Кіріспе

Атлантадағы бұрынғы стадион, Джорджия, АҚШ.

Баскетбол: 71,000. Жалпы сыйымдылығы: 80,000.

Джорджия Домы – АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы күмбезді стадион. Атланта қаласында, қала орталығының шығысында және Вайн-Ситидің батысында орналасқан бұл стадион Джорджия штатының меншігінде болды және Джорджия әлемдік конгресс орталығы басқармасының бір бөлігі ретінде жұмыс істеді. Оның ізбасары – «Мерседес-Бенц» стадионы, оңтүстік жағына салынды және 2017 жылдың 26 тамызында ашылды. Джорджия Домы 2017 жылдың 20 қарашасында сөйілді. Georgia Dome Ұлттық футбол лигасының (NFL) «Атланта Фалконс» және Джорджия мемлекеттік университетінің «Пантерс» футбол командасының үй стадионы болды. Онда екі «Супер Боул» (XXVIII және XXXIV), 25 «Пич Боул» (1993 жылдың қаңтары – 2016 жылдың желтоқсаны) және 23 SEC Чемпионаты ойыны (1994–2016) өтті. Сонымен қатар, 2009 жылдан бері Джорджия Домы 50 000-нан астам көрермен жиналған бірнеше футбол матчын қабылдады. 25 жыл бойы қызмет еткен кезеңде Georgia Dome-да 37 миллионнан астам адам қатысқан 1400-ден астам іс-шара өтті. Джорджия Домы Олимпиада, «Супер Боул» және «Финал Төрттігін» қабылдаған АҚШ-тағы жалғыз стадион болды. 1992 жылы ашылған кезде Джорджия Домы «Pontiac Silverdome» стадионынан кейін әлемдегі екінші үлкен жабық стадион болды. Кейіннен оны «AT&T Stadium» (Техас штаты, Арлингтон қаласы), «Millennium Stadium» (Уэльс, Кардифф қаласы) және «Santiago Bernabéu Stadium» (Испания, Мадрид қаласы) сияқты көптеген стадиондар басып өтті.

Құрылыс туралы ақпарат

Georgia Dome 1992 жылы 214 миллион долларға салынды, бұл Грузия тарихындағы ең ірі мемлекеттік қаржыландырылатын құрылыс жобаларының бірі болды. Стадион футболға 71 228 орындық, концерттерге шамамен 80 000, баскетболға 71 000 орындық, ал баскетбол мен гимнастикаға 40 000 орындыққа ие болды. Стадион толық ашылғанда, және үлкен мата пердемен жартысы жабылып, бөлінген кезде баскетбол мен гимнастикаға 40 000 орындық болды. Көптеген Джорджия штатының футбол ойындары үшін күмбез 28 155 орындыққа реттелді, билеттер тек төменгі қабаттың көп бөлігіне және клуб деңгейіндегі орындарға сатылды. Georgia Dome-дағы жалпы көрермендер рекорды 2008 жылы SEC Чемпионатында колледж футболы матчы кезінде 80 892 адамды құрады. Күмбезде 5 740 клубтық орындық және 171 люкс-бокс болды. Люкс-боксқа 16-24 адам сыйды, ал 2007 жылы қосылған сегіз супер-люкс 57-96 қонаққа арналған. Сонымен қатар, төрт мейрамхана/бар да болды. 12 эскалатор және 9 лифт жұмыс істеді. Құрылым жер учаскесінде орналасқан; күмбездің биіктігі 271 фут (83 м), құрылыстың ұзындығы 746 фут (227 м), ені 607 фут (185 м), ал жалпы еден ауданы болды. Бұл стадион әлемдегі ең үлкен кабельдік тіреулі күмбез болды. Оның шатыры тефлонмен қапталған шыны талшықтан жасалған және ауданы құрады. Салынысынан бастап, 1999 жылдың 31 желтоқсанында Лондондағы Миллениум Домы ашылғанға дейін, ол әлемдегі ең үлкен ілгекті күмбезді құрылым болды. Matt Hartley Lighting, LLC Georgia Dome-дың вестибюлі үшін жарықтандыруды жобалады.

Жер бетінің

Georgia Dome бастапқыда футбол жарыстары үшін AstroTurf жасанды жабыны қолданылды. 2003 жылы «Атланта Фалконс» командасының жаңа иесі Артур Бланк жаңа, құммен толтырылған FieldTurf жасанды жабын жүйесін орнатуға қаржы бөлді.

Жаңартулар

2006 жылы «Атланта Соқырлары» және Джорджия әлемдік конгресс орталығы Джорджия куполын 300 миллион долларға жаңартуды жариялады. Жоба екі кезеңге бөлінді. Бірінші кезең 2007 жылғы NFL маусымынан бұрын өтті, ол премиум орындықтарды жаңартуға, соның ішінде сегіз «супер-люкс» және иелері клубын құруға бағытталды, олардың көпшілігі жаңа плазмалық телевизорлармен жабдықталды. 2008 жылы стадионның сырты қайта боялды, бастапқы көк және қоңыр түстер схемасы «Соқырлардың» командалық түстеріне сәйкес келетін қызыл, қара және күміс түстермен ауыстырылды; стадионның бастапқы көк орындықтары төменгі және жоғарғы қабаттарда қызыл, ал ортаңғы қабатта қара орындықтармен алмастырылды. Кіреберіс қақпалары мен дәліздер де 2008 жылғы футбол маусымынан бұрын жаңартылды. 2009 жылы екі аяқ аймақтағы бейне экрандар Солтүстік жақтағы жолдағы жаңа монументтік белгіге көшірілді. Ішкі аяқ аймақтарының әрқайсысы қайталауларды, графикалық және цифрлық презентацияларды жақсартатын жаңа және кеңірек HD бейне экранын алды. Сол жылы 20 жылға жуық уақыттан бері қолданылып келген бұрынғы дыбыс жүйесінің орнына жаңа дыбыс жүйесі орнатылды. 2008 жылы Джорджия куполы Delta Air Lines әуе компаниясының «маскоты» Deltalina ұсынған ойынға дейінгі қауіпсіздік туралы бейнероликтерді көрсетуді бастады. Бұл бейнероликтер Delta Air Lines компаниясының ұшақтағы қауіпсіздік туралы «Deltalina» бейнероликтерін пародизациялайды. Бейнероликтердің тақырыбы «Дельта қауіпсіздігі – бірінші» болды.

Ауа райымен байланысты негізгі мәселелер

Үш жыл өткен соң, күмбездің шатырының беріктігі мәселе тудырды. 1995 жылдың тамызында «Фальконс» командасының маусымға дайындық ойыны кезінде, қатты жаңбыр шатыр матасына су жиналып, матаның бір бөлігін жыртып, шатырдың бір бөлігі стадионға құлады. Дауылдың күші соншалық, ойын барысында шатыр панельдерінің қозғалысын көруге болады, ал кейіннен су мен шатыр материалдары жоғары қабаттардағы орындықтарды қиратып, бетон едендерде тесіктер жасады. Құлау стадионды жанкүйерлер тастап кеткеннен кейін болды, оқиға кезінде ешкім зардап шекпеді. Шатыр ақырында болашақта мұндай жағдайлардың алдын алу үшін жөнделді. 2008 жылдың 14 наурызында Атлантада болған торнадо кезінде, 2008 жылғы SEC ерлер баскетбол турнирінде торнадо Алабама – Миссисипи штатының ширек финалдық ойынында күмбезде екі тесік жасап, ойынды шамамен бір сағатқа тоқтатты. «Кентукки Уайлдкетс» және «Джорджия Булдогс» арасындағы келесі ширек финалдық ойын ертеңгі күнге шегерілді.

Соңғы жылдары және ауыстырылуы

2010 жылы Джорджияның Дүниежүзілік конгресс орталығы Джорджияның оңтүстігінде жаңа стадион салу жоспарларын жариялады. Ол кезде Джорджия кубогы жаңа ғана күрделі жөндеуден өткен болатын және салыстырмалы түрде жас еді. Купол футбол үшін арнайы жобаланған, ал бірнеше NFL командалары әлі де MLB командаларымен бөліскен көп мақсатты стадиондармен айналысып жатқан; сонымен қатар, Куполда көптеген сәнді жайлар мен премиум орындықтар болды, олар басқа ескі стадиондарда жетіспейтін, маңызды табыс көзі болатын. Соңында, жаңа стадион тікелей Джорджия кубогының жанында орналасқан (ескі көп мақсатты стадиондардан айырмашылығы, олардың қала шетіндегі орналасқан жері команданың жанкүйерлерімен үндемеді). Дегенмен, спорт экономисі Род Форт спорт командаларының иелері "жаңа" стадиондарды жыл сайын мемлекеттік қаржымен талап етуге тырысады деп атап өтті; сонымен қатар, "Фалконс" Куполды немесе оның табысын бақылаған жоқ, бұл оларды заманауи құрылыстарға ие басқа командаларға қарағанда бәсекеге қабілетсіз етті. Артур Бланк "NFL және MLS командалары үшін заманауи стадионды қалап, оны іске асыру үшін үлкен қаржы жұмсауға дайын болды", сондай-ақ тағы бір Суперкубокқа ие болуды жоспарлаған. Атлантаның климатын ескере отырып, "Фалконс" ұзақ уақыттан бері ашық аспан астындағы стадионда немесе төбесі ашылатын стадионда ойнағысы келді, емес, жабық куполда. Ол кезде Джорджия кубогын NFL емес іс-шараларды өткізуді жалғастыру жоспарланған. Жаңа стадионның қажеттілігін түсіндіре отырып, "Фалконс" клубының бас директоры және президенті Рич Маккей Джорджия кубогы "өз мақсатына өте жақсы қызмет еткен, өте функционалды ғимарат болды. Біз жақсы "Джорджия кубогын" салуды қаламадық. Мақсат сондай емес еді. Егер солай жасасақ, Джорджия кубогына қайта жөндеу жүргізер едік. Біз ойынды өзгертуді және оны ұзақ уақытқа сақтап қалуды қаладық". Стадионның бас менеджері Скотт Дженкинс жаңа стадионның Куполдан артықшылықтарын сипаттап, былай деді: "Біздегі LED дисплейлері, әр орындық Джорджия кубогына қарағанда екі дюйм кең, барлық дәліздер байланысқан, сондықтан сіз ғимаратты айналып өте аласыз, кесіліп қалмайсыз. Сіз ғимараттың биіктігі бойынша қозғала аласыз, бізде өте кең баспалдақтар бар, Джорджия кубогына қарағанда екі есе көп лифт және эскалатор бар". Маккей: "Менің ойымша, архитектура өзі үшін сөйлейді. Мен бірінші рет кіргенде, сіз архитектураға таң қаласыз деп үміттенемін, бірақ одан да көп – жанкүйерлердің әсеріне". SB Nation атап көрсеткендей, "Джорджия кубогы 24 жыл бойы өз жұмысын жасады, бірақ ол ерекше ештеңе болған жоқ. [Мерседес Бенц стадионы] туралы солай деуге болмайды. Оған жақындағанда, ғарыш кемесіне жақындап бара жатқандай сезінесің".

Құру

Джорджия кубогы жабылып біткеннен кейін көп ұзамай, бір топ адам әкімшіліктің кеңсесіне стадионды бұзудан сақтау туралы петиция тапсырды, оның әлі жақсы жағдайда екенін және оның жоғалуы ысырап болар еді деп мәлімдеді. "Фалконс" бастапқыда Джорджия кубогын толықтыру үшін ашық стадионды іздегенімен, GWCCA шенеуніктері екі 70 000 орындық стадионды ұстап тұрудың қаржылық жағынан мүмкін емес екенін түйіндеді, ал Джорджия кубогының тағдыры 2013 жылы "Мерседес-Бенц" стадионы мақұлданған кезде шешілді. Джорджия кубогын бұзу стадионның соңғы іс-шарасынан кейін басталуы тиіс еді; алайда, "Мерседес-Бенц" стадионының сегіз панельді жылжымалы шатырының күрделілігіне байланысты, жаңа стадион пайдалануға берілгендігі туралы сертификат алынғанға дейін Джорджия кубогын бұзу кейінге шегерілді. GWCCA шенеуніктері Джорджия кубогы "Мерседес-Бенц" стадионы дайын болғанға дейін номиналды түрде жұмыс істейтінін мәлімдеді; алайда, стадионның жасанды газонды алып тастады және жаңа стадионның кешіктірілуі туралы хабарланғанға дейін кеңселері бос қалды. 2017 жылдың 9 маусымында "Фалконс" компаниясының бас компаниясы AMB Group-тың бас директоры Стив Кэннон құрылысшылар "Мерседес-Бенц" стадионы "Фалконс" командасының алғашқы маусымдық ойынына уақытында дайын болады деп сенетінін мәлімдеді және Джорджия кубогын жою процесі қайта басталды, стадионды 2017 жылдың 20 қарашасында, EST сағат 7:30-да жарылыс арқылы бұзу жоспарланған. Жарылыстан туындаған қысымның шатырдан жоғары қарай, қабырғалар арқылы емес, бағытталуы керек еді, "Мерседес-Бенц" стадионы мен басқа да жақын ғимараттардың бұзу кезінде зақымдануын болдырмау үшін; жақын маңдағы құрылыстарды қорғау үшін стадионның төрт бұрышына құрылыс пленкасы жабылды, ал стадион мен "Мерседес-Бенц" стадионы арасына сол материалмен қапталған биік қоршау орнатылды. Шатыр жарылыс кезінде дұрыс құлап түсуін қамтамасыз ету үшін, шатырды қолдаған бетон сақинаның бөліктері бұзылды және шатыр матасына желдеткіш тесіктер салынды. Жарылғыш заттарды қолдану арқылы стадион 12 секунд ішінде құлатылды. Бұзу үшін қажетті үлкен қауіпсіздік аймағына байланысты, көрермендерге арналған аймақтар ұйымдастырылмады; сонымен қатар, Метрополитен Атлантаның жылдам транзит басқармасы бес нүктелі станциясынан батысқа қарайғы теміржол қызметінің бұзу күніне дейін тоқтатылатынын, MARTA қауіпсіздік инспекторлары стадион алаңының астындағы туннельдердің пойыздар үшін қауіпсіз екенін растағанға дейін тоқтатылатынын мәлімдеді. GWCCA шенеуніктері жарылыстың WSB TV телеарнасында тікелей эфирде көрсетілетінін, сондай-ақ "Фалконс", "Атланта Юнайтед ФК" және "Мерседес-Бенц" стадионының ресми веб-сайттарында тікелей эфирде трансляцияланатынын мәлімдеді. Ауа райы арнасындағы тікелей эфирде көрсетуді соңғы сәтте MARTA автобусы камераның алдында тоқтағандықтан тоқтатуға тура келді. Жарылыс сәтті деп есептелді, шатыр мен құрылыстың көп бөлігі құлатылды, бірақ жарылыстан кейін стадионның шығыс қабырғасы мен солтүстік-батыс қақпасы тұрды. Стадионның жақын маңдағы құрылыстарға жақындығы үлкен алаңдау тудырды, "Мерседес-Бенц" стадионы стадионнан 25 метр қашықтықта болса да, бұзушылар шатырдың ерекше дизайнына байланысты оны құлату ең қиын міндет екенін мәлімдеді. Бірінші жарылыс кезінде Джорджияның Дүниежүзілік конгресс орталығы мен "Мерседес-Бенц" стадионы зақымдаған жоқ, бірақ жаңа стадионға көп мөлшерде шаң шашылды. Жарылыстан кейін Джорджия стадионының бетонының көп бөлігі орында қалды, ол кішірек бөлшектерге бөлініп, толтыру материалы ретінде пайдаланылды, ал болат және басқа материалдар бөлініп, қайта өңделді. 2017 жылдың 21 сәуірінде GWCCA шенеуніктері "The Home Depot" компаниясының саябақтың атау құқығын сатып алғанын және "The Home Depot Backyard" деген атты қабылдағанын хабарлады. Джорджия стадионының қалдықтарын тазалау 2018 жылдың ақпан айының соңында аяқталды, одан кейін көп ұзамай "Home Depot Backyard" құрылысы басталды; жаңа саябақ ресми түрде 2018 жылдың 11 қыркүйегінде ашылды. 2021 жылдың 19 мамырында 2024 жылдың қаңтарында ашылатын жаңа биік ғимаратты салу үшін негіз қаланды. Қонақ үй "Home Depot Backyard" және GWCC C ғимаратының арасында орналасқан және Hilton's Signia бренді үшін салынған алғашқы қонақ үй болып табылады. Джорджия стадионының мұрасын еске алу үшін GWCCA және Грузия тарихи қоғамымен орнатылған тарихи ескерткіш 2018 жылдың 6 қыркүйегінде ашылды.

Футбол

Куполда NFL-дің «Атланта Фолконс» командасы ойнаған. 1994 жылы Super Bowl XXVIII және 2000 жылы Super Bowl XXXIV стадионда өтті. «Фолконс» Куполда Супер Боулды өткізген екі рет плей-оффқа қатыса алмады; 1998 жылы 14–2 есебімен тұрақты маусымды аяқтағанмен, Супер Боулға қатысу мүмкіндігіне ие болды, бірақ 1999 жылы 5–11 есебімен нәтижесі төмендеді. «Джорджия Домындағы» соңғы NFL ойыны 2016 жылы «Фолконс» пен «Грин-Бэй Пэкерс» арасындағы NFC Чемпионаты болды, «Фолконс» 44–21 есебімен жеңіске жетіп, франшиза тарихындағы екінші Супер Боулға жолдама алды. «Доум» сонымен қатар Флорида A&M Rattlers және тағы бір HBCU қарсыласы (2011 жылы «Оңтүстік Ягуарлар», ал бұрынғы жылдары «Теннесси штатының жолбарыстары») арасындағы FCS Classic футбол ойындарын (1998 жылдан бері) жыл сайын қабылдады, сондай-ақ «Оңтүстік-Шығыс конференциясының» футбол чемпионаты мен Chick-fil-A Bowl (Peach Bowl деп те аталады) маусымнан кейінгі студенттер футболы ойындарын өткізді. 2015 жылдан 2016 жылға дейін «Доумда» Celebration Bowl – MEAC және SWAC арасындағы жыл сайынғы маусымнан кейінгі боул матчы өтті. 2006 жылдың 2 қаңтарында «Джорджия Домы» «Джорджия» университеті мен «Батыс Вирджиния» университеті арасындағы Nokia Sugar Bowl ойынын қабылдады. Ойын «Атланта», «Джорджия» штатында өтті, себебі ойынның әдеттегі орны – «Луизиана Супердом» «Катрина» дауылынан келген зақымдарға байланысты ойынды қабылдауға жарамсыз болды. 2010 жылдан 2016 жылға дейін стадион «Джорджия штаты» университетінің NCAA I дивизионының «Пантерс» командасының үйі болды. Кейіннен, «Доумның» жабылуына байланысты университет «Атланта Брейвздің» бұрынғы «Тернер Филд» бейсбол алаңын сатып алып, оны колледж футболы үшін «Джорджия штатының стадионына» жаңартты. «Georgia Dome» 2007 жылға дейін жыл сайын «Georgia High School Association» (GHSA) футбол жартылай финалын өткізді және 2008 жылдан 2016 жылға дейін футболдан штаттағы чемпионатты қабылдады.

Баскетбол

Georgia Dome 2002, 2007 және 2013 жылдары NCAA Final Four ерлер баскетбол ұлттық чемпионатын, сондай-ақ 2001, 2004, 2006 және 2012 жылдары аймақтық жартылай финалдар мен финалдарды, ал 2003 жылы NCAA әйелдер Final Four турнирін қабылдады. SEC ерлер баскетбол турнирі 10 маусым бойы Georgia Dome-да өткізілді, соңғы рет 2014 жылы. ACC ерлер баскетбол турнирі 2001 және 2009 жылдары екі рет Georgia Dome-да өтті. NCAA I дивизионы баскетбол Чемпиондар классигі 2012 жылы осы аренада өткізілді. 1997 жылдан 1999 жылға дейін бұрынғы Omni Coliseum орнында State Farm Arena салынып жатқан кезде NBA-ның «Атланта Хоукс» командасының Александр Мемориал Колизейімен бірге екі үйінің бірі болды. 1998 жылдың 27 наурызында Georgia Dome-да өткен ойында «Атланта Хоукс» Майкл Джордан мен «Чикаго Буллз» командасына қарсы 62 046 жанкүйер жиналып, сол кездегі НБА-ның бір ойынға қатысу бойынша рекордтық көрсеткішті орнатты.

Олимпиада ойындары

1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында аренаның бір бөлігінде баскетбол жарыстары (финалдық ойындарды қоса) өтті, ал екінші бөлігінде көркем гимнастика мен командалық гандбол (ерлер арасындағы финал) өтті.

Футбол

Джорджия кубогы бірнеше халықаралық футбол матчын қабылдады. 2009 жылдың 24 маусымында куполда Мексика мен Венесуэла арасындағы алғашқы футбол матчы 51 115 жанкүйердің алдында өтті, алаңшасы FieldTurf үстіне шөппен жабылды. 2011 жылдың 9 ақпанында Мексика және Босния мен Герцеговина құрамалары 50 507 көрерменнің алдында жолдастық ойын өткізді. 2013 жылдың 20 шілдесінде купол 2013 жылғы Алтын кубогының екі ширек финалдық матчын – Панама мен Куба және Мексика мен Тринидад және Тобаго кездесулерін 54 229 жанкүйердің алдында қабылдады. Стадион 2022 жылғы ФИФА Әлем Кубогын өткізу үшін АҚШ-тың үміткерлігі аясында матчтарды қабылдауға ресми кандидат болды, бірақ турнирді өткізу құқығы Катарға берілді.

Халықаралық барабаншылар тобы

Сондай-ақ, стадион 2006 жылдан 2016 жылға дейін Drum Corps International (DCI) Оңтүстік-Шығыс чемпионатын қабылдады. Алғашқы шарада 22 барабаншылар тобы ескі үлгідегі іріктеу/финал бір күндік форматта өнер көрсетті. Жарыс барысында стадион жоғарғы қабатындағы жаңбыр нарығы стадион ішіне су жіберген кезде, бұл стадион тарихындағы тұңғыш және жалғыз жабық жаңбырдан кейіндіреу болды. 2006 жылғы жарысты The Cavaliers жеңіп алды, бұл стадиондағы 11 жыл ішінде жеңіске жеткен төрт топтың біріншісі болды. 2007 жылдан 2014 жылға дейін Blue Devils жыл сайынғы Оңтүстік-Шығыс чемпионатында бес рет қатарынан жеңіске жетті. 2015 жылы Carolina Crown өзінің жанкүйерлерге ұнайтын "Inferno" өндірісімен бұл жеңіс тізбегін үзді. Mercedes Benz стадионының 2017 жылдың жазында ашылатыны туралы хабарланғаннан кейін, 2016 жылғы тур маусымы күмбез ішіндегі соңғы мүмкіндік болды. 2016 жылғы маусым күмбездегі соңғы маусым болғанымен, ол тарихи маңызға ие болды, Bluecoats стадиондағы соңғы жарыста жеңіске жетіп, топтың алғашқы Оңтүстік-Шығыс чемпионатының және кейіннен DCI әлем чемпионатының бірінші титулын жеңіп алды. 2017 жылғы көрсетім жаңа Mercedes Benz стадионында өткізу жоспарланған болса да, құрылыс жұмыстарының кешігуі салдарынан 29 шілдедегі шараға орын дайын болмады, нәтижесінде ол Powder Springs қаласындағы McEachern орта мектебінде уақытша орналасқан жер таба алды. DCI 2018 және 2019 жылдарғы Оңтүстік-Шығыс чемпионаттарын жаңа стадионда өткізді.

Күршік

Georgia Dome 2011 жылдың 3 сәуірінде WrestleMania XXVII және Georgia World Congress Center-де WrestleMania Axxess-ті қабылдады; WrestleMania XXVII - Georgia Dome-да өткен WWE-нің соңғы шарасы болды. WCW Monday Nitro 1998 жылы екі рет және 1999 жылы тағы екі рет Georgia Dome-да өтті; WWE Monday Night Raw 1999 мен 2001 жылдар аралығында стадионда 4 рет ұйымдастырылды.