Кіріспе
Отты қолдану өнері – отты манипуляциялауды қамтитын өнер мен дағдылар жиынтығы. Отты қолдану өнерінде көрінетін әсер үшін жеткілікті жалынды сақтай алатын бір немесе бірнеше қосқыштармен жасалған құрал-жабдықтар немесе басқа да заттар қолданылады. Отпен жұмыс істеу шеберлігіне жонглинг, бутамен айналу, пои айналу және нысандарды басқарудың басқа да түрлері кіреді. Сондай-ақ, отты дем алу, отты жеу және денеге от қою сияқты дағдылар да бар; кейде бұл факирлік шеберлік деп аталады. Отты қолдану өнерінде от биі, отты басқа өнерлердегі қорытынды ретінде пайдалану және отты қолдану шеберлігін «қауіпті» трюктар ретінде қолдану сияқты әртүрлі орындау стилдері бар. Көрсетулер музыкамен хореографиялық ретінде (бұл түр би немесе ритмикалық гимнастикамен байланысты); музыкамен немесе онсыз еркін стильде; немесе көрермендермен әңгімелесу арқылы орындалуы мүмкін. Отты қолдану өнерінің кейбір элементтерін әлемнің әртүрлі мәдени дәстүрлері мен салтында кездестіруге болады. Отты қолданумен байланысты кез келген орындау өзімен бірге қауіп пен тәуекелді көтереді, сондықтан өрт қауіпсіздігі шараларын міндетті түрде сақтау керек.
Fire performance is a group of performance arts or skills that involve the manipulation of fire. Fire performance typically involves equipment or other objects made with one or more wicks which are designed to sustain a large enough flame to create a visual effect. Fire performance includes skills based on juggling, baton twirling, poi spinning, and other forms of object manipulation. It also includes skills such as fire breathing, fire eating, and body burning; sometimes called fakir skills. Fire performance has various styles of performance including fire dancing; the use of fire as a finale in an otherwise non fire performance; and the use of fire skills as 'dangerous' stunts. Performances can be done as choreographed routines to music (this type being related to dance or rhythmic gymnastics); as freestyle (performed to music or not) performances; or performed with vocal interaction with the audience. Some aspect of fire performance can be found in a wide variety of cultural traditions and rituals from around the world. Any performance involving fire carries inherent danger and risks, and fire safety precautions should always be taken.
Қазіргі заманғы даму
1990 жылдардың ортасынан бері от өнерінің танымалдылығы артып келеді. Бұл арту әуесқойлар мен кәсіби шеберлер арасында байқалады. От өнері рейвтерде, түнгі клубтарда, жағажайлардағы кештерде және музыка фестивальдерінде көрсетіледі. От өнерімен айналысушылар үшін ерекше танымал фестивальдің бірі – Burning Man фестивалі. От өнері корпоративтік шараларда, көше фестивальдерінде, мерекелік іс-шараларда және отшашу көрсетіліміне дейін көрермендерді қыздыру ретінде күннен-күнге танымал болып келеді.
Түрлері
Өрт өнерінің жабдықтары мен оқыту әдістерінің кеңеюіне байланысты өрт көрсетілімдерінің танымал болуы артып келеді. Дәстүрлі от көрсетілімдері: Дәстүрлі шоуларда көбінесе Полинезиялық киімдер мен басқа да мәдени элементтер кездеседі. Көптеген шоулар нұсқауларға сәйкес келеді немесе жыл сайынғы Әлемдік от пышақ жарысы мен Самоа фестивалінан шабыт алады. Қазіргі заманғы от шоулары: Бұл шоулар музыкамен хореографияланған қойылымдардан бастап, көше стиліндегі, көрермендермен әртүрлі деңгейде өзара әрекеттесетін және қатысатын шоуларға дейін әртүрлі болады. Қазіргі заманғы от шоуларында от өнерін қолданудың алуан түрлі дағдылары мен реквизиттері пайдаланылуы мүмкін. От театры: Мұндай қойылымдар – сахналық драмалық қойылымдардың бір бөлігі ретінде от пен от өнерін қолданатын театрлық қойылымдар. Көбінесе от өнері үлкен шоудың шағын бөлігі болып табылады. Бұл шоуларда көбірек әсем реквизиттер мен костюмдер қолданылады және техникалық шеберлікке аз мән беріледі. От фетиші шоуы: Мұндай шоулар қойылымда ашық сексуалдық сипаттамалармен ерекшеленеді және көбінесе тым ашық киімдер, жалаңаштық және орындаушылар арасындағы жасырын немесе нақты сексуалдық байланыстар болады. Олар көбінесе экзотикалық би немесе бурлеск биімен от биінің қосылысы ретінде қарастырылады. Осылайша, от фетиші – орындаушының сексуалдық фетиші емес, пирофилия сияқты, белгілі бір өнер стиліне қатысты. Эротикалық от шоуы: Мұндай шоулар жай ғана импровизацияланған от биі ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ сексуалдық қоздыруға бағытталған дене қимылдары, әдемі бет-әлпеттер, эротикалық музыка (мысалы, R&B немесе downtempo) және орындаушының минимальды киім киюі немесе мүлдем киімсіз болуы арқылы көрермендерде сексуалдық қызығушылықты тудыруға ұмтылады. От фетиші шоуларынан айырмашылығы, бұл қойылым әдетте тыныш, баяу темпте өтеді және оны жеке биші шағын және таңдалған көрермендер алдында, көбінесе жұбайы немесе жақын серігінің алдында орындайды. Бұл қойылым кейбір көрермендерді қызықтыратын, ырымдық алғы дайындықтардың белсенді және тартымды түрі болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда бұл стриптиз клубының ұсынысының бір бөлігі болып табылады. Ырымдық от көрсетілімі: Мұндай шоулар әдетте жазықпас діни рәсімдерді отпен және от өнерімен біріктіреді. Олар техникалық шеберлікке көп мән бермейді, көбінесе от бишісін ырым-жырымды көрнекті ету үшін немесе оттың белгілі бір элементін бейнелеу үшін пайдаланады. От пен құрсақ биі: Мұндай шоулар Таяу Шығыстың құрсақ биісін (raqs sharqi) және от биі мен құрсақ биісінің элементтерін біріктіреді. Бишілер көбінесе ладонь шамдарын және симитарға ұқсас отты қылыштарды қолданады. Отты жонглерлер жонглерлік өнерді, отты және комедияны тікелей эфирде біріктіруі мүмкін. Олар денелерінің кейбір бөліктерін өртеді. Объектілермен жұмыс істейтін (flow art) суретшілер, от реквизиттеріне маманданғандар, от таяқшасы, хула айналымы және шайтан таяқшасы сияқты жабдықтарды пайдалана алады.
Өрт сөндіру құралдары
От өнері көбінесе осы мақсат үшін арнайы жасалған реквизиттермен орындалады. Оттықтар, отты таяқтар, отты шайбалар, отты хола-хуптар, отты қамшылар және басқа да отты реквизиттер кең қолжетімді. Poi – Бір шетінен тұтқасы бар, екінші шетінен қаптамасы бар, шамамен қол ұзындығындағы тізбектер жұбы. Таяқ – Ұзындығы 1–2 метр болатын металл немесе ағаш түтік, бір немесе екі ұшында қаптама материалы бар. Таяқтар көбінесе жеке немесе жұптармен қолданылады. Үш немесе одан да көп таяқпен жонглирлеу де мүмкін. Dragonstaff – Ұзындығы шамамен 2 метр болатын металл немесе ағаш түтік, әр ұшында дөңгелек тәрізді орналасқан үш немесе одан да көп қаптамадан тұрады. Dragonstaff таяқтарын көбінесе денеге орап пайдалануға болады, айналдырмауға. Отты хола-хуп – спицалары мен қаптама материалы бар хола-хуп. Желдеткіш – бір немесе бірнеше қаптамалары бар үлкен металл желдеткіш. Отты қолшатыр – әртүрлі тәсілдермен жасалуы мүмкін, қолшатыр тәрізді өнер көрсету реквизиті. Отты метеор – екі ұшынан тізбегі немесе арқаны, қаптамалары немесе сұйық отын салынған кішкентай ыдыстары бар. Nunchaku – әдетте екі ұшында қаптамасы бар нунчаку. Отты таяқ – дәстүрлі шайтан таяғы сияқты, орталық таяқтың екі шетінде де қаптамалары бар. Шам – бір шетінен қаптамасы бар шұңқыр немесе таяқ, үнділік таяқтар сияқты айналдырылады немесе жонглирлік таяқтар сияқты ұшынан лақтырылады. Отты пышақ – ұшына пышақ бекітілген, пышағына қаптама материалы жапсырылған қысқа таяқ. Отты пышақтар – 1940 жылдардан бері қолданылып келе жатқан дәстүрлі полинезиялық от құралы. Отты арқан-жебе – 6–15 фут ұзындығындағы арқанның немесе тізбектің ұшында, кейде болат тікпен оралған қаптама немесе сақинасы бар. Отты таяқ – әдетте 28 дюйм ұзындығындағы, екі шетінде екі қаптамасы бар, ортасынан отқа төзімді жіп өткізілген қысқа металл таяқ. Таяқ тік тұрып, пайдаланушының айналып тұрғандай көрінеді. Оны левитация таяғы, леви таяқ немесе ағыс таяғы деп те атайды. Отты қылыш – отқа бейімделген нақты қылыш немесе от көрсетулері үшін арнайы жасалған, кевларға оралған шыны талшықтан жасалған ортасы бар қылыш. Отты шар – екі сақина немесе тұтқалардың арасында жұқа сыммен бекітілген қаптамасы бар. Сондай-ақ отты қоңыз немесе Чи шары деп те атайды. Отты саусақтар – жеке саусақтарға бекітілген қысқа және жұқа отшарақтар. Қолшапақ шамдары – алақанда тік ұстауға арналған, тұғыры жазық шағын шамдар. Отты белдік – бес спицасы бар, ұштарында қаптамасы бар, тең аралықта созылған мотоциклдің тізбек белдігі. Отты қамшы – бұқаның қамшысын жасау үшін тігілген арамид талшықтарынан жасалған, әдетте 12 дюймдік металл тұтқасы бар. Қамшыны оттың үлкен жалындарын құру үшін шапалақтап ұруға болады. Отты флегер – кевлар немесе Технора құйрықтары бар дәстүрлі BDSM флегері. Өнер көрсетулерінде де, температуралық ойындарда да қолданылуы мүмкін. Отты арқан/жылан – Poi-ге ұқсас, бірақ 12 дюймдік немесе одан да ұзын кевлар немесе Технора арқанына тұтқаларды бекітетін қысқа 3–5 дюймдік тізбегі бар. Отты секіру арқаны – кевлар немесе Технорадан жасалған секіру арқаны. Отты зеңбірек – пропан жалыны әсерін тудыратын құрылғы; үлкендері от бағанын 200 футтан астам биіктікке атуға болады, бірақ олар көбінесе негізге немесе көлікке орнатылады. Отты зеңбірекше – отты зеңбіректерге ұқсас, бірақ әлдеқайда кішірек және ұстауға арналған, отын бір немесе бірнеше пропан баллондарынан құралған "арқаға" сақталады. Отты шар – отынға малынған, қорғаныш қолғаппен жонглирленген қатты шарлар немесе шардың ортасында отты ұстауға арналған арнайы жасалған жонглирлік шарлар. Киілетін от – басты киімдер, белдік белбеулері, қолғаптар немесе әдетте металдан жасалған, оған кевлар немесе Technora отшарақтары бекітілген басқа киімдер. От билеген кезде киюге болады.
Fire rope/snake – Similar to poi, but has a short 3–5 inch chain attaching the handles to a 12 inch or longer kevlar or Technora rope. Fire jump rope – A jump rope made of kevlar or Technora. Fire cannon – a propane flame effect device; larger ones can shoot a pillar of fire up to 200+ feet in the air, although they usually are mounted to a base or vehicle. Fire poofer – Similar to fire cannons, but much smaller and made to be held, with fuel stored in a "backpack" fashioned of one or more propane tanks. Fire ball – Specially constructed juggling balls, either solid balls dipped in fuel and juggled with protective gloves, or ones designed to contain the flame in the centre of the ball. Wearable fire – Headdresses, hip belts, arm bands, or other garments made typically of metal with kevlar or Technora torches attached. Can be worn while fire dancing.
Отын
Қазіргі заманғы өрт өнерінде қолданылатын құралдардың көбісі, шыбыққа сіңген сұйық отынға негізделген. Отынның көптеген түрлері бар, олардың әрқайсысының ерекше қасиеттерімен ерекшеленеді. Өрт өнерпаздары қауіпсіздік, бағасы, қолжетімділігі және отынның жалын түсі, жалын температурасы сияқты қасиеттеріне қарай отынды немесе отын қоспасын таңдайды. Сонымен қатар, жергілікті қолжетімділік пен бағаға байланысты отынды пайдалануда географиялық айырмашылықтар бар. Кейбір американдық өрт өнерпаздары ақ газды қолданады, бірақ оның тұтану температурасы төмен болғандықтан көпшілігі басқа отын түрлерін пайдаланады, ал британдық өрт өнерпаздары парафинді (АҚШ-та керосин деп аталады) немесе ақ газдың орнына мұнай нафтасын қолданады.
Қауіпсіздік
Отпен жұмыс істеу дағдылары қауіпті және құралдарды сақтықпен қолдану, отынды дұрыс сақтау және қолайлы жағдайларда өнер көрсету ғана тәуекелді азайтуға мүмкіндік береді. Өрттен сақтандыру полисінің барлығы отпен жұмыс істеушілерден өрт сөндіргіштер, өртке қарсы көрпелер немесе басқа да өрт қауіпсіздігі жабдықтарын міндетті түрде алып жүруді талап етеді.
Өртпен күрес бойынша білім беру
Әлемнің әртүрлі аймақтарында от өнері мен заттарды меңгеруді үйрететін ұйымдастырылған іс-шаралар бар. АҚШ, Канада, Ұлыбритания және Австралияда от фестивальдері немесе жонглерлік және музыкалық фестивальдердегі семинарлар сияқты осы шаралар кең таралған.