенім рас, бірақ Хови ханым кітап баспаға түспей тұрып қайтыс болды, ол ешқашан жарияланбады», – деді, және ол осы күнгейінше жарияланбаған.

Қысқаметражды фильмдер сериясы

Райт 1930-шы жылдардың басында Warner Brothers киностудиясы үшін сценарийлер жазды. Бұл сценарийлер 12 екі рулондық "қызықты қылмыс" фильмінің сериясының негізі болды, олардың әрқайсысы шамамен 20 минуттық болды және 1931–1932 жылдары көрсетілді. Олардың ішінде "Бас сүйек өлтіру құпиясы" Райттың шебер сюжет құрастыруын көрсетеді. Бұл фильмдегі қытай персонаждары стереотипсіз бейнеленген, сол заман үшін бұл өте ерекше жайт болатын. Дональд Мик (доктор Крэбтри рөлінде) және Джон Гамильтон (инспектор Карр рөлінде) басты рөлдерде ойнады, ал режиссерлік жұмысын Джозеф Хенабери жүзеге асырды. Үш фильм ("Уолл-стрит құпиясы", "Студиядағы кісі өлтіру құпиясы" және "Трансатлантикалық кісі өлтіру құпиясы") Forbidden Hollywood Collection Volume 3 (Warner) жинағындағы DVD-де қосымша материал ретінде шығарылды. Соңғы мәліметтерге сәйкес, Ван Дайнның сценарийлерінің ешқайсысы кітап түрінде жарық көрмеген, ал қолжазбаларының да ешқайсысы сақталмаған. Қысқаметражды фильмдер сол кезде театрларда көрсетілімдердің бөлігі болды, ал Голливуд студиялық кезеңде олардың жүздеген түрі жасалды. 1932 жылдың 13 қыркүйегінде Арло Ченнинг Эдингтон мен Кармен Баллен Эдингтон Ван Дайн мен Витафон фильм компаниясына қарсы 500 000 долларлық плагиат талабымен сотқа жүгінді. Олар 1929 жылы Paramount компаниясы түсірген "Студиядағы кісі өлтіру құпиясы" романының "тақырыбы, сюжеті және оқиғасы" рұқсатсыз алынғанын және Ван Дайн авторлығымен фильм компаниясы тарапынан өндірілгенін мәлімдеді. Алайда, талап қанағаттандырылмады.

Карьерасының соңына таман және өлімі

Ақшалай тұрғыдан алғанда, Райт Голливудтағы тәжірибесінде сәтті болды, және ол кино астанасына сапарларында қадірленді. Оның екі романынан басқа барлық романдары толық метражды фильмдерге бейімделді, ал Фило Вэнс рөлін Уильям Пауэлл (Ник Чарльз кезеңінен бұрын), Базил Ратбон және Эдмунд Лоу сияқты актерлер ойнады. Луиза Брукс ("Канариядағы кісі өлтіру ісі"), Жан Артур ("Гриндегі кісі өлтіру ісі") және Розалинд Рассел ("Казинодағы кісі өлтіру ісі") С. С. Ван Дайн фильмдерінде ойнады. Оның 1914 жылы ағасы салған портреті Вашингтондағы Ұлттық портрет галереясының тұрақты коллекциясында сақталады. "Американ" журналы, 1928 жылдың қыркүйегі. Нью-Йорк: Скрибнер, 1929 жыл. "Жабық арена". "Скрибнер" журналы, наурыз, 1930 жыл, 237–43 беттер.

Альберт Отис рөлінде

"Білімді жігіт". Pearson's Magazine, 1916 жылдың қаңтары, 24–31 беттер. "Қоқырлыққа толы". Pearson's Magazine, 1916 жылдың ақпан айы, 118–26 беттер. "Патшаның төңкерісі". Pearson's Magazine, 1916 жылдың наурыз айы, 203–10 беттер. "Батырлық". Pearson's Magazine, 1916 жылдың сәуір айы, 343–51 беттер. "Шығыстың Айы". Pearson's Magazine, 1916 жылдың мамыр айы, 453–59 беттер. "Лувр жанжалы". Pearson's Magazine, 1916 жылдың маусым айы, 499–505 беттер. "Контрабандалық мәміле". Pearson's Magazine, 1916 жылдың шілдесі, 27–32 беттер. "Көзге көз". Pearson's Magazine, 1916 жылдың тамыз айы, 113–19 беттер.

Қысқа көркем әдебиет

"Қызыл жау". "Космополитан" журналы, 1929 ж., 52+ бет. "Ғасырлар қазаншасындағы кісі өлтіру". "Космополитан" журналы, 1929 жылғы ақпан, 58+ бет. "Көк пальто киген адам". "Космополитан" журналы, 1929 жылғы мамыр, 32+ бет. "Чорнинский ісі". "Космополитан" журналы, 1929 жылдың маусым айы, 56+ бет. "Дерлік мінсіз қылмыс". "Космополитан" журналы, 1929 ж., шілде, 66–67 беттер. "Жайсыз күйеу". "Космополитан" журналы, 1929 жылдың тамыз айы, 102+ бет. "Бонмартини қылмыстық ісі". "Космополитан" журналы, 1929 жылдың қазаны, 92+ бет. "Ақымақ!". "Космополитан" журналы, 1930 ж., 83+ бет. "Клайд жұмбағы". "Иллюстрацияланған детектив" журналы, 1932 ж., шілде, 44–48 беттер.

Пародиялар

Джон Ридделлдің қанымен жасалған қылмыс. Джон Ридделлдің (Кори Форд) романы, 1939 жыл.

Поэзия

Теңіз жағасында. Провинция, 1909 жылдың 10 шілдесі.
Арнау. "The Smart Set", 1913 жылдың қарашасы.
Әйелдерге қарсы ән. "Windsor Star", 1913 жылдың 14 қарашасы.
Кешегі әдеттерге арналған ода. "Vanity Fair", 1924 жылдың мамыр айы. Қайта басылған: "Southwest News", 19 маусым 1924 жыл.