Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1960 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы 1952 жылдан бері ең аз белсенді маусым болды. Маусым ресми түрде 15 маусымда басталып, 15 қарашаға дейін жалғасты. Бұл мерзім әр жылдың Атлант бассейнінде тропикалық дауылдардың көпшілігі қалыптасатын дәстүрлі кезеңін көрсетеді. Бірінші жүйе, атаусыз дауыл, 22 маусымда Кампече шығанағында пайда болды. Ол Техас штатының оңтүстік-шығысында ауыр су тасқынына әкелді және кейбір қалаларда 1945 жылғы дауылдан бергі ең ірі апат деп есептелді. Атаусыз дауыл 29 маусымда тарап кеткенше, шамамен бір апта бойы АҚШ арқылы жылжыды. Шілде айында "Абби" дауылы Ливард аралдарында аз ғана зақым келтірді, содан кейін Орталық Американың бірнеше аудандарына әсер етті. Бұл дауылдың қалдықтары Шығыс Тынық мұхитында "Селест" дауылын тудырды. Сол айдың соңында "Бренда" тропикалық дауылы АҚШ-тың шығыс жағалауының көп бөлігінде су тасқынына себеп болды. Келесі дауыл, "Клео", құрлыққа жақын болғанына қарамастан, ешқандай айқын әсер етпеді. Маусымның ең маңызды дауылы "Донна" болды, ол сол кезде АҚШ-тың ең қымбат дауылдарының ондығына кірді. Дауылға дейін болған жағдай Сенегалде қайғылы ұшақ апатына әкелді, ал дауылдың өзі Кіші Антиль аралдары мен Флорида штатына ауыр су тасқыны мен желдің күшті соққан әсерін келтірді, онда "Донна" 4-санатты дауыл ретінде құрлыққа шықты. Ол солтүстік-шығысқа қарай жылжып, Солтүстік Каролина және Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағына дауыл күшінде соқты. "Донна" кем дегенде 428 адамның өліміне және 980 миллион доллар (1960 жылғы АҚШ доллары) көлемінде шығынға әкелді. "Этель" дауылы 3-санатты күшке жетті, бірақ Миссисипи штатында құрлыққа шықпас бұрын жылдам әлсіреді, нәтижесінде 1 адам қаза тауып, 1,5 миллион долларлық шығын туды. Соңғы дауыл, "Флоренс", 17 қыркүйекте пайда болды. Ол әлсіреп, Куба мен Флорида арқылы белгісіз бағытта жылжыды. Тек аз ғана су тасқыны туралы хабарлар келіп түсті. Жалпы алғанда, 1960 жылғы тропикалық дауылдар кем дегенде 454 адамның өліміне және шамамен 990,74 миллион долларлық шығынға әкелді.

Маусым қорытындысы

Атлантикалық дауыл маусымы ресми түрде 1960 жылдың 15 маусымында басталды. Маусымдық белсенділік 23 маусымда атаусыз тропикалық дауылдың қалыптасуымен басталды. Тропикалық циклогенез шілдеде Эбби дауылымен 10-16 шілде аралығында қайта жанданды, одан кейін 28-31 шілдеде Бренда тропикалық даулы пайда болды. Тамыз айының ортасында Клео дауылы дамыды және ешқандай ерекшеліксіз аяқталды. Сол айдың соңында Донна дауылы қалыптасып, қыркүйек айының ортасына дейін сақталды; бұл маусымның ең күшті тропикалық циклоны болды, және 4-санатты дауылға дейін күшейді. Қыркүйек айында Мексика шығанағында қысқа ғана уақыт болған 3-санатты Этель дауылы болды. Маусымның соңғы дауылы Флоренс тропикалық дауылы 25 қыркүйекте тарады, маусымның ресми аяқталуына, 15 қарашаға дейін бір айдан астам уақыт қалғанда. Маусымның белсенділігі жинақталған циклон энергиясы (ACE) арқылы 73 бірлік көрсеткішпен бейнеленді, бұл 1956 жылдан бергі ең төменгі мән. ACE – дауылдың күші мен оның өмір сүрген уақытының көбейтіндісі, сондықтан ұзаққа созылған дауылдар мен әсіресе күшті дауылдардың ACE көрсеткіші жоғары болады. Бұл көрсеткіш тек тропикалық дауыл күшіне жеткен немесе одан асып түскен тропикалық жүйелерге қатысты толық хабарламалар үшін есептеледі.

Маусымдағы тропикалық дауыл

22 маусымдағы барлау ұшуынан алынған байқаулар Мексика шығанағындағы жаңбыр мен найзағайдың кең аумағының желдің белгілі бір деңгейге дейін соғып тұрғанын көрсетті. Айналым анықталмағандықтан, жүйе операциялық түрде тропикалық төмен қысымдық аймақ ретінде жіктеліп, бірақ Мексика шығанағының жағалауындағы радиолокациялық станциялар айналымды көрсетті. Осылайша, жүйе 22 маусымда 0600 UTC-де Кампеше шығанағында орналасқан кезде тропикалық депрессияға айналды. Депрессия күшейіп, 23 маусымда тропикалық дауылға жеткені бағаланды. Келесі күні таңертең дауыл ең жоғары қарқынына жетті, содан кейін сол қарқынмен Техас штатының Корпус-Кристи қаласының жанына құлады. Дауыл баяу әлсіреп, АҚШ-тың орталық бөлігінен өтіп, 28 маусымда Иллинойс штатының үстінде тарады. Осының салдарынан Техастың оңтүстік және шығыс бөліктеріндегі кейбір аудандарда су тасқыны болды. Штат бойынша бірнеше округте 150-ден астам үй су тасқынынан зардап шекті. Сонымен қатар, АҚШ-тың 59, 87, 90 және 185-ші тас жолдарының бөліктері, сондай-ақ Техас штатының 35 және 71-ші тас жолдары жабылды. Арканзас штатында Хот-Спрингс қаласындағы бірнеше ғимарат күшті желден зақымдалды. Басқа да аймақтарда кем дегенде 11 штатта жеңіл немесе орташа жауын-шашын жауды, бірақ зиян шешімді болған жоқ. Гондурас жағалауындағы аралдарда желдің күшеюі және жаңбыр тіркелді. Британдық Гондураста зиян аз болды, шамамен 40 500 долларлық шығын тіркелді, оның көп бөлігі ауыл шаруашылығына тиесілі болды.

Бренда тропикалық дауыл

Мексика шығанағында 26 шілдеде төмен қысым аймағы пайда болды, бір күннен кейін Бренда тропикалық дауылға айналды. Минималды тропикалық дауыл 29 шілдеде Флорида штатының Крос-Сити қаласының жанында құрлыққа шықты және АҚШ-тың шығыс жағалауымен солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, негізінен құрлықта болғанына қарамастан, біртіндеп күшейе түсті. Сол күні дауыл қысқа уақытқа теңізге қайта оралды, содан кейін Солтүстік Каролинаның оңтүстігіне соқтығысты, одан кейін орталық штаттар мен Жаңа Англия арқылы өтіп, 31 шілдеде Мэн штатының үстінен экстратропикалық циклонға айналды. Бренданың қалдықтары Канаданың шығысындағы тағы бір экстратропикалық дауылмен әрекеттесіп, оны сіңіріп алды. Шамамен бір апта бойы Бренданың қалдықтары солтүстік Квебек, Лабрадор және оған жақын суларда үлкен айналым жасап, 7 тамызда тарап кетті. Ол желдің күшін арттырып, жаңбыр мөлшері Тампа халықаралық әуежайында рекордтық деңгейге жетті. Дауылдан тікелей қаза болғандар жоқ, бірақ жол апатында кем дегенде бір адам қаза тапты. 17 тамызда сағат 1800 UTC-де Багам аралдарындағы Кэт аралының жанында Клео тропикалық дауыл пайда болды. Дауыл солтүстік-шығысқа қарай жылжып, бірден күшейе бастады. Операциялық түрде, Маямидегі дауыл туралы ескерту орталығындағы АҚШ-тың ауа райы бюросы Клео туралы 18 тамызда сағат 1500 UTC-ге дейін ескерту жасамады. Осы уақытта желдің тұрақты жылдамдығы байқалды. 18 тамызда сағат 1800 UTC-ге қарай Клео дауылға айналды. Барлық уақытында Клео салыстырмалы түрде кішкентай тропикалық циклон болып қалды. Жаңа Англияға дауылдың қауіп төндіргендігіне байланысты 19 тамызда Массачусетс және Род-Айленд штаттарының оңтүстік-шығысына "дауыл туралы ескерту" жарияланды. Сонымен қатар, Род-Айленд штатының Блок-Айленд қаласынан Мэн штатының Портленд қаласына дейін түрлі дауыл туралы ескертулер берілді. Алайда, бұл қажет болмады, өйткені Клео теңізден шалқап қалды. 29 тамызда Кабо-Вердеден оңтүстікке қарай тропикалық депрессия пайда болды. Келесі күні депрессия Дона тропикалық дауылға айналды. Дона шамамен батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай жылжи бастады және 31 тамызда дауыл статусына жетті. Келесі 30 сағат ішінде айтарлықтай күшеу орын алды, 2 қыркүйекте Дона орташа 4 санатты дауылға айналды. Содан кейін ол әлсіреп, сол күні Кіші Антиль аралдарын жағалап өтті. Сент-Мартенде дауыл аралдың төрттен бір бөлігін үйсіз қалдырып, 7 адамның өліміне себеп болды. Ангильяда тағы 5 адам қаза тапты, ал Виргин аралдарында тағы 7 адам қаза тапты. Пуэрто-Рикодағы қатты су тасқыны 107 адамның өліміне әкелді, олардың 85-і Хюмакаода ғана болды. Егін шығындары да көп болды. Грейпфрут өнімінің 50%-ы, апельсин мен мандариннің 10%-ы жойылды, ал авокадо өнімі дерлік толығымен жойылды. Флорида штатында ғана 13 адам қаза тауып, 300 миллион долларлық зиян келтірді. 12 қыркүйекте Дона Атлант мұхитына қайтадан шығып, солтүстік-шығысқа қарай жылжуын жалғастырды. Дауыл 12 қыркүйекте Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағына соқтығысып, құрлыққа өткеннен кейін тез әлсіреді. Келесі күні Дона Мэн штатының үстінен экстратропикалық циклонға айналды.

Қыркүйектегі тропикалық дауыл

Бірнеше күн бойы тропикалық Атлантика мұхитында әлсіз төмен қысым аймағы қозғалды, ол 1 қыркүйекте Кіші Антиль аралдарының солтүстік-шығысында тропикалық дауылға ұйымдасты. Сол күні кемелер мен "Hurricane Hunters" бақылаулары бойынша желдің ең жоғары жылдамдығы шамамен бағаланды. Дауыл солтүстікке қарай жылжып, әлсіреген. 3 қыркүйекте жүйе жақындап келе жатқан суық фронтқа сіңіп кетті. 2016 жылы бұл дауыл Атлантика мұхитындағы дауылдар дерекқорына қосылды.

Этель даулымы

8 қыркүйекте Мексика шығанағында троф пайда болды, ол әлсіреп бара жатқан суық фронтпен өзара әрекеттесіп, төмен қысым аймағын, ал 12 қыркүйекте тропикалық депрессияны құрады. Келесі күні жүйе Этель тропикалық дауылға дейін күшейді, бір күннен кейін қарқынды күшею кезеңі басталды. 14 қыркүйектің кешінде Этель желдің максималды жылдамдығы 185 км/сағ (115 миль/сағ) жетті, жақсы қалыптасқан көз байқалды. Ұшқыштар 185 км/сағ жылдамдықпен жел соғып тұрғанын бағалады, бұл Этельді 5 санаттағы дауылға айналдырды, бірақ 2016 жылы жасалған қайта талдау Этельді 3 санатқа төмендетті. Ауаның суынуы күшті әлсіреуге алып келді, және Этель Миссисипи штатының Паскагула қаласының жанында құрлыққа шықты. Дауыл құрлыққа өткеннен кейін бірте-бірте әлсіреді, содан кейін 17 қыркүйекте Оңтүстік Кентуккиде тарап кетті. Миссисипи жағалауындағы күшті толқындар Хорн аралын су басып, Шип аралын екіге бөлді. Паскагуланың оңтүстік бөлігіндегі тропикалық дауылдың күшті желдері көшелерде сынған шыны, ағаштар, белгілерді шашыратып, электр сымдарын жыртып, кейбір тұрғындардың электр қуатын өшірді. Алабама штатында жел Мексика шығанағының жағалауындағы жағажай коттедждеріне зақым келтірді және штаттың оңтүстік бөлігіндегі егінге нұқсан тудырды. Дауыл Флоридада төрт торнадо тудырды. АҚШ-тың Мексика шығанағы жағалауынан тыс, сегіз штатта жаңбыр жауды, бірақ ешқандай зақым тіркелген жоқ. Жалпы, Этель бір адамның қаза болуына және 1,5 миллион долларлық шығынға әкелді.

Зейнеткерлік

Маусым аяқталғаннан кейін, Донна есімі қолданудан тоқтатылды. Оның орнына 1964 жылғы маусымда Дора есімі қойылды.

Маусымдық әсерлер

Бұл – Атлантика мұхитындағы 1960 жылғы дауыл маусымында қалыптасқан барлық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, соқтығысу ұзақтығы, ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қашандағы өлімдер (жақша ішінде) қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес өлімге жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қаза болғандардың саны дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысымды аймақ ретінде болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 1960 жылғы АҚШ долларымен көрсетілген.