Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тюдорлар патша сарайы
Tudor royal palace
Нонсуч сарайы – Англияның Суррей графтығында Генрих VIII тапсырысымен салынған және 1538 жылы құрылысы басталған Тюдорлар патша сарайы. Оның орны қазіргі Нонсуч паркі орналасқан жерде, Суррейдегі Эпсом және Эуэлл және Лондонның Саттон ауданы шекарасында жатыр. Сарай Тюдор әулетінің билігі мен сән-салтанатын көрсету мақсатымен салынды, ол Францияның I Франциск патшасының Шамбор сарайымен бәсекелесті. Генрихтің көптеген сарайларынан айырмашылығы, Нонсуч ескі ғимараттың жаңартылуы емес еді; ол осы жерде жаңа сарай салуды жөн көрді, себебі ол оның негізгі аң аулау аймақтарының біріне жақын болды. Дегенмен, орналасқан жері дұрыс таңдалмады, өйткені жақын маңда тұрмыстық қажеттерге жарамды су көзі болған жоқ. Сарай 1682–1683 жылдарға дейін тұрды, содан кейін Карл II-нің сүйіктісі, Кастлемен графесі Барбара оны бұзып, құмар ойындарының қарызын төлеу үшін құрылыс материалдарын сатты. Корольдік ханзада Генрих және Богемия патшайымы Елизавета Стюарт 1603 жылы Нонсухта қысқа уақытқа орналасты. Ұлы парк 1605 жылы патшайымға жалға бергенге дейін Лорд Ламлидің меншігінде болды. Ол сирек келсе де, 1617 жылдың шілдесінде виконт Лизл, Люси Бедфорд графесі және Саутгемптон мен Монтгомери графтарымен бірге келді. I Джеймс патша тұсында виконт Ламли сарай мен кішкентай парктің күзетшісі болып тағайындалды. Ламли бағбандар мен арамшөптерді тазалаушыларға жылдық төлемақысынан жалақы төледі. 1606 жылы оның орнына Вустер графы келді. Ол Ұлы паркте "Вустер үйі" деп аталатын жаңа шатыр салу үшін 600 фунт төледі. I Джеймс және I Чарльз патшалар аң аулау және жарыс үшін үнемі келіп тұратын. Англия азамат соғысында Парламент жеңіске жеткеннен кейін Нонсуч иелігі тәркіленіп, парламенттік қолдаушыларға жалға берілді: бірінші Алгернон Сидниге, содан кейін полковник Роберт Лилбернге. Кейін иелік генерал-майор Джон Ламбертке, содан кейін генерал Томас Прайдке сатылды, ол 1658 жылы қайтыс болғанға дейін оны ұстады. Сарай 1660 жылы қайта қалпына келтірілгеннен кейін Корольдікке қайтарылды, сарай королева Генриетта Марияға берілді, ал парк пен Вустер үйі сэр Роберт Лонгке жалға берілді. Джон Эвелин 1666 жылы оны аралап, былай деп баяндады: «Мен сарайдың сыртқы қабырғаларының ағаш және тіреулер арасында орнатылған гипстен жасалған мүсіндер мен барельефтерді мұқият қарап шықтым; бұл жұмыс белгілі бір итальян шеберханасынан шыққан болуы керек. Олардың Генрих VIII заманынан бері осылай жақсы сақталғанына қатты таң қалдым, олар ауада тұрғандықтан, оларды алып, құрғақ жерде сақтаған дұрыс болар еді, галерея оларға лайықты болар еді. Мұнда өмірлік мөлшердегі бірнеше барельефтер бар; суретте – ежелгі құдайлар, символдар, бөліктер және т.б. Сарай екі ауладан тұрады, олардың біріншісі тастан, қамал сияқты, Лорд Ламлиге (одан сатып алынған), екіншісі ағаштан, готикалық құрылыс, бірақ бұл қабырғалар өте әдемі безендірілген. Мен көрінетін ағаш тіреулер, аралықтар және т.б. барлығы шифер қабықтарымен жабылғанын байқадым, бұл олар ағашқа ойылған және боялғандай көрінеді, шифер әдемі пішіндермен ағашқа бекітілген, бұл оны шіруден сақтайды. Бақта екі әдемі тас пирамидасы және әдемі қарағайлар қатарынан тұрған авеню бар, бірақ осы және Вустер паркіне жақын орналасқан осы жақсы ағаштардың қалғандары соңғы соғыстағы қиратушы және ашкөз бүлікшілер тарапынан кесілді, бұл оның ең сәнді орнының бірін бұзды. Нонсуч 1670 жылға дейін корольдік меншікте болды, содан кейін II Карл оны өзінің сүйіктісі, Кастлемен графесі Барбараға, Нонсуч бароны титулымен берді. Ол оны 1682–1683 жылдары бұздырып, құрылыс материалдарын сату арқылы құмар ойындарының қарызын төледі. Кейбір элементтері басқа ғимараттарға енгізілді; мысалы, ағаш панельдер әлі күнге дейін Гилфордқа жақын Лосли паркіндегі Үлкен залда көрінеді. Бүгінде сарайдың орнында ешқандай із қалмаған, бірақ кейбір бөлшектері Британ мұражайында сақталған. Ескі Куддингтон шіркеуі болған жерде, сарайға жол ашу үшін бұзылғанға дейін, жердің көтерілуі байқалады. Нонсуч сарайын парктің шығысында орналасқан Нонсуч сарайымен және оның іргетастары әлі күнге дейін сарайдың оңтүстік-шығысында көрінетін банкет залымен шатастыруға болмайды. Сарайдың құрылысы кем дегенде 24 000 фунт стерлинг (2021 жылы 10 миллион фунт стерлингтен астам) тұрды, өйткені ол әсем безендірілген және Англияға Ренессанс дизайнының элементтерін енгізудегі маңызды жұмыс саналады.
Nonsuch Palace '/n//ʌ//n/,/s//ʌ//tʃ/ was a Tudor royal palace, commissioned by Henry VIII in Surrey, England and on which work began in 1538. Its site lies in what is now Nonsuch Park on the boundaries of the borough of Epsom and Ewell in Surrey and the London Borough of Sutton. The palace was designed to be a celebration of the power and the grandeur of the Tudor dynasty, built to rival Francis I's Château de Chambord. Unlike most of Henry's palaces, Nonsuch was not an adaptation of an old building; he chose to build a new palace in this location because it was near to one of his main hunting grounds. However the choice of location was unwise, as there was no nearby supply of water suitable for domestic use. The palace remained standing until 1682–3, when it was pulled down by Barbara, Countess of Castlemaine, mistress to Charles II, to sell off building materials to pay for her gambling debts. The royal Prince Henry and Elizabeth Stuart, Queen of Bohemia were lodged at Nonsuch for a time in 1603. The Great Park remained the property of Lord Lumley until he surrendered the lease to the queen in 1605. She rarely visited, but came in July 1617 attended by Viscount Lisle, Lucy, Countess of Bedford, and the Earls of Southampton and Montgomery. Under King James I, Viscount Lumley was appointed Keeper of the Palace and Little Park. Lumley paid the gardeners and weeders from his yearly fee. In 1606, the Earl of Worcester succeeded him. He was paid £600 to build a new lodge in the Great Park, known as "Worcester House". Both James I and Charles I regularly visited for hunting and racing. Following Parliament's victory in the English Civil War, the Nonsuch estate was confiscated and let to a series of Parliamentarian supporters: first to Algernon Sidney, then to Colonel Robert Lilburne. The estate was then sold to Major General John Lambert, and latterly to General Thomas Pride, who held it until his death in 1658. The palace was handed back to the Crown after the Restoration in 1660, with the palace given to Queen Henrietta Maria and the park and Worcester House leased to Sir Robert Long. John Evelyn visited it in 1666 and reported:I took an exact view of the plaster statues and bass relievos inserted betwixt the timbers and punchceons of the outside walls of the Court; which must needs have been the work of some celebrated Italian. I much admired how they had lasted so well and entire since the time of Henry VIII., exposed as they are to the air; and pity it is they are not taken out and preserved in some dry place; a gallery would become them. There are some mezzo relievos as big as the life; the story is of the Heathen Gods, emblems, compartments, &c. The palace consists of two courts, of which the first is of stone, castle like, by the Lord Lumleys (of whom it was purchased), the other of timber, a Gothic fabric, but these walls incomparably beautified. I observed that the appearing timber puncheons, entrelices, &c., were all so covered with scales of slate, that it seemed carved in the wood and painted, the slate fastened on the timber in pretty figures, that has, like a coat of armour, preserved it from rotting. There stand in the garden two handsome stone pyramids, and the avenue planted with rows of fair elms, but the rest of these goodly trees, both of this and of Worcester Park adjoining, were felled by those destructive and avaricious rebels in the late war, which defaced one of the stateliest seats his Majesty had. Nonsuch remained royal property until 1670, when Charles II gave it to his mistress, Barbara, Countess of Castlemaine, with the title Baroness of Nonsuch. She had it pulled down around 1682–3 and sold off the building materials to pay gambling debts. Some elements were incorporated into other buildings; for example the wood panelling can still be seen today in the Great Hall at Loseley Park near Guildford. No trace of the palace remains on its site today, but some pieces are held by the British Museum. There is a discernible rise of land where the old Cuddington church used to be, before it was demolished to make way for the palace. Nonsuch Palace should not be confused with Nonsuch Mansion, which is at the east of the park, nor its associated banqueting hall whose foundations are still visible to the south east of the palace site. The palace cost at least £24,000 (over £10 million in 2021) because of its rich ornamentation and is considered a key work in the introduction of elements of Renaissance design to England.
Археология
Сарайдың қазіргі заманға жеткен үш суреті ғана сақталған, олар ғимараттың жоспары мен егжей-тегжейі туралы көп мәлімет бермейді. Екінші дүниежүзілік соғыста ор қазылған кезде, аймақта қыш ыдыстардың сынықтары табылды, кейіннен олар сарай орнынан екені анықталды. Жердің жоспары да әуеден көрінді, бұл сарай орнын табуға қосымша дәлел болды. 1959–60 жылдары қазба жұмыстары жүргізілді. Сарайдың жоспары ішкі және сыртқы аулалары бар, өте қарапайым болды, әрқайсысының алдында бекінілген қақпа үйі орналасқан. Сыртқы ауласы қарапайым болса, ішкі ауласы жоғары рельефте жасалған, көз тартарлық жапсырмалы әшекейлермен безендірілген. Солтүстік жағы ортағасырлық стильде бекітілген, ал оңтүстік жағы әр шетінде биік сегізбұрышты мұнаралары бар, сәнді Ренессанс өрнектерімен әсемделген. Томас Таллистің "Spem in alium" шедеврi осы мұнаралардың бірінде алғаш рет орындалған болуы мүмкін. 1959 жылы 22 жастағы Мартин Биддлдің Нонсухты қазу жұмысы Ұлыбритания археологиясы тарихындағы маңызды оқиға болды. Бұл ортағасырлықтан кейінгі алғашқы қазбалардың бірі болды және жұмыс кезінде 75 000-нан астам келушіні қызықтырды. Бұл қазба ортағасырлықтан кейінгі археологияда маңызды жетістіктерге жол ашты.
Only about three contemporary images of the palace survive, and they do not reveal very much about either the layout or the details of the building. Following the digging of the trenches in World War II, it was reported that pieces of pottery had been discovered in the area, later found to be from the site of the palace. An outline of the site layout was also visible from the air, providing additional evidence in the search for the location of the site. The site was excavated in 1959–60; the plan of the palace was quite simple with inner and outer courtyards, each with a fortified gatehouse. The exterior and outer courtyard were quite plain, but the inner courtyard was decorated with breathtaking stucco panels moulded in high relief. To the north, it was fortified in a medieval style, but the southern face had ornate Renaissance decoration, with tall octagonal towers at each end. It was within one of these towers that the premiere of Thomas Tallis' masterwork, Spem in alium, was perhaps performed. The 1959 excavation of Nonsuch by Martin Biddle, aged 22, was a key event in the history of archaeology in the UK. It was one of the first post medieval sites to be excavated, and attracted over 75,000 visitors during the work. This excavation led to major developments in post medieval archaeology.
Бау-бақшалар
Джон Спидтің Суррей картасында сарай мен оның бағының бір бөлігі, соның ішінде негізгі әшекейлері көрсетілген. Бұл әшекейлер 1590 жылғы Лумли тізіміндегі және "Қызыл барқыт кітабындағы" егжей-тегжейлі суреттерден де белгілі.
John Speed's map of Surrey has an insert depicting the palace and a part of its gardens, including some of the principal ornaments. These are also known from detailed drawings in the "Red Velvet Book", the 1590 Lumley inventory.