Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1958 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы құрлыққа әсер еткен немесе қауіп төндірген барлық тропикалық циклондарды қамтыды. Он аталған дауыл және бір маусымға дейінгі тропикалық дауыл болды. Жеті дауыл қатты дауылға айналды, оның ішінде бесеуі күшті дауылдарға жатты, немесе Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 3-ші санатқа тең болды. Ең күшті дауыл – Хелен, ол АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы жағалауға жақын жерде күшті 4-ші санаттағы дауылға айналды, қатты желдер мен барометриялық қысымды тудырды. Мамыр айында Кариб теңізінде субтропикалық депрессия пайда болып, Флорида штатының Майами қаласының маңында қатты жаңбыр жауды. Маусымның алғашқы аталған дауыл – Альма, ол үш адамды өлтіріп, Техаста су тасқынына себеп болды. Тамыз айындағы Дейзи даулы АҚШ-тың шығыс жағалауымен қатар жүрген күшті дауыл болды, бірақ кішкентай өлшемі салдарынан көп зиян келтірмеді. Элла даулы Кариб теңізінің солтүстік бөлігіне және Техасқа, ең әсерлі Доминикан Республикасына әсер етті, онда 30 адам қаза тапты. Элла Кубада да алты адамды өлтірді, ол Кубаға күшті дауыл ретінде келді. Бірнеше аптадан кейін, Герда тропикалық даулы да Доминикан Республикасына соқтығысып, үш адамды өлтірді. Маусымның ең қымбат даулы – Хелен, ол 11,2 миллион доллар (1958 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді, көбінесе Солтүстік Каролина штатында. Штаттың 16 км (10 миль) ішінде өткенімен, оның әсері көбінесе жағалаумен шектелді және дауыл бір адамды өлтірді. Маусымның соңғы даулы – Дженис, Ямайкада оның алдындағы жаңбырдан сегіз адамды өлтірді, ал Багам аралдарында бір адам қаза тапты.

Маусым қорытындысы

Осы маусымдағы он тропикалық дауыл 20 жылдық орташа көрсеткішпен – он дауылмен салыстыруға болады. Алдыңғы маусымда көптеген дауылдар Мексика шығанағында болған еді, ал 1958 жылы көптеген дауылдар Атлант мұхитының батыс бөлігінде қалыптасты. Бірінші дауыл, "Алма", маусымның ортасында пайда болды. Содан кейін АҚШ-тың шығысындағы төмен қысымдық белдеу тропикалық циклонның қалыптасуын тежеді. Шілде айында үлкен жота батыс желдерін басып, жағдайлар қолайсыз болып қалды. Тамыз айындағы тұрақты төмен қысымдық белдеу "Беки", "Клео" және "Дейзи" дауылдарының қайта бұрылып, мұхит үстінде қалуына себеп болды. Көптеген дауылдар тамыздың ортасынан қазанның ортасына дейін қалыптасты, осы кезде жотаның ығысуына байланысты полярлық ауа Флоридаға дейін оңтүстікке жетті. Маусым басталғанда Лейкленд мұзды ескерту қызметі Майамидегі ауа райы бюросына көмектесу үшін төрт қызметкерін жіберді. "Дауыл аулаушылары" Атлант мұхиты мен Мексика шығанағындағы ықтимал дауылдарды зерттеу үшін күнделікті ұшып жүрді. Сонымен қатар, дауылдарды қадағалау үшін Техас штатынан Мэн штатына дейін радарлар орнатылды. 1958 жылдан бастап, ауа райы бюросы дауыл кезінде су тасқынының өзгеруін болжау үшін су тасқыны маманының көмегін пайдаланды. Маусым ішінде ауа райы бюросының директоры Гордон Данннің қызы – тілші "Дейзи" дауылына ұшып кірді, бұл осылайша дауылға ұшқан алғашқы әйел болды. АҚШ-тың шығыс жағалауындағы радарларды пайдалана отырып, ауа райы бюросы "Дейзи" және "Хелен" дауылдарын 575 мильге (925 км) қадағалады, бұл мұндай жетістікке қол жеткізген алғашқы жағдай еді. Маусымның белсенділігі 121 көрсеткішімен жинақталған циклондық энергия (ACE) арқылы көрсетілді. ACE, жалпы алғанда, дауылдың күшіне оның қанша уақыт бойы сақталғанын көбейту арқылы есептеледі, сондықтан ұзаққа созылған дауылдар мен әсіресе күшті дауылдар жоғары мәнге ие. ACE тек тропикалық дауыл күшіне жеткен немесе одан асып түскен тропикалық жүйелер туралы толық хабарламалар үшін есептеледі.

Майдағы аталмаған тропикалық дауыл

17 мамырда Тынық мұхитынан Панаманы кішкентай айналым кесіп өтті, ал келесі күні ол Кариб теңізінің батысындағы Сан-Андрес маңында дами бастаған төмен қысымды аймаққа айналды. Жүйе жылы сулар үстінде біртіндеп ұйымдасып, солтүстік-батысқа қарай жылжыды, 23 мамырға қарай Кубаның батысына жақындағанда анық төмен қысымды аймаққа жетті. Кейін сол күні, депрессия аралдың батыс бөлігінен өтіп, содан кейін солтүстік-шығысқа бұрылды. 24 мамырда жүйе Флориданың оңтүстік-шығысынан өтіп, Хоумстедте ең жоғарғы деңгейде болған қатты жаңбыр жаудырды. Маями аймағындағы бірнеше жерлерде ай үшін рекордтық немесе рекордқа жуық жаңбыр жауды. Көп жауған жаңбыр көкөністерді егуге кедерілді және егінге зиян келді. Флоридаға әсер еткеннен кейін депрессия солтүстік-шығысқа қарай жылжуын жалғастырды, бірақ оның жылы ядросы болғанына қарамастан, температураның тұрақсыздығының болмауы және айналымның оңтүстік-батысында дамып жатқан тағы бір төмен қысымды аймақ салдарынан айтарлықтай күшейе алмады. Депрессия Солтүстік Каролинаға соғады деп болжанған, бірақ оның орнына шығысқа қарай жылжыған қырат оны жағалаудан тыс ұстады. Солтүстік Каролина штатының Хаттерас қаласында жаңбыр жауды. 28 мамырда суық ауа ағыны депрессияны экстратропикалық циклонға айналдырды. Жақындап келе жатқан суық фронт депрессияны сіңіріп алып, Канаданың шығысында қатты жаңбыр жаудырды.

Тропикалық дауыл Альма

9 маусымда Кариб теңізінің орталық бөлігінде тропикалық толқын алғаш рет байқалды. Келесі күні Ямайканың оңтүстік жағалауының жанында әлсіз, жабық айналымның белгілері анықталды. Батысқа қарай жалпы бағытта жылжып, 12 маусымда Юкатан түбегін кесіп өтті, ал келесі күні Кампече шығанағына шықты. 14 маусымда тропикалық депрессия Юкатан түбегі мен Тамаулипас арасында, шамамен ортасында пайда болды. Алты сағат ішінде депрессия күшейіп, Топикодан шамамен 241 км шығысқа қарай орналасқан «Альма» тропикалық дауылына айналды. Сол күні кеме жоғары қысым мен күшті толқындарды хабарлады, ал 15 маусымның таңында АҚШ Жағалау күзетінің ұшағы Мексиканың солтүстік-шығыс жағалауындағы желдің жылдамдығын өлшеді. Сол күні «Альма» Мексиканың солтүстік-шығысындағы Браунсвиллден оңтүстікке қарай 113 км жерде құрлыққа шықты. Дауыл 15 маусымда Тамаулипас штатының солтүстік-шығысына жетіп, кейін Техастың оңтүстігіне өтті. Тропикалық депрессияға дейін әлсіреген «Альма» 16 маусымда Техастың батысында тарап кеткенге дейін Рио-Гранде арқылы өтті. АҚШ Жағалау күзеті Браунсвилл, Техасқа жақын жағалаудағы адамдарды эвакуациялауға шақырып, ескертті. Құрлыққа шыққанда «Альма» Падре аралында 1 метрлік үлкен толқынды тудырды, ал Галвестон маңындағы күшті толқындардан бір адам суға батып қайтыс болды. Порт-Изабельде желдің ең күшті соққысы тіркелді, кейбір арнайы каналдарда (арроьос) 5 метрге дейін жететін су ағындары пайда болды. Су тасқыны жолдарды жауып, Сабиналь маңында 100-ге жуық адамды эвакуациялауға мәжбүр етті. Жаңбырлар Увальде округінде телефон желілерін бұзды және жүздеген скауттарды уақытша тұтқынға алды. Кончо өзенінде бір адам суға батып, осы жүйе салдарынан жалпы үш адам қаза тапты. Сол күні «Дауыл аулаушылар» дауылдың ішіне ұшып, қысымды және ; көрсетті.

Күшіне жеткеннен кейін «Беки» батыс-солтүстікке қарай жылдам жылжуын жалғастырды, ал оның жоғары жылдамдығы одан әрі күшеюіне кедеріс келтірген болуы мүмкін. 14 тамызда ұшу орталықтан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай 338 км қашықтықтағы жаңбырлы аймақтардағы дауылдық желдің күшті соққыларын хабарлады. Келесі күні айналым нашар анықталды, ал 16 тамызда «Беки» жақындап келе жатқан суық фронтпен бірігіп, экстратропикалық дауылға айналды.

Клео дауыл

11 тамызда Кабо-Вердеден оңтүстікке қарай жақсы дамыған тропикалық толқын тропикалық дауыл тудырды. Ол батысқа қарай жылжыды, ал аймақтағы кемелер оның үлкен айналымын көрсетті. "Дауылды аулаушылар" жүйеге ұшып, ең жоғары өлшенген желдермен жақсы дамыған дауылды байқады. Кейінгі талдау Клеоның 13 тамызда дауылға айналғандығын анықтады. 50° батыс бойындағы әлсіз троф дауылдың солтүстікке бұрылуына мүмкіндік берді, ал Клео радар суреттеріндегі көздің жақсарған анықталуына байланысты күшейе берді. 16 тамыздың кешкі уақытындағы ұшу 16 тамыздағы желдің қысымын көрсетті. Алғашқыда Клеодағы желдер жоғарырақ деп есептелді, бұл оны 5-санатты дауылға айналдыратын еді, бірақ кейінгі қайта талдау оны әлсіз деп көрсетті. Шамамен алты сағат бойы ең жоғары жел күшін сақтап тұрғаннан кейін, Клео әлсіреуге кірісті. Солтүстік-шығысқа қарай күшейген қырқа және дауылдың шығысының әлсіреуі салдарынан ол көбірек солтүстік-батысқа бұрылды. 18 тамызда жақындаған суық фронт Клеоны солтүстік-шығысқа бұрып, жылдамдығын арттырды. Сол күні ол Бермудадан шамамен 724 км шығысқа өтті. 20 тамызда дауыл Ньюфаундлендтің оңтүстік-шығысында экстратропикалық дауылға айналды. Клеоның қалдықтары шығысқа және шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай бұрылып, 22 тамызда Азор аралдары мен материктік Португалия арасында тарады.

Дауыл Дейзи

20 тамызда тропикалық толқын Кіші Антиль аралдары арқылы өтіп, біртіндеп солтүстікке қарай тарады. "Дауылды аулаушылар" ұшуынан соң, 25 тамызда Багам аралдарының солтүстігінде "Дейзи" тропикалық дауылы туралы ескерту жарияланды. "Дейзи" солтүстікке қарай жылдамдап, Солтүстік Каролина штатының Хаттерасынан шамамен 75 миль (121 км) шығысқа қарай өтті; онда дауылдың кішкентай өлшеміне байланысты желдің күші ең жоғары деңгейге жетті. 29 тамызда ол солтүстік-шығысқа бұрылды. Ауа райы бюросы Нью-Англияға жақын болжамды бағыты бойынша Блок-айлендтен Провинстаунға (Массачусетс штаты) дейін дауыл туралы ескерту жариялады. Кейінірек, 29 тамызда "Дейзи" Нантакеттен оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 70 миль (113 км) жерден өтті. Жақын орналасқан Блок-айлендте желдің күші ең жоғары деңгейге жетті, ал Кейп-Кодтан шамамен 120 миль (193 км) шығысқа орналасқан "Техас мұнарасы" желдің күшіне дейін жетті. Кішкентай өлшеміне байланысты, АҚШ-та ірі зақымдар тіркелмеді.

Элла даулымы

Тропикалық толқын 30 тамызда Кіші Антиль аралдарының жанында тропикалық депрессияны тудырды, ол тез арада Тропикалық дауыл Эллаға айналды. Кариб теңізінің шығысында 31 тамызға қарай Пуэрто-Риконың оңтүстігінен өтіп бара жатып, ол дауылға айналды; онда сыртқы жаңбыр жолақтары шағын зиян келтірген су тасқынына себеп болды. 1 қыркүйекте Элланың күші Hurricane Hunters бақылауынша, шамамен км/сағ дейін күшейді. Осы қарқынмен дауыл Доминикан Республикасының оңтүстігінен өтіп, Гаитидің оңтүстік-батысына құлады. Доминикан Республикасында қатты жаңбыр мен су тасқыны 100 000 АҚШ долларына жуық залал келтірді, көбінесе елдің оңтүстік-батыс бөлігінде. Гаитидің оңтүстік-батысында қатты жаңбыр су тасқынына әкеп соқты, мыңдаған адамдар үйлері зардап шегуінен қалды. Лес-Кейс маңында күрт су көтерілу салдарынан 30 адам қаза тапты. 3 қыркүйекте Элла Мексика шығанағына жеткеннен кейін, оның құрылымы бұзылып, батыс-солтүстік бағытта тропикалық дауыл ретінде жалғасты. Оның сыртқы жаңбыр жолақтары Луизиана штатының Гранд-Айл қаласында км/сағ жеделдікке дейін соқты. Элла 6 қыркүйекте Техасқа соқтығысты және көп ұзамай тарап кетті. Соңғы құрлыққа тиген кезде дауыл Техас штатының Галвестон қаласында жаңбыр жаудырды, ал қалада бір адам қайықтан құлап қайтыс болды. 6 қыркүйекте Фифи дауылға айналды және шамамен км/сағ ең жоғарғы жел жылдамдығына жетті, сол кезде ол Ливард аралдарынан шамамен 241 км (150 миль) солтүстік-шығысқа өтті. АҚШ Виргин аралдарындағы станциялар желдің күшеюін хабарлады. Дауылдың қаупі Пуэрто-Рико мен Доминикан Республикасының оңтүстік жағалауында дауылдық ескертулерге әкеп соқты.

Хелен дауылы

16 қыркүйекте Кабо-Верде жанында тропикалық толқын алғаш рет байқалды. 21 қыркүйекте "Дауыл аулаушылары" солтүстік Левард аралдарының шығысында тропикалық депрессия пайда болғанын көрсететін айналымды байқады. Ол батыс-солтүстік бағытта жылжыды. Келесі күні Хелен жоғарыдағы антициклонның әсерінен дауылға айналды. Ол үлкен қыраттың айналасымен қозғалып, орталығын АҚШ-тың оңтүстік-шығысына жақындатты. Дауыл Каролина штатына жақындағанда, радардағы көзі анықталған сайын қарқынды күшейді және 27 қыркүйек күні таңертең Хелен ең жоғары жел жылдамдығына жетті. АҚШ-тағы зиян 11,2 миллион долларды құрады, сондай-ақ бір тікелей емес қаза болды. Бұл Принс-Эдвард және Кейп-Бретон аралдарында электр қуатының үзілуіне әкелді. Жаңа Шотландиядағы Карибудағы кемежай Хелен тудырған күшті толқындардан қирады, нәтижесінде кем дегенде 1000 қабылдағыш тұзақ теңізге кетіп қалды.

Ильза дауылы

24 қыркүйекте Кіші Антиль аралдарының шығысындағы қозыңқанды ауа райы аймағындағы кемелердің хабарлары "Hurricane Hunters" ұшағын ұшыруға себеп болды. Ұшақ жүйеге тексеріс жүргізген кезде, олар жел жылдамдығы [мәнді қосу керек] болатын тропикалық дауылды анықтады, және Ауа-райы бюросы оған Ильса деген ат қойды. Бірақ, ешқандай зақым тіркелген жоқ.

Дженис дауыл

30 қыркүйекте тропикалық толқын Кіші Антиль аралдары арқылы өтті. Ол Кариб теңізі арқылы батысқа қарай жылжыды және 3 қазанда Ямайкаға жақындағанда кең айналым пайда болды. Әлсіз айналым біртіндеп жақсы ұйымдасты. Жанис Куба үстінде болғанда, ауа райы бюросы Флорида штатының Веро-Бич қаласынан Солтүстік Каролина штатының Кейп-Хатеррасқа дейін дауыл туралы ескерту шығарды. Багам аралдарында Жанис Сан-Сальвадор аралындағы желдің ең жоғары жылдамдығын тудырды. Нассауда қайықты жылжытуға тырысқан адам қаза тапты. Багам аралдарында бір кеме жоғалып, яхта қирады, елдегі жалпы шығын 200 000 долларға бағаланды.