Кіріспе
Жеңіл жолаушылар теміржол көлігі, құрылысының көптеген аспектілерін автобуспен ортақ.
Желілік автобус – автомобильдік қозғалтқышы бар жеңіл жолаушылар вагоны. Олар құрылысының көптеген аспектілерін автобуспен бөліседі, әдетте автобустың (түпнұсқа немесе өзгертілген) корпусы және төрт дөңгелек (2 ось) доңғалақ жұбы орнына бекітілген базада орналасқан. Алғаш рет 1930 жылдары жобаланған және дамытылған желілік автобустар, қазіргі теміржол вагондарына ұқсас сипаттамалары бар үлкен өлшемдерге жетті, соның салдарынан "теміржол вагоны" және "желілік автобус" терминдері көбінесе бір-бірінің орнына қолданылады. Желілік автобустар, ең аз пайдаланылатын теміржол желілерінде пайдалану үшін арналған, Германия, Италия, Франция, Ұлыбритания және Швеция сияқты елдерде кеңінен қолданылды. Бүгінде желілік автобустар заманауи, жеңіл DMU теміржол вагондарымен алмастырылуда. Заманауи дизельді-электрлік теміржол вагондары, көп бірліктер ретінде қосылып жүре алатындары, мысалы, Stadler RS1, Siemens-тің RegioSprinter немесе оның ізбасары Siemens Desiro, желілік автобустармен рөл мен сипаттамаларын бөліседі (шу деңгейінің төмендеуі, еден дизайнының төмендеуі, отынның үнемді пайдаланылуы, жылдамдық және басқа да жақсартулар), бірақ қазіргі таңдағыда "желілік автобус" деп атаусыз.
Аргентина
Жергілікті өндірістегі TecnoTren рельсті автобустары Аргентина бойынша қолданылады, ең көп таралғаны Ла-Плата университетінің пойыз жолында. Олар елдің ауылдық аймақтарында кеңінен қолданылады, себебі бұл жерлердегі теміржол жолдары әлі жөнделмеген және олар тұрақты пойыздың салмағын көтере алмайды.
Австралия
1937 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс теміржол департаменті Коура мен Харденнен шығатын шағын тармақ желілерінде қызмет ету үшін алты Waddington құрастырған төрт дөңгелекті, ағымдағы үлгідегі FP Paybus автобустарын қосты. Бұл желілерде теміржол моторын ақтауға жеткілікті жолаушы болмады. Ford V8 қозғалтқышымен жабдықталған оларға FP1-ден FP6-ға дейін нөмір берілді. Егер теміржол автобусының қызметі танымал болмаса, бірнеше автобус станцияларда және жолдарда жұмыс істейтін теміржол қызметкерлеріне жалақы төлеуге арналған жылдам ақы төлеу машиналарын қызмет етті. 1941 жылдың желтоқсан айында Яндераның жанындағы теміржолға динамит қойылған кезде осы теміржол автобустарының бірі (FP 5) қирады. Автобустың үш адамнан тұратын экипажы жарылыста қаза тапты. 2000 фунт стерлинг ақша ұрланғанымен, тонаушылар теміржол вагонындағы сейфті аша алмады. Бұл қылмыс үшін ешкім сотқа тартылмады. Алғашқы теміржол автобусы FP1, қайта жаңартылып, қазір Тирлмердегі Жаңа Оңтүстік Уэльс теміржол мұражайында қойылған. Тағы жеті автобус Comeng компаниясы 1960 жылдары салды. Квинсленд штатында "RailBus қызметі" дегені – кейбір теміржол желілеріне параллель жүретін және қалалық пойыздардың орнына қолданылатын автобус қызметі.
Чехия және Словакия
Чехия мен Словакияда, азаматтық қозғалысы аз ауылдық бағыттарда рельсті автобустар пайдаланылады. Көптеген рельсті автобустар бұрынғы ČSD M 152.0 дизельдік пойыз құрамының негізінде жасалған, ол ČD/ŽSR 810 классы деп те белгілі.
Канада
Каохам шаттлы Лилует пен Британдық Колумбияның Д’Арси қалалары арасындағы күнделікті қызметінде DMU рельсті автобустарын пайдаланады.
Германия
Германияда Schienenbus арзан теміржол көлігіне деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін 1930-шы жылдары әзірленді. Ол Германияның Рейхсбанында (DB-нің алдыңғысы) жеңіл теміржолдар немесе Кляйнбаннендегі тиімді қызметтерге сұранысты қанағаттандыру үшін стандартты талаптарға сәйкес салынған (Висмар теміржолы сол кезде пионер болды). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Deutsche Bundesbahn компаниясы бір және екі қозғалтқышты нұсқаларда кеңінен таралған Уердинген теміржол автобустарын жасады. Екі қозғалтқышты нұсқалары вагондар мен жүк вагондарын сүйреуге жеткілікті қуатты болды. Сәйкес тіркемелер мен жүргізуші тіркемелері де жасалды. Бұл рельс-автобустар қазіргі дизельді көп бірліктердің алдыңғылары болды. 1950 жылдардың соңында ГДР-дегі Deutsche Reichsbahn компаниясы Waggonbau Bautzen компаниясы құрастырған, сәйкес тіркемелер мен жүргізуші тіркемелері бар VT 2.09 бір қозғалтқышты класын әзірледі. 1970-ші жылдардың соңында Германияда теміржол автобустарының қатысуымен болған бірқатар ауыр апаттар үлкен, берік конструкциядағы дизельді теміржол вагондарының талаптарын және дамуын күшейтті. Бұл вагондар АҚШ-та шығарылған дизельді вагондарға ұқсас болғанымен, қазіргі FRA талаптарына сай келмейтін және Солтүстік Америкадағы әріптестері сияқты, дизельді вагондар негізінен теміржолға қатысты дизайн болды. DB Class 628 қазіргі заманғы неміс дизельді вагонының мысалы. Бұл машиналар түрі Schienenbus-ті және локомотивпен жүретін пойызды, мүмкіндігінше 1980 және 1990 жылдары тармақтық және негізгі желілерде алмастырды. Uerdingen Schienenbus және Bautzen теміржол автобустары тұрақты қызметтен дерлік жоғалып кетті, бірақ оның дизельді теміржол вагондары әлі де кеңінен қолданылады. Schienenbus-тан кейінгі үшінші буын DMU-лары қазір әртүрлі модульдік дизайн комбинацияларында жүздеген данаға тапсырыс берілуде.
Венгрия
Ең алғашқы рельс автобустары 1925 жылы Венгрияда, Ganz зауытында жасалған. 1934 жылдан бастап MÁV компаниясы да Ganz зауытында шығарылған "Арпад" деп аталған рельс автобустарын пайдалана бастады. Бұл көліктер Будапешт-Вена бағытында қатынайтын. 1975 жылы соңғы "Арпад" жойылды. 1986 жылы ČD 810 пойыздарының жетіспеуіне байланысты Ikarus, MÁV тапсырысымен Ikarus 260 автобусын рельс автобусына айналдырды. Бұл модель "Икарус 725" деп аталды. Оның 725.01, 722.01 және 723.01 түрлері 1988 жылы Малайзияға жіберілді. 2014 жылы KAI компаниясы Оңтүстік Суматрада Керталайя рельс автобусын Палембангтегі Кертапати стансасынан Оган Илирдегі Индралайя стансасына және кері бағытта іске қосып, жол жүктемесін азайтты. 2016 жылы Батыс Суматрада Лембах Анай рельс автобусы іске қосылды, ол Паданг-Париаман қаласындағы Каю Танам стансасынан Миңкабау халықаралық әуежайына жолаушылар тасымалдауға арналған.
Ирландия
Ирландияның Ұлы Солтүстік темір жолы Дундалк теміржол шеберханасында рельсті автобустар жасады.
Жапония
1953 жылы JNR президенті Батыс Германияға сапар шегіп, ондағы рельсті автобустармен танысты. Содан кейін JNR рельсті автобустарды енгізу жоспарын жасады және 1955 жылы прототип құрылды. Бірақ JNR рельсті автобустарды стандартты теміржол техникасына қарағанда күнделікті пайдалануда аз сенімді деп тапты және 1960 жылдары оларды пайдалануды тоқтатты. Fuji Heavy Industries компаниясы жасаған рельсті автобустар 1962 жылдан бастап 1997 жылы желі жабылғанға дейін Нанбу Жюкан теміржолында пайдаланылды, ал сақталған бірліктерін бүгінге дейін Шичинохе станциясында көруге болады. 1970 жылдардан бастап Жапонияда автокөліктің пайдалануы артып, жергілікті жеке теміржолдардағы жолаушылар саны азайды. 1982 жылы Fuji Heavy Industries Ltd. автобус конструкциясын едәуір пайдаланатын "LE Car" әзірлеуді бастады, JNR-дің азайып бара жатқан жергілікті желілерін жергілікті билік пен жеке компаниялардың бірлескен инвестициясымен жұмыс істейтін көптеген теміржол компаниялары қабылдады.
Моңғолия
Уланбатор рейбусы – Моңғолия астанасы Уланбатор қаласындағы рельстік автобус негізіндегі қоғамдық көлік жүйесі.
Нидерланды
Нидерландыда 1932 жылы «Мишлен» автокөлігі сынақтан өтті.
Перу
PeruRail-де рельсті автобустар пайдаланылады.
Сауд Арабиясы мен Сирия
Сириядағы рельсті автобустар Дамаскіде Мааданнан Саружаға дейін, ал Сауд Арабиясында Эр-Риядтан Медина мен Меккеге дейін пайдаланылады.
Шри-Ланка
1995 жылы Шри-Ланкада Tata Dimo автобустарын, кейіннен Lanka Ashok Leyland автобустарын пайдалана отырып, рельсті автобустар пайдалануға берілді. Бастапқыда қаражолға арналған автобустар рельстерде жүру үшін өзгертіліп, DMU сияқты бір-біріне жалғастырылды. Рельсті автобустар жолаушылар ағыны аз болатын түрлі аймақтарда қолданылады, оның ішінде Кандиден Перадения қалашығына және Коломбодағы Келани аңғары бағытында. Шри-Ланка теміржолдарының сайтында рельсті автобустар қатынайтын бағыттар көрсетілмейді. Солтүстік-Батыс провинциясындағы Махо қиылысынан Полгавелаға дейінгі бағытқа да Lanka Ashok Leyland рельсті автобустарымен қызмет көрсетіледі.
Ұлыбритания
British Rail арзан бағамен жаңа жылжымалы құрамды жасау және аз қозғалыс болатын бағыттарда экономикалық қызмет көрсету мақсатында түрлі теміржол автобустарын өндірді. 1980-ші жылдары құрастырылған, Pacers деп аталатын теміржол автобустарының түрлері 2021 жылға дейін пайдалануда болды. Олар қолжетімділік талаптарына сай келмегендіктен, біртіндеп қызметтен алынды.
Америка Құрама Штаттары
1903 жылғы деректерге сәйкес, қозғалтқыш пен капот астында шағын төрт дөңгелекті күштік тіреулермен, ал ірі жалпақ болат жетек дөңгелектерімен жабдықталған арнайы Mack Truck шассилеріне автобус корпустары орнатылған. Osgood Bradley Car Company 1920 жылдары ең танымал корпустардың бірін жасады. Кейін локомотив құрастырушы Fairbanks Morse 1930 жылдардың ортасында Dodge жүк машинасының шассиіне ұқсас түрлендірулерді ұсынды, жүк машинасының шассиін фургон корпустарымен жабдықтауға және кішкентай үйлесімді жолаушылар вагонымен тіркемемен қамтамасыз етуге басымдық берді. Кейбір теміржолдар өздерінің корпустарын жүк машинасының немесе үлкен, қуатты жолаушылар машинасының шассиіне орнатты. Көбінесе алдыңғы жағында екі осьті шағын жүк машинасы, ал артқы жағында бір жетек осьті шасси қолданылды. 1930 жылдардағы бір мысал – White Truck шассиіне орнатылған көлік, ол Миссури штатының Кирквуд қаласындағы Ұлттық көлік мұражайында сақталған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше заманауи жеңіл пойыз концепциялары пайда болды. Көптеген теміржолдар магистральдық автобус қызметтерімен ынтымақтасқандықтан, филиалдық желілерінен жолаушылар пойыздарын алып тастауға тырысқандықтан, олардың табысы шамалы болды. American Car & Foundry Motorailer сияқты кейбіреулері, теміржол вагоны мен теміржол автобусы арасындағы шекараны бұлыстырды. Басқалары, мысалы, Mack FCD, теміржол автобусы санатына жатты. New York, New Haven & Hartford Railroad 1951–1952 жылдары Mack-тің он данасын сатып алды. Бірақ олар жеткізілген кезде басқа президент тағайындалды, ол филиалдық желілерге қызмет көрсетуге қызығушылық танытпады. Тек біреуі ғана тұрақты түрде пайдаланылды. Олардың барлығы Sperry Rail Service сияқты басқа ұйымдарға немесе шетелдегі теміржолдарға сатылды. 1967 және 1968 жылдары Red Arrow Lines компаниясы қалааралық бағыттарында және Норристоун жоғары жылдамдықты желісінде рельстерде жұмыс істеу үшін GM New Look автобусын сынақтан өткізді. 1985 жылы SEPTA Fox Chase желісінің қазір жабық Fox Chase – Newton бөлігінде импортталған BRE Leyland теміржол автобусын сынақтан өткізді.