Кіріспе
Іріктелген материалдардың ішінде орналасқан тау жынысының ұсақ түйірлі материалы. Тау жынысының матрицасы немесе негізі – ірі түйірлердің, кристалдардың немесе сынықтардың (кластардың) арасындағы ұсақ түйірлі материалдың массасы. Интрузивті тау жынысының матрицасы ұсақ түйірлі, көбінесе микроскопиялық кристалдардан тұрады, олардың ішінде ірі кристалдар, фенокристалдар деп аталады. Бұл порфириттік құрылым магманың көп сатылы салқындауын көрсетеді. Мысалы, порфириттік андезитте ұсақ түйірлі матрицада плагиоклаздың ірі фенокристалдары болады. Сондай-ақ, Оңтүстік Африкада алмаздар көбінесе "сары топырақ" деп аталатын, топыраққа ұқсас (кимберлит) матрицадан қазылады. Шөгінді тау жынысының матрицасы – ұсақ түйірлі шөгінді материал, мысалы, саз немесе күл, онда ірі түйірлер немесе сынықтар орналасады. Бұл термин сондай-ақ, қазбалардың орналасқан тау жынысы материалындарын сипаттау үшін де қолданылады.
The matrix or groundmass of a rock is the finer grained mass of material in which larger grains, crystals, or clasts are embedded. The matrix of an igneous rock consists of finer grained, often microscopic, crystals in which larger crystals, called phenocrysts, are embedded. This porphyritic texture is indicative of multi stage cooling of magma. For example, porphyritic andesite will have large phenocrysts of plagioclase in a fine grained matrix. Also in South Africa, diamonds are often mined from a matrix of weathered clay like rock (kimberlite) called "yellow ground". The matrix of sedimentary rocks is finer grained sedimentary material, such as clay or silt, in which larger grains or clasts are embedded. It is also used to describe the rock material in which a fossil is embedded.
Цементтеу
Барлық шөгінділер бастапқыда байланыссыз күйде болады (мысалы, құм, саз және қиыршық тас, қабыршақтардың қабаттары), және олар осы күйде белгісіз мерзімге дейін қалуы мүмкін. Кейбір ерте үшінші дәуірдің қабаттары мұхит түбінде жиналғаннан бері миллиондаған жылдар өтті, бірақ олар әлі де өте ырғал (мысалы, Лондон сазы) және көптеген жаңа жиналымдардан көп ерекшеленбейді. Шөгінді тау жыныстарының жасы ұлғайған сайын толығуына қатысты ережеге аздаған ерекшеліктер бар. Жалпы, қабаттар неғұрлым ескі болса, соғұрлым олардың "тас" терминімен білдірілетін берік тұтастығы болуы мүмкін. Жаңа шөгінділердің төмендегі массаларына түсетін қысым осы қатаюдың бір себебі болып табылады, бірақ өзіндік күшті емес. Тиімділік көбінесе судың сіңіп өтуіне байланысты, ол суға ерігіш материалдарды алып, оларды тесіктер мен қуыстарға қайта орналастырады. Бұл процесс, әдетте, үстіне орналасқан массалардың тудырған қысымының артуымен және белгілі бір дәрежеде температураның жоғарылауымен үдетіледі, бұл терең жерге көмілген тау жыныстарында сөзсіз орын алады. Температураның жоғарылауы, алайда, шамалы болуы мүмкін; біз ұқсас қабаттардың (мысалы, Ескі Қызыл құмтастың бөліктері) төрт немесе бес шақырымнан астам терендікте көмілгенін білеміз, бірақ қатардың жоғарғы және төменгі бөліктеріндегі ұқсас құрамдағы қабаттар арасында көзге көрінетін айырмашылық жоқ. Егер шөгінділер шынайы "қызып кеткен" болса, яғни температураның күрт өскенін көрсе, онда айырмашылықтар байқалар еді. Қайта жиналған байланыстыратын материал көбінесе әктасты немесе кремнийлі болады. Бастапқыда қабыршақтар, кораллдар және т.б. бос жиналған әктастар осылайша берік тасқа айналады; және бұл процесс көбінесе таңқаларлықтай оңай жүреді, мысалы, коралл рифтерінің терең бөліктерінде немесе тіпті жаңбырдың әсеріне ұшыраған қабыршақты құмның кең жайылымдарында. Бұл материал бастапқы түйіршіктерде кристалдық болған жағдайда, кристалдық байланыс арқылы тұрақты түрде орналасуы мүмкін, тіпті құмтастарда (мысалы, Кенттің қиыршық тасы) кальциттің кристалдық матрицасы құм түйіршіктерін жиі қоршап тұрады. Арагониттің кальцитке және кальциттің доломитге айналуы, тау жынысының ішінде жаңа кристалды массалардың пайда болуы арқылы консолидацияны үдетуі мүмкін. Кремний қарапайым суларда оңай ери алмайды, бірақ тіпті осы тау жынысының құрамы да жиі ериді және қайтадан жиналады. Көптеген құмтастар өте аз мөлшердегі коллоидты немесе криптокристалды кремниймен байланысқан. Олар карьерден жаңа қазылғанда жұмсақ және оңай кесіледі, бірақ ауаға ұзақ уақытқа ұшырағаннан кейін олардың кремнийлі байланысы қатып, қатаң күйге өтетіндіктен қатты болады. Басқаларында каолин немесе слюданың ұсақ қабаттары бар. Сазды материалдар, гранит және басқа қабыршақты минералдар сияқты, тек қысым арқылы ғана тығыздалуы мүмкін.