Кіріспе

Эукариотты организмнің жасушалары арасындағы материал немесе тіндер. Биологияда матрица (матрицалар) – эукариотты организмнің жасушалары арасындағы материал (немесе тіндер). Қолдау тіндерінің құрылымы – клеткадан тыс матрица болып табылады. Тырнақтар матрицадан өседі. Ол әртүрлі қолдау тіндерінде кездеседі. Ол қолдау тінінде цитоплазманың орнына қою, желе тәрізді құрылым ретінде қызмет етеді.

Жасушадан тыс матрица (ECM)

Жасушадан тыс матрицаның негізгі құрамдас бөліктері – жасушалар секрециялайтын гликопротеиндер. Көптеген жануарлар жасушаларының ЭКМ-дегі ең көп таралған гликопротеин – коллаген, ол жасушалардың сыртында берік талшықтар құрайды. Шындығында, адам денесіндегі барлық ақуыздың шамамен 40%-ы коллагеннан тұрады. Коллаген талшықтары протеогликандардан тоқылған желіге енген. Протеогликан молекуласы көптеген көмірсулы тізбектері ковалентті байланыс арқылы шағын ядролық ақуызға қосылған, сондықтан оның құрамында 95%-ға дейін көмірсу болуы мүмкін. Жүздеген протеогликандар бір ұзын полисахарид молекуласына ковалентті емес байланыс арқылы біріксе, ірі протеогликан кешендері пайда болады. Кейбір жасушалар ЭКМ-ге фибронектин сияқты басқа ЭКМ гликопротеиндері арқылы бекітіледі. Фибронектин және басқа ЭКМ ақуыздары плазмалық мембранаға ендірілген жасуша бетіндегі рецептор ақуыздары – интегралдарға байланысады. Интегралдар мембрананы кесіп өтеді және цитоплазмалық жағынан цитоскелеттің микрофиламенттеріне бекітілген байланысқан ақуыздарға қосылады. Интегрин атауы "интеграциялау" сөзінен туындаған, интегралдар ЭКМ мен цитоскелет арасында сигналдарды жіберуге және жасушаның сыртында және ішінде жүретін өзгерістерді үйлестіруге қабілетті. Фибронектин, басқа ЭКМ молекулалары және интегралдарға қатысты ағымдағы зерттеулер ЭКМ-нің жасушалар өміріндегі маңызды рөлін аңғарды. Интегралдар арқылы жасушамен байланыс орнату арқылы ЭКМ жасушаның қызметін реттей алады. Мысалы, дамып келе жатқан эмбриондағы кейбір жасушалар ЭКМ-дегі талшықтардың бағытына сәйкес микрофиламенттерін бағыттап, белгілі бір жолдармен қозғалады. Зерттеушілер сонымен қатар жасушаның айналасындағы ЭКМ ядродағы гендердің белсенділігіне әсер ететінін анықтады. ЭКМ туралы ақпарат ядроға механикалық және химиялық сигналдық жолдардың үйлесімі арқылы жетеді. Механикалық сигнализация фибронектин, интегралдар және цитоскелеттің микрофиламенттерін қамтиды. Цитоскелеттегі өзгерістер жасуша ішіндегі химиялық сигналдық жолдарды іске қосуы мүмкін, бұл жасуша синтездейтін ақуыздар жиынтығындағы өзгерістерге және демек, жасушаның функциясындағы өзгерістерге әкеледі. Осылайша, нақты тіндердің ЭКМ сол тіндегі барлық жасушалардың қызметін үйлестіруге көмектеседі. Бұл үйлестіруде жасушалар арасындағы тікелей байланыстар да маңызды рөл атқарады.

Сүйек матрицасы

Сүйек – денеде кездесетін, негізінен коллагеннен тұратын және қатайған гидроксиапатиттен құралған дәнекер тіні. Ірі сүтқоректілерде ол остеон аймақтарында орналасқан. Сүйек матрицасы кальций сияқты минералды тұздардың жиналуын қамтамасыз етеді, сондай-ақ ішкі органдарды қорғауға және қозғалысқа қолдау көрсетеді.

Қабықша матрицасы

Қабыршақ – денеде кездесетін тағы бір түрі байланыстырылған тіндердің, буындарға тегіс бетін қамтамасыз етеді және даму кезінде сүйектердің өсу механизмін ұсынып тұрады.

Митохондриялық матрица

Митохондрияда матрица пируват және басқа да кішкентай органикалық молекулалардың тотығуын катализдейтін ерітінді ферменттерін қамтиды.

Ядролық матрица

Жасуша ядросында матрица – ерітілген ДНҚ-ны шығарып алғаннан кейін қалған ерімейтін бөлшек.

Голги матрицасы

Голги матрицасы – Голги аппаратының цитоплазмалық жағындағы Голгиндер, ГРАСП-тар және басқа да түрлі белоктардан құралған, Голги аппаратының пішінін сақтап, мембраналарын үйілуіне қатысатын ақуыздық қаңқа.

Матрица (орташа)

Матрица – бактериялар өсірілетін орта. Мысалы, агарлы Петри табағы науқастың жұтқыншағынан алынған сынаманы өсіруге арналған матрица бола алады.