Кіріспе

Ілиджа () – Босния және Герцеговинаның Сараево кантонында орналасқан шипажай қаласы және муниципалитет, Босния және Герцеговина Федерациясының құрамына кіреді. Оның жалпы халқы 66 730 адамды құрайды, оның 63 528-і Илиджада тұрады. Илиджа – Сараево қаласының маңызды шеткі аймағы және де-факто оның бір бөлігі. Бұл қала Врело Босне бұлағымен, сондай-ақ төңіректегі табиғи ортасымен және неолит дәуірінен бастау алатын тарихи дәстүрімен әйгілі. Сараево халықаралық әуежайы жақын орналасқан.

География

Ілжияның географиясы жағымды әрі тартымды. Қаланың өзі таулармен қоршалған болса да, көбінесе тегіс жерге салынған. Ең биігі – Игман тауы, оның шыңы қаланың үстінен көрінеді. Таудың беткейінде Боснияның тарихи символы саналатын "Алтын лилия" (Lilium bosniacum) гүлі өседі, ол лилия тұқымдасының бір тармағы. Бұл аймақ, әсіресе Бутмир ауданында, кремнийге бай. Қала орталығынан Боснаның саласы – Железница өзені ағып өтеді. Ал Босна өзені Ілжияның шетінен өтеді. Оның бастауы, Врело Босне, қала орталығынан батысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан және ұлттық саябақ болып табылады. Қала аумағы арқылы көптеген шағын арналар да өтеді. Ілжия тарихында бірнеше көгалдандыру жобалары жүзеге асырылды. Бүгінде қала ағаштарға толы. Қаладағы саябақтардың жалпы ауданы Сараевоның ауданының шамамен 50% құрайды, ал Сараевоның халқы алты есе көп. 1894 жылы Лондон газеттерінің бірі Ілжияны "әлемдегі ең әдемі жерлердің бірі" деп атады.

Климат

Бұл аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төмен температуралары арасындағы айырмашылық шамалы, сонымен қатар жыл бойы жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климат үшін Кёппен климаттық жіктелімнің субтипі "Cfb" (батыс теңіз жағалауы климаты / мұхиттық климат).

Тарих

Илиджа – Босния және Герцеговинаның ең ұзақ уақыт бойы үзбей қоныстанған аймақтарының бірі. 19 ғасырдан бері Бутмир аймағында неолит дәуірінен бастап көптеген археологиялық табылмалар жасалды. Бұл аймақтағы Бутмир мәдениеті, біздің заманымыздан бұрын 26 және 25 ғасырлардағы Еуропадағы ең жақсы құжатталған неолиттік мәдениеттердің бірі болып табылады. Рим дәуірінде Илиджа аймағында Аквае Сульфурае деп аталатын қала орналасқан. Бұл Рим колониясы болды және сол кезде бүкіл Босния және Герцеговинадағы ең ірі елді мекен еді. Бүгінде римдік цивилизацияның көптеген іздері табылды, мысалы, мозаика, керамика, зергерлік бұйымдар, монеталар және тіпті құрылыс қалдықтары. Орта ғасырларда Илиджа аймағы Боснияның Врхбосна провинциясының құрамына кірді. Константин VII-нің "De Administrando Imperio" еңбегінде еске алынған екі алғашқы босниялық қаланың бірі – Катера, қазіргі Ильджия муниципалитетінің жерінде табылған. Әйелі мен ерлігінің шәкірттері бұл аймақты Врело Босне тоқтауға және сол жерде шіркеу салуға лайық деп санады. Қазіргі Ильджия қаласы Осман империясының Боснияны билеу кезеңінде құрылды. Оның атауы түрікше "жылы су бұлақтары" деген мағына беретін "Илица" сөзінен шыққан. (Илица – Түркияның оңтүстік-шығысындағы Эрзурум қаласының бір ауданы. Сондай-ақ, Түркияның келесі провинцияларында Ильица деп аталатын муниципалитеттер бар: Самсун, Кахраманмараш, Анталия, Малатия, Орду.) Түрік мәдениетінің көптеген элементтері Ильджияға енді, мысалы, 15 және 16 ғасырлардан сақталған шығыс үлгісіндегі үйлер. Осы кезеңде көптеген мешіттер мен көпірлер де салынды. Босния және Герцеговинаның қалған бөлігі сияқты, Ильджия да Австрия-Мажарстан кезінде индустриялану мен батыстануды бастан кешірді. Теміржол станциясы, теміржол желілері, қонақүйлер және басқа да құрылыстар Ильджияны Сараеводан кейін аймақтағы ең маңызды қалаға айналдырды. Бұл 1900 жылдарға дейін жалғасты, Ильджия өсіп, дамыды. 1990 жылға дейін Ильджия халқының басым бөлігі сербтер (47,21%) және босниялықтар (31,58%) болды. 1992 жылы Босния соғысы басталғаннан бастап, 1995 жылғы Дейтон келісіміне дейін муниципалитет босниялық мұсылмандар (Грасница, Соколович Колониясы, Бутмир) және сербтер (Илиджа, Которац, Войковичи, Грилица) бөліктеріне бөлінді. Дейтон келісімі бойынша Ильджия Босния Федерациясының құрамына кіргеннен кейін, сербтердің көп бөлігі қаладан Серб Республикасына көшіп кетті, бұл кезде кейбір ғимараттарды қиратты. Бұл процесте НАТО және ЕО бақылаушылары, кетіп бара жатқандар мен қалуға ниеттенгендер арасындағы зорлық-зомбылық туралы хабарлады, өйткені кетіп бара жатқандар өздерінің ғана емес, сонымен қатар қалып қойғандардың үйлерін және мүлкін тонап, өртеді. 1996 жылдан бастап Ильджияда 2000 жылы жақын маңдағы Бутмирге көшірілгенге дейін НАТО бейбітшілік сақтау күштерінің IFOR (кейін SFOR және EUFOR) штаб-пәтері орналасқан. Осы кезеңде Терме, Сербия, Босния және Ядран қонақүйлері бөгетіліп, аймақ НАТО штабы ретінде пайдаланылды. Бүгінде Ильджия – босниялықтардың басым көпшілігі тұратын, қарқынды дамып жатқан қала болып қала береді. Войковичи және Грилица сербтердің басымдығын құратын Шығыс Ильджия муниципалитетін құрайды.

Демография

2013 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша муниципалитетте 66 730 адам тұрды, оның 63 528-і Ілиджада.

Экономика

Соғысқа дейін Илиджа муниципалитеті Босния және Герцеговинадағы ең бай бес муниципалитет қатарында, ал Югославияның барлық аймағындағы ең бай он муниципалитет қатарында болды. Соғыс қала экономикасына ойсыратып соққы берді, бірақ қазір ол бірте-бірте қалпына келе бастады. Іліджада бірнеше маңызды жергілікті компаниялар орналасқан. Қала экономикасы азық-түлік өңдеу, электроника және өндіріс салаларына негізделген.

Туризм

Сараево халықаралық әуежайы қаладан небары бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Аймақтың табиғи ортасы мен тарихи ескерткіштері туристерді қызықтырады. Бұл, бай табиғи мұрасымен қатар, туризмді Ілиджа экономикасының ең маңызды саласына айналдырады. Аймақтың табиғи ортасы қаланың артықшылығына айналып, шетелден де, көрші Сараеводан да туристерді тартады.

Боснияның Врело

Врело Босния – елдегі ең танымал қорғалатын аумақтардың бірі. Босна өзені арқылы салынған Римский Мост ("Рим көпірі") 16 ғасырда нағыз римдік тастардан тұрғызылған. Илиджа араб туристеріне бағытталған, көптеген қызметтер араб тілінде жарнамаланады.