Кіріспе

Америкалық жануарлар құқығын қорғау ұйымы People for the Ethical Treatment of Animals (PETA; /p//iː//t//ə/) – Вирджиния штатының Норфолк қаласында орналасқан, коммерциялық емес ұйым. Оның халықаралық президенті Ингрид Ньюкирк басқарады. PETA-ның мәліметінше, ұйымның құрамында бүкіл әлем бойынша 9 миллионнан астам мүше бар. 1980 жылдың наурыз айында Ньюкирк және жануарлар құқығын қорғаушы Алекс Пачеко құрған бұл ұйым 1981 жылдың жазында «Silver Spring маймылдары ісі» ретінде белгілі болған оқиғадан кейін алғаш рет назар аударды. Ұйым жануарларды фабрикалық өндірісте өсіруге, тері өндірісіне, жануарларға сынақ жүргізуге және жануарларды қанау деп санайтын басқа да қызметтерге қарсы тұрады. Ұйымның көлемді дау тудырған акциялары жануарлар құқығы мәселелеріне БАҚ назарын аударғанмен, оларға көптеген сын айтылды. Жануарларды өлтіру (эвтаназия) тәжірибесі заңдық шараларға және Вирджиния заң шығарушыларының реакциясына әкелді.

Ингрид Ньюкирк

Ингрид Ньюкирк 1949 жылы Англияда дүниеге келді және Гертфордширде, кейін Нью-Дели, Үндістанда өсті, онда оның әкесі – навигациялық инженер – қызмет ететін. Ньюкирк қазір атеист, ол монастырда оқыған жалғыз британдық қыз еді. Ол жасөспірім шағында Америка Құрама Штаттарына көшіп келді, бастапқыда биржа брокері болу үшін оқыды, бірақ 1969 жылы тасталған қолы жетпес мысықтарды жануарлар бейітіне алып барғанда, ол жердегі жағдайдан қатты ойран салғаннан кейін, жануарларды қорғау саласында мансап таңдады. Ол Мэриленд штатының Монтгомери округіндегі жануарларды қорғау инспекторы, содан кейін Колумбия округінің алғашқы әйел қора бастығы болды. 1976 жылы ол Вашингтон қаласының Халық денсаулығы жөніндегі комиссиясының жануарлар ауруларын бақылау бөлімінің басшысы болды және 1980 жылы "Жылдың Вашингтондықтары" тізіміне енді. 1980 жылы ажырасқаннан кейін ол Джордж Вашингтон университетінің саяси ғылым мамандығының студенті Алекс Пачекомен танысты. Ньюкирк Питер Сингердің ықпалды "Жануарларды азат ету" (1975) кітабын оқыды және 1980 жылдың наурыз айында Пачеконы өзіне қосылуға көндірді. Олардың көп бөлігі студенттер мен жергілікті вегетариандық қоғамның мүшелері болды, бірақ топқа Пачеконың Ұлыбританиядан келген досы, Ким Сталвуд, британдық белсенді де кірді, ол кейіннен Ұлыбританиялық вивисекцияны жою одағының ұлттық ұйымдастырушысы болды.

Күміс көктем маймылдары

Бұл топ алғаш рет 1981 жылы Сильвер-Спрингтегі маймылдар ісі кезінде көпшілік назарына түсті, бұл Мэриленд штатының Сильвер-Спрингтегі Мінез-құлықты зерттеу институтында зерттеуші Эдвард Таубтың 17 макака маймылында жүргізген тәжірибелеріне байланысты дау болды. Бұл іс АҚШ-та жануарлар зертханасына алғашқы полиция шабуылына әкелді, 1985 жылы АҚШ-тың Жануарларды қорғау заңына түзету енгізілді және АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданылған алғашқы жануарларды сынау ісі болды. Пачеко 1981 жылдың мамыр айында институттың приматтар зерттеу зертханасында жұмысқа орналасты, мақсаты – жануарлар зертханасының ішінде жұмыс істеу тәжірибесін алу болды. Тауб маймылдардың саусақтарына, қолдарына, аяқтарына жүйке талшықтарын жабдықтайтын сезімдік түйіндерін кесіп тастады – бұл процесс «деафферентация» деп аталады, нәтижесінде маймылдар оларды сезіне алмады; кейбір маймылдардың тікелей омыртқа жоны толық деафференттелді. Одан кейін, маймылдарды денелерінің деафференттелген бөліктерін пайдалануға мәжбүрлеу үшін шектеуге алу, электр тогымен соғу және тамақ пен суды ұстап қалу сияқты әдістер қолданылды. Бұл зерттеулер нейропластикалықтың ашылуына және инсульттен зардап шеккендерге арналған жаңа терапия – қозғалысты шектеу арқылы терапияға ықпал етті. Пачеко зертханаға түнгі уақытта барып, маймылдардың зертханалық жануарларды зерттеу институтының ILAR журналында «лас жағдайда» өмір сүргенін көрсететін суреттер түсірді. Ол суреттерін полицияға тапсырды, олар зертханаға шабуыл жасап, Таубты қамауға алды. Тауб жануарларға қатыгездік жасағаны үшін алты айыптама бойынша сотталды, бұл АҚШ-та жануарларды зерттеушіге қатысты алғашқы осындай сот үкімі болды; алайда, үкім апелляциялық сотта күшін жойды. Норм Фелпс бұл іс Генри Спираның 1976 жылы Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайында мысықтармен жүргізілген тәжірибелерге қарсы өткізген, және 1980 жылдың сәуір айында Спираның Драйз тестіне қарсы науқанына байланысты болғанын жазады. Бұл және Сильвер-Спрингтегі маймылдар ісі АҚШ-та жануарлар құқықтарын күн тәртібіне қосты. Маймылдарды иелену үшін 10 жылға созылған күрес, «Вашингтон Пост» газетінің мәліметінше, екі тараптың өтірік және бұрмалаушылық айыптамаларымен толы қатыгез дауға ұласты, нәтижесінде PETA ұлттық, содан кейін халықаралық қозғалысқа айналды. 1991 жылдың ақпан айына қарай, оның 350 000-нан астам қолдаушысы, 100-ден астам жалақылы қызметкері және жылдық бюджеті 7 миллион доллардан асып түсті.

PETA Үндістан

PETA India 2000 жылы құрылған және штаб-пәтері Үндістанның Мумбаи қаласында орналасқан. PETA және Animal Rahat қоғамдық ұйымы, Үндістанның Жануарларды қорғау жөніндегі кеңесінің (AWBI) рұқсатымен, Үндістандағы 16 циркті тоғыз ай бойы тергеуге қатысты. "Циркте пайдаланылатын жануарлар созылмалы қамауда ұсталып, физикалық зорлық-зомбылыққа және психологиялық мазоққа ұшырайды" деген мәлімдемеден кейін, AWBI 2013 жылы жануарларды өнер көрсету үшін тіркеуге тыйым салды. PETA India 2020 жылы жыл сайынғы діни мереке – Құрбан айт алдында, жануарлардың рәсімдік түрде сойылуын көрсеткен жарнамалық стендтерді орнатты. Стендтерде ешкілер суреті бейнеленген және олардың үстінде: "Мен тек ет емес, тірі жандамын. Бізге деген көзқарасыңды өзгертіп, веган бол" және "Мен – МЕН, қой емес. Әрбір жануардың жеке екенін түсін. Вегандыққа өтің" деген жазулар болды. Мұсылман дін қызметкерлері бұл стендтерді алып тастауды талап етті, олардың діни сезімдерін қорлапты деді. 2020 жылдың шілдесінде PETA "Осы Ракшабандан мені қорға: теріден бас тартыңыз" деген жарнамалық стендтерді орнатты.

Орналасқан жерлер

PETA 1996 жылға дейін Мэриленд штатының Роквилл қаласында орналасқан, содан кейін Вирджиния штатының Норфолк қаласына көшті. 2006 жылы Лос-Анджелесте бөлімше ашты. Бұған қоса, PETA-ның халықаралық ұйымдары бар.

Профиль

PETA – жануарлар құқықтарын қорғайтын ұйым, ол түрлік дискриминацияға (speciesism) қарсы және жануарларды тамақ, киім, ойын-сауық немесе ғылыми зерттеулер үшін кез келген түрде зорлық-зомбылыққа салуға қарсы тұрады.

Үгіт-насихат және тұтынушылар бойкоттары

Ұйым агрессивті медиа-тәсілдерімен және атақты адамдардың берік қолдауымен танымал. Оның құрметті директорлары – Пол Маккартни, Алисия Сильверстоун, Ева Мендес, Шарлиз Терон, Эллен ДеДженерес және тағы да көптеген белгілі тұлғалар PETA жарнамаларында пайда болған. Ньюкирк әр апта сайын «Нью-Йоркер» журналы «соғыс кеңесі» деп атаған жиын өткізеді, онда PETA конференц-бөлмесіндегі шаршы үстелдің шамамен жиырма стратегиялық саясаткері жиналады, ешқандай ұсыныс тым «ерекше немесе қатал» деп есептелмейді. Науқандардың көп бөлігі ірі корпорацияларға бағытталған. KFC, Wendy's және Burger King сияқты жылдам тамақ өндіретін компаниялар назарда болды. Жануарларды сынау саласында PETA-ның тұтынушылар бойкоты Avon, Benetton, Bristol Myers Squibb, Chesebrough Pond's, Dow Chemical, General Motors және басқа да компанияларға бағытталды. Ұйымның жұмыс әдісіне ықпал ету үшін McDonald's және Kraft Foods сияқты компаниялардың акцияларын сатып алу кіреді. PETA науқандары нәтиже берді. McDonald's және Wendy's PETA-ның ықпалымен вегетариандық тағамдарды енгізді, ал Polo Ralph Lauren енді тері қолданбайтынын мәлімдеді. Avon, Estée Lauder, Benetton және Tonka Toy Co. компаниялары жануарларға жасалатын сынақтарды тоқтатты, Пентагон жараларды тексеру үшін шошқалар мен ешкілерді атуды тоқтатты, ал Техастағы мал сою комбинаты жабылды. «Нью-Йоркер» журналы PETA белсенділерінің Париж көшелерінде аяқ тұзақтарын киіп, жалған қанға малынған ақшаны Халықаралық тері жәрмеңкесінде лақтырғанын жазды. «Біз оларды таң қалдырамыз, – деді ол Satya журналына, – бұл сіз көруге тиіс жол апаты сияқты». PETA сонымен қатар қойлардың ішегінен жүнді терілерді алып тастау тәжірибесіне қарсылық білдірді. 2004 жылдың қазанында PETA Австралияның жүн өнеркәсібіне қарсы бойкот жариялады, нәтижесінде кейбір киім саудагерлері өз дүкендерінен австралиялық жүннен жасалған өнімдерге тыйым салды. Австралияның жүн өнеркәсібі PETA-ны сотқа берді, мулесаж құс шабуының алдын алады, яғни қойларға әсер ететін өте ауыр аурудың алдын алады дегенді дәлелдеді. PETA бойкотты тоқтатуға келісті, ал жүн өнеркәсібі мулесажға балама іздеуге келісті. 2011 жылы PETA бес орканы талапкер ретінде тағайындап, жануарлардың тұтқындалуына байланысты SeaWorld-ті сотқа берді, олардың 13-ші түзету бойынша қорғалуын талап етті. 2012 жылдың басында федералды судья бұл істі қарады және оны қарамау туралы шешім қабылдады. 2014 жылдың тамызында SeaWorld киттерге көбірек орын беру үшін қолданыстағы резервуарлардың көлемін екі есеге дейін ұлғайтатын жаңа кит резервуарларын салуды жариялады. PETA бұл туралы «Ең үлкен түрме – ол әлі де түрме» деп мәлімдеді. 2016 жылы SeaWorld PETA-ны тыңдау үшін белсенділер ретінде жұмыс істейтін қызметкерлерін жібергенін мойындады. Сыртқы заң фирмасының тергеуінен кейін SeaWorld директорлар кеңесі басқарушыларға бұл тәжірибені тоқтатуды тапсырды. 2011 жылы Патрисия де Леон PETA-ның бұқа күресіне қарсы науқанының испаниялық өкілі болды. Кейбір науқандар әсіресе даулы болды. Ньюкирк 2003 жылы Иерусалимдегі шабуыл кезінде есекті жарылқағаннан кейін Палестина Азаттық Ұйымының басшысы Ясир Арафатқа хат жіберіп, жануарларды қақтығыстан аулақ ұстауын сұрағаны үшін сынға түсті. Сүт тұтынуды азайту үшін «Сұра бар ма?» науқаны жасалды, бұл сүт өнеркәсібінің «Сүт іштім» жарнамаларының пародиісі болды, онда жоғарғы еріндерінде сүт «мұстақтары» бар атақты адамдар бейнеленген. 2000 жылы Нью-Йорк қаласының мэрі Руди Джулианиде простата қатерлі ісігі анықталғанда, PETA оның ақ шашы бар суретін жариялады және «Сүт іштім» жарнамасын пароди жасады, «Простата қатерлі ісігіңіз бар ма?» деген сөздермен, сүт өнімдері қатерлі ісікке себепші болады деген пікірін дәлелдеді, бұл АҚШ-та наразылық тудырды. PETA мектеп газеттеріне сүтті акне, семіздік, жүрек аурулары, қатерлі ісік және инсультпен байланыстыратын жарнамалар шығарғаннан кейін, Мас күйінде көлік айдаудан бас тарту аналары мен колледж қызметкерлері кәмелетке толмағандарды ішімдікке шақырады деп шағымданды, ал Британдық жарнама стандарттары органы Ұлттық фермерлер одағы сияқты мүдделік топтардың шағымдарынан кейін жарнамаларды тоқтатуды сұрады. 2011 жылдың тамызында PETA xxx доменінде жұмсақ порнографиялық веб-сайт ашатыны туралы хабарланды. PETA өкілі Линдсей Раджт «Хаффингтон Пост» газетіне «Біз жануарларды қорғау үшін барлық мүмкіндіктерді пайдалануға тырысамыз» деді, сондай-ақ «Біз өз іс-әрекеттерімізге абай болып, олардың тиімді екенін білмесек, жалаңаш немесе басқа да жарқын тәсілдерді қолданбаймыз» деп қосты. PETA сонымен қатар Super Bowl-ға дайындалған «Көкөніс сүйісі» жарнамасын дайындады, бірақ оны телеарна тыйым салды. PETA-ның жұмысы кейбір феминистердің наразылығын тудырды, олар ұйым әйелдердің құқықтарын өз күшін көрсету үшін құрбан етеді деп санайды. Линдсей Бейерстейн PETA-ны сынға алып, «Олар порнография, әйелдерге деген жеккөру және жануарларға жасалатын қатыгездік арасында алаңдататын салмақтарды тартады» деді. PETA 1996 жылы Нью-Йорк штатындағы Фишкилл, 2003 жылы Нью-Йорк штатындағы Гамбург және 2007 жылы Колорадо штатындағы Коммерция қалаларын өздерінің аттарын өзгертуге шақырып, қалаларға қысым жасады. PETA кейде жекелеген мәлімдемелер немесе баспасөз релиздерін жасайды, сондай-ақ ағымдағы оқиғаларға түсініктеме береді. 2010 жылы Леди Гага еттен жасалған көйлек кигеннен кейін PETA көйлекке қарсы мәлімдеме жасады. 2011 жылы Флоридада балықшы акуладан шағылғаннан кейін PETA «Кешіру – тозақ, вегетариан болыңыз» деген қаптал жазуы бар акуланың адамды жеп жатқан суретін көрсетуді ұсынды. Ұсынылған жарнама зардап шеккен балықшының туыстарынан сынға ұшырады. 2015 жылы Миннесота штатындағы тіс дәрігері Уолтер Палмер Зимбабведе Сесил деген арыстанды өлтіргенін мойындағаннан кейін PETA президенті Ньюкирк PETA атынан мәлімдеме жасады: «Аң аулау – батырлардың ойыны. Егер, хабарланғандай, бұл тіс дәрігері және оның жетекшілері Сесилді парктен тамақпен жеңіп алып, оны жеке меншікте атып тастаған болса, өйткені оны паркте атуға рұқсат берілмеген, оны экстрадициялау, айыптау және, мүмкіндігінше, дарға асу керек».

Жасырын жұмыс

PETA өз қызметкерлерін жануарларды пайдаланатын салалар мен басқа да объектілерге жасырын жібереді, жануарларға қатысты зәбір-зоқымды құжаттау үшін. Тергеушілер бірнеше ай бойы объектінің қызметкері болып жұмыс істей алады, құжаттардың көшірмелерін алады және жасырын камералармен түсірілім жасайды.

1990 жылдар

1984 жылы PETA 26 минуттық «Қажетсіз әжім» деген фильм шығарды, ол Пенсильвания университетінің бас жарақаттары клиникасына ену кезінде «Жануарларды азат ету фронты» ұрлаған 60 сағаттық зерттеу бейнематериалына негізделген. Видеода бабиондарға жасалған эксперименттер көрсетілген, онда гидравликалық құрылғы қолданылып, мойынның шалқаюын имитациялауға тырысқан. Бұл жариялылық тергеулерге, гранттық қаржыландырудың тоқтатылуына, ветеринар дәрігердің жұмыстан босатылуына, зертхананың жабылуына және университет үшін сынақ мерзіміне әкелді. 1990 жылы екі PETA белсендісі «Каролина Биологиялық» компаниясының қызметкерлері болып белгілі бір рөл сомдап, компания ішінде суреттер мен бейне түсіріп, мысықтарға қатыгездік көрсетіліп жатқанын мәлімдеді. PETA таспаларын жариялаудан кейін, АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті (USDA) өз тексеруін жүргізіп, компанияны «Жануарлар әл-ауқаты» заңының жеті бұзушылығы үшін айыптады. Төрт жылдан кейін әкімшілік судья «Каролина Биологиялық» компаниясының ешқандай заң бұзушылық жасаған жоқ деп шешті. 1990 жылы Лас-Вегастың артисі Бобби Беросини өзінің жабайы табиғатқа қатысты лицензиясынан айырылды, сондай-ақ (саясат бойынша) PETA-ға қарсы сотқа шағымдану құқығынан айырылды, себебі PETA 1989 жылы орангутандарды ұрып-сапқылаған жасырын фильмді көрсеткен. 1997 жылы PETA, PETA мүшесі Мишель Рокке алған материалдар негізінде фильм жасады, ол Ұлыбританиялық «Huntingdon Life Sciences» компаниясы туралы хабарлау үшін жасырын түрде жұмысқа орналасқан. «Huntingdon» PETA-ны сотқа берді, ал PETA «Huntingdon» компаниясына қарсы науқанын тоқтатуға келісті. 1999 жылы Солтүстік Каролинадағы үлкен жюри үш шошқа шаруашылығының жұмыскерін айыптады, себебі PETA өкілі шаруашылықта жұмыс істеген кезде үш ай бойы бейнежазбалар түсірген. Шаруашылықты бақылаған ветеринар дәрігер PETA жасаған видео бұрмаланған және оны «жұмысқа орналасқан кезде өтірік айтқан» адам жасаған деді.

2000 жылдар

2004 жылы PETA компаниясы жедел тамақ индустриясына тауық етін жеткізуші Батыс Вирджиниядағы мал сою зауытында сегіз ай бойы жасырын түсірілген видеожазбаларды жариялады. Жазбаларда тірі тауықтарды аяқтап, оларды қабырғаға лақтырып жатқан жұмысшылар бейнеленген. Бас корпорация өз инспекторларын жіберіп, зауытқа түзету шараларын қабылдауды немесе келісімшартты жоғалту қаупін ескертті. Он бір қызметкер жұмыстан босатылды, ал компания қызметкерлерге қатыгездікке қарсы уәде беруге қол қойды. 11 ай бойы PETA Кованс компаниясының Вирджиниядағы ғимаратында түсірілімдер жүргізді. Видеода приматтардың тұншықтырылып, ұрылып, медициналық көмекке қол жеткізбей қалғаны көрсетілгенін мәлімдеп, PETA видеожазбаны және 253 беттік шағымды АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментіне жіберді. Департамент тергеу жүргізіп, Кованс компаниясына 8720 доллар айыппұл салды. 2005 жылы Кованс сотқа шағым түсірді. "Кованс зертханасында заңсыз түсірілгені үшін PETA АҚШ тергеушіге сот процесін бастамау шартымен, барлық видеожазбаларды Ковансқа тапсырды және келесі бес жыл ішінде Кованс зертханаларына енбеуге келісім берді". 2006 жылы PETA Карсон және Барнс циркіндегі дрессировщикті басқаларға пілдерді бағынуға мәжбүрлеу үшін ұруға нұсқау бергенін түсірді. Компания өкілі видео жарияланғаннан кейін жануарларға электр таяқшаларын қолдануды тоқтатқанын мәлімдеді. 2007 жылы Мичиган штатындағы шиншилла фермасының иелері 2004 жылы PETA-ны қызығушылық танытқан сатып алушылар ретінде көрсетіп, оларды жасырын түсіріп, "Шиншилла фермасындағы қорқынышты түс" деген видео жасады. Сот судьясы бұл істі қарап, "Жасырын тергеулер – қылмыстық әділет жүйесінің негізгі әдістерінің бірі" деп жазып, сондай-ақ тергеуші телешоулардың "көбінесе бұрыс, әдепсіз немесе қылмыстық мінез-құлықты анықтау үшін жасырын тергеу жүргізетінін" атап өтті. 2008 жылы танымал испан әншісі Аляска PETA және AnimaNaturalis компанияларымен бірлесіп, бұқа күресін қатыгездік деп есептейтін мәселеге назар аудару үшін жалаңаш суретке түсті.

2010 жылдар

2013 жылы PETA Қытайдағы ангора қоян фермаларын зерттеп, фермерлердің тірі қоянның жүнін жұлып, олардың айқайлап қиынсынып жатқанын көрсететін бейнежазбаларды жариялады. 2015 жылы Inditex ангораны қолдануды тоқтатып, бар инвентаризациясын сириялық босқындарға сыйға тартты. PETA-ның видеолары жарияланғаннан кейін тағы 70 саудагер ангора жүнін сатуды тоқтатты. 2012-2014 жылдар аралығында PETA Австралия мен АҚШ-тағы жүн өндірісіндегі қой қырқу орындарын зерттеді. PETA жергілікті билік органдарына есептер мен видеоматериалдарды жіберіп, қырқып жатқандардың қойларды тепкенін, соққан, бастарына, мойындарына және аяқтарына басқан, оларды қырқу машинасымен ұрған, еденге лақтырған және жараларын ауырсынуды баса алмай тігіп тастағанын мәлімдеді. Америкалық жүн кеңесінің өкілі: «Біз қойларды қасақана немесе тікелей зардап шектіретін кез келген адамның әрекеттерін қолдамаймыз. Қойларды қырқу кезінде немесе олармен жұмыс істеген кезде жарақаттануы мүмкін жануарларды қатыгездікпен ұстау қабылдаусыз». 2014 жылы PETA ат жарысы индустриясын жасырын зерттеп, жеті сағаттық видео түсірді. «Нью-Йорк Таймс» газеті хабарлағандай, видеода «аттарға қатыгездікпен және бейжай қараушылықпен қатыстырылғаны» көрсетілді. Белгілі жаттықтырушы Стив Асмуссен мен оның бас көмекшісі Скотт Бласи «аттарын қатыгездікпен және зиянды емдеуге, емдік мақсатта емес дәрі-дәрмектермен емдеуге және олардың жокейлерінің біріне электр құрылғысын қолданып, жылқыларды жылдам жүгіруге мәжбүрлеуге» айыпталды. Газет бұл тергеудің «PETA-ның ат жарысы әлеміндегі алғашқы маңызды қадамы болғанын» атап өтті. 2015 жылдың қарашасында PETA тергеуінің нәтижесінде Нью-Йорк штатының ойын комиссиясы Асмуссенге 10 000 доллар айыппұл салды. Комиссияның атқарушы директоры Роберт Уильямс: «Біз PETA-ны таза қанды жарыстарды барлығы үшін қауіпсіз және әділ ету үшін қажетті өзгерістерді енгізуде рөл атқарғаны үшін мойындаймыз» деді. Керісінше, ПЕТА-ның шағымдарын алған Кентукки штатының ат жарысы жөніндегі комиссиясы Асмуссен өзінің ережелерін бұзған жоқ деп тапты. Асмуссен 1938 жылғы Әділ еңбек стандарттары туралы заңды бұзғаны үшін АҚШ Еңбек департаментімен тергеліп жатыр. Кентукки штатының ат жарысы комиссиясы мұқият тергеу жүргізгеннен кейін Асмуссенге қарсы ешқандай айып тақпады, бұл айыптаулардың «фактикалық немесе ғылыми негізі жоқ» деп мәлімдеді. Нью-Йорк штатының ойын комиссиясының айыппұл салуы шағын құқық бұзушылыққа қатысты болса да, ең ауыр айыптаулар негізсіз деп танылды. 2015 жылы «The Washington Post» газетінде хабарланғандай, PETA «Sweet Stem Farm» фермасын зерттеді, ол Whole Foods компаниясына ет беретін шошқа фермасы. Нәтижесінде алынған бейнематериалда «ауру және тиісті күтімсіз қалған, ыстық қораларға тығылып, қызметкерлердің қатыгездікпен ұстаған шошқалар» бейнеленді, бұл ферманың өзінің бейнесуретіне және Whole Foods компаниясының «адамгершілік ет» туралы мәлімдемесіне қайшы келді (PETA-ның пікірінше, бұл термин оксиморон). «The Post» басылымы «PETA тергеуінен кейін Whole Foods компаниясы Sweet Stem видеосын өз веб-сайтынан алып тастады» деп жазды. PETA кейіннен Whole Foods компаниясына қарсы топтық сотқа шағымданып, «желідегі жануарлардың қамын ойлау туралы мәлімдемелер жалған» деп айыптады. Сот судьясы дүкен таңбаларының «рұхсат етілген мақтанышқа» тең екенін және «Whole Foods компаниясы құс жеткізушілері әдетте қоршауды қолданбайтынын жарияламағаны үшін «қоршаусыз» өсірілгенін айту шатастырмас» деп шешім шығарды. Осы кезеңдегі PETA-ның басқа да зерттеулері Техас және Зимбабведегі крокодилдер мен аллигаторлар фермаларына, Флоридадағы маймыл өсіру орталығына, Тайваньдағы көгершін жарыстарына, Оңтүстік Африкадағы страустың сойылуына және тері өңдеу зауыттарына бағытталды. CBS News 2016 жылдың қарашасында PETA тірі сегіз аяқты, креветка және басқа да теңіз жануарларын ұсынатын мейрамханалардан түсіргенін хабарлады. Топтың видеосында «Лос-Анджелестегі «T Equals Fish» суши мейрамханасының аспазы оның аяқтарын кесіп тастаған кезде сегіз аяқтының қимылдап жатқаны» көрсетілді. PETA сегіз аяқтылардың «омыртқасыз жануарлардың ең зиялыларының бірі» екенін және «тоқты мен қоян сияқты ауырсынуды сезіне алатынын» атап өтті. 2016 жылдың желтоқсан айында PETA Техас A&M университетінің иттер зертханасында жүргізілген тергеуден алынған видеоматериалдарды жариялады, онда иттерді бұлшықет дистрофиясына шалдықтыру үшін әдейі өсіреді. PETA «35 жыл бойы иттер қатыгез бұлшықет дистрофиясы тәжірибелерінен зардап шекті, ол адамдарда бұлшықет дистрофиясының барысын тоқтатуға немесе емдеуге әкелген жоқ» деп мәлімдеді. «Houston Press» газеті «Техас A&M университеті зерттеулер туралы ашық емес және кей жағдайларда иттердің ауырсынуын немесе ыңғайсыздығын жоққа шығарды» деп жазды. Басқа да шаралардың қатарында PETA тиімсіз жануарлар зерттеулеріне қарсылық білдіру үшін билборд орнатты. Bio Corporation, зерттеу және диссекция үшін өлген жануарларды жеткізетін компания, 2017 жылдың қарашасында PETA-ның жасырын зерттеуіне түсті. Видеоматериалдарда компанияның Миннесота штатының Александрия қаласындағы қызметкерлері «толыққандай ес-сенімді көгершіндерді суға батырып, тірі рактарға латекс инъекция жасап, кейде тасбақаларды тоңдырып өлтіргені» көрсетілді. PETA компанияға қатысты 25 жануарға қатыгездік көрсету фактісін ұсынды. Американдық ветеринариялық медицина қауымдастығының пікірінше, суға батыру қанағаттанарлық эвтаназия түрі емес және АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментімен сертификатталған Bio Corporation сияқты компаниялар оның гуманды эвтаназия стандарттарын сақтауы керек. 2018 жылдың 18 сәуір күні сот ісі Александрия қалалық прокуратурасының көгершіндерге немесе рактарға қатысты қатыгездік туралы айыптамалар жеткілікті дәлелдермен қолдалмағанына байланысты тоқтатылды және барлық айыптамалар алынды. PETA-ның дәлелдерді талдау директоры Дэниел Паден PETA «Bio Corporation-да өлтірілген жануарларды қорғау үшін мүмкіндіктерін қарап жатыр» деді. 2018 жылы полиция PETA-дан видеоматериал алғаннан кейін Теннесси штатындағы PetSmart дүкеніне шабуыл жасады. Полиция алты жануарды тәркіледі: теңіз шошқасы, егеуқұйрықтар және хомяктар. PetSmart бұрынғы қызметкері Дженна Джорданға сотқа шағымданып, ол PETA-ның төленген оперативтігі болғанын және Аризона, Флорида және Теннесси штатындағы PetSmart дүкендерінде жұмысқа орналасқанын, ол PETA-ға берген жазбаларды алу үшін жұмысқа орналасқанын мәлімдеді. Джордан «жануарларға немқұрайлы қарау, құпия ақпаратты ұрлау, жеке әңгімелерді заңсыз бақылау және үш штаттың заң органдарына жалған мәлімдемелер беру» айыпталды. 2019 жылы PetSmart сотқа Дженна Джорданға қарсы іске PETA-ны да кінәлі деп қосты. 2018 жылдың 1 мамырында PETA мохер индустриясы туралы зерттеуді жариялады, нәтижесінде UNIQLO және Zappos сияқты 80-нен астам саудагер мохерден жасалған өнімдерді тоқтатып тастады. Видеодәлелдерде «ешкілерді ағаш еденге лақтырып, уландыратын тазалау ерітіндісіне батырып, немесе құлақтарын плоскогубцами кесіп тастағаны» көрсетілді. «Қызметкерлердің қойлардың тамақтарын кесіп, мойындарын сындырып, электр тогымен соғып, басын кесіп тастағаны» көрсетілді.

Агрожазба заңдары

АҚШ-тың әртүрлі штаттары жануарларды пайдаланумен айналысатын кәсіпорындарды жасырын зерттеу жүргізуге тыйым салу үшін, жануарлар құқықтары және жануарларды қорғау ұйымдарының қызметін шектеу мақсатында «жасырын заңдарды» қабылдады. Оған жауап ретінде PETA басқа ұйымдармен бірлесіп, сөз бостандығын қорғайтын Бірінші түзетуге сүйенген сот процесін бастады. 2017 жылы федералды судья Юта штатының «жасырын заңын» Бірінші түзетуді бұзу деп, конституцияға қайшы деп таныды. Бұл іс PETA, Жануарлар құқығын қорғау қоры (ALDF) және Юта штаты Жануарлар құқықтары коалициясының директоры Эми Мейер тарапынан Юта штатының үкіметіне қарсы қозғалған еді. 2018 жылы Айдахо штатының «жасырын заңы» ACLU Айдахо, ALDF және PETA ұйымдары қозғалған іс бойынша конституцияға қайшы деп танылды. 2019 жылы федералды судья Айова штатының 2012 жылғы «жасырын заңын» жойды. Бұл іс 2017 жылы PETA, ALDF, ACLU Айова, Iowa Citizens for Community Improvement, Bailing Out Benji және Азық-түлік қауіпсіздігі орталығы бірлесіп қозғалған еді. 2020 жылы PETA және басқаларға қарсы Stein ісінде судья Шрёдер Солтүстік Каролина штатының 2015 жылғы «Мүлікті қорғау туралы» заңының төрт тармағын жойды, сонымен қатар «заң олардың сөз бостандығын жүзеге асыру кезінде конституцияға қайшы деп жарияланды» деп жазды. Айыптаушылардың арасында PETA, Азық-түлік қауіпсіздігі орталығы, ALDF, Farm Sanctuary, Food & Water Watch, Үкіметтік есеп беру жобасы, Farm Forward және ASPCA болды.

Сот іс жүргізуі

PETA-ның екі қызметкері 2007 жылы 2005 жылы бір ай ішінде Солтүстік Каролина штатының Ахоски қаласындағы сауда орталығында кем дегенде 80 евтаназияға ұшыраған жануарлардың қоқысқа тасталғаннан кейін жануарларға қатыгездік жасады деген айыптан ақталды; екі қызметкердің 18 өлі жануарды қалдырғаны көрінді, ал тағы 13-і олардың фургонынан табылды. Жануарлар Нортгемптон және Берти округтеріндегі баспаналардан алынып, содан кейін евтаназияға ұшыратылған. Берти округінің шерифінің орынбасары екі қызметкердің Берти жануарлар қорына "иттерді Норфолкке апарып, оларға жақсы үй табуға уәде бергенін" айтты. Сот барысында PETA-ның Қоғамдық жануарлар жобасының жетекшісі Дафна Нахминович, PETA-ның кейбір Солтүстік Каролинадағы ауылдық баспаналарда жануарларды өлтіруді бастағанын мәлімдеді, себебі бұл баспаналар жануарларды PETA-ның адамгершіліксіз деп санайтын әдістермен, мысалы, оқтап өлтіргенін анықтаған. Ол сондай-ақ жануарларды тастау PETA саясатына қайшы екенін айтты. 2014 жылдың қараша айында Вирджиния штатының Аккомак округінің тұрғыны екі жұмысшының PETA логотипі бар фургонмен трейлер паркіне кіргенін және оның итін алып кеткенін бейнелеген видеоны ұсынды, ал ол ит кейіннен евтаназияланды. Ол оқиғаны полицияға хабарлады, полиция екі PETA қызметкерін анықтап, айыптады, бірақ кейіннен прокурор қылмыстық ниетті дәлелдеу мүмкін болмағандықтан айыптауды түсіріп тастады. Трейлер паркінің басқарушысы PETA-мен хабарласқан, себебі бір топ тұрғындар көшіп кетіп, үйлерінде иттерін тастап кеткен, сондықтан жұмысшылар мүліктің ішінде болған. Кейіннен сот PETA-ның мемлекеттік заңды бұзғанын анықтады, себебі ол жағасы мен таңбасы жоқ чихуахуаның дұрыс сәйкестендірілгенін қамтамасыз етпеді және жануарды өлтіру алдында бес күн бойы тірі ұстамады. Вирджинияның Ауыл шаруашылығы және тұтынушылар қызметі департаменті "осы қателіктердің ауырлығын" атап, PETA-ға алғашқы рет заң бұзушылық жасады және 500 доллар айыппұл салды. Итті алып кеткен келісімшарт бойынша жұмысшы PETA-дан босатылды. 2015 жылы PETA британдық табиғат фотографы Дэвид Слэйтерді АҚШ сотына жабайы макак маймылының келесі туысы ретінде сотқа шақырды, оны Наруто деп атады. PETA маймылдың Слэйтердің камерасын ұстап тұрған кезде түсірген селфи суретінің авторлық құқығына ие екенін және авторлық құқықтардан түсетін кез келген кірісті басқаруға өзін тағайындауын талап етті. Маймылдың селфисіне қатысты авторлық құқықтар дауы судья Орик тарапынан бастапқыда жоққа шығарылды, ол авторлық құқық туралы заң жануарларға қатысты екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін және маймыл авторлық құқықты иелене алмайтынын жазды. PETA апелляциялық шағым жасады, бірақ Апелляциялық сот Слэйтердің пайдасына шешім шығарды, "PETA-ның бұл істегі нақты мотивациясы Нарутоның емес, өз мүддесін ілгерілету болды" деді. Шешімде Cetacean v. Bush (2004) ісіне сілтеме жасалды, онда жануарлар Конгресс заңда жануарлар сотқа шағымдануға болатынын нақты көрсетпесе, сотқа шағымдана алмайды делінген, және "келесі туыс" өкілдігі жануарларға қолданыла алмайды деп қосты. Сот сондай-ақ былай деп жазды: "Қызығы, әлемге "жануарларды жеуге, киюге, тәжірибе жасауға, ойын-сауық үшін пайдалануға немесе кез келген басқа жолмен зорлық-зомбылық көрсетуге болмайды" деп айта отырып, PETA Нарутоны өз идеологиялық мақсаттарына жету үшін білмейтін құрал ретінде пайдалануға көрінеді".

Бейне ойындар

PETA «Менің тамағым қаншалықты жасыл?» және «ККК немесе АКК? Айырмасын тап» сияқты бірнеше сатиралық бейне ойындар жасады. PETA осы ойындарды жануарлардың құқықтары мен олардың әл-ауқатын жариялау және вегетариандық және вегандық диеталарды қолдау үшін пайдаланады. PETA-ның онлайн-маркетинг жетекшісі Джоэл Бартлетт: «Біз пародиялық ойындардың өте танымал екенін анықтадық. Адамдардың қызығушылық танытатын нәрсеге біздің хабарды байланыстыру арқылы, біз оны кеңірек тарата аламыз» деді. 2017 жылы Ингрид Ньюкирк Nintendo компаниясына 1 2 Switch бейне ойынына шағым хат жіберді, онда ойыншылар сиырды саууға мүмкіндік алады. Хатта Ньюкирк ойынды «шындыққа келмейтін» деп атады және «сіз сауу процесінен барлық қатыгездікті алып тастадыңыз» деп жазды. Ол сондай-ақ «тақырыпты жұмсақ көрсетудің орнына, Nintendo жануарлар зардап шекпейтін іс-әрекеттерді модельдеуге көшсін» деп ұсынды. 2020 жылдың наурызында PETA Animal Crossing: New Horizons бейне ойыны үшін «Animal Crossing-ке вегетариандық нұсқаулық» жариялады.

Жыл адамы

Жыл сайын PETA жануарлар құқықтарын ілгерілетуге көмектескен "Жыл адамы" атағын тағайындайды. 2006: Эрик Райан және Адам Лоури (Method Products негізін қалаушылар). 2007: Роберт Си. Бёрд (алты онжылдық мемлекеттік қызметте жануарларды ынталы түрде қорғағаны үшін). 2008: Опра Уинфри (өзінің қуатты дауысын пайдаланып, дауыссыздарды қорғағаны үшін). 2009: Тим Ганн (Жылдың адамы) және Эллен ДеДженерес (Жылдың әйелі). 2010: Билл Клинтон (вегандық диетаның пайдасын насихаттауға ықпал еткені үшін). 2011: Рассел Симмонс (жануарларды талмай қорғағаны және вегандық өмір салтын насихаттау арқылы басқаларға жақсы үлгі көрсеткені үшін). 2012: Анжелика Хьюстон (жануарларды олардың табиғи ортасында, отбасыларымен бірге қалдыру үшін жасаған еңбегі үшін, өндіріс алаңдарында, тері фермаларында пайдаланудың және көлік құралдарын тарту үшін қолданудың орнына). 2013: Рикки Гервейс. 2014: Билл де Блазио (Нью-Йоркте жұмыс істеуге мәжбүрленген жолбарыстар, пілдер және жылқыларды қорғағаны және вегандық тамақтануды насихаттағаны үшін). 2015: Папа Франциск (жануарларға мейірімділікпен қарауға және қоршаған ортаны құрметтеуге шақырғаны үшін таңдалды). 2016: Мэри Маталин (ферма жануарлары мен маймылдарға гуманды қарым-қатынас жасау үшін күрескені үшін таңдалды). 2017: Наруто (авторлық құқық мәселесіндегі рөлін білмейтін маймыл). 2018: Калифорнияның өрт сөндірушілері (Wildfire Heroes). 2019: Хоакин Феникс. 2020: Табита Браун. 2021: Билли Айлиш. 2022: Джеймс Кромвелл (Ирландиядан тірі шошқаларды экспорттауға қарсы айқын сөйлегені және Starbucks компаниясын веган сүтіне қосымша төлемді тоқтатуға мәжбүрлегені үшін). 2023: Джеймс Ганн.

PETA Үндістан

2011: Хема Малини (жануарлардың қорғанында тұрып, олар туралы айқын пікір білдіргені үшін). 2012: Р. Мадхаван (жануарлар үшін әлемді жақсырақ орынға айналдыруға көмектескені үшін).

PETA UK (Ұлыбритания)

2008: Леона Льюис. (Фои-граға қарсы науқаны үшін). 2009: Роджер Мур. 2010: Памела Андерсон. 2011: Моррисси. 2012: Брайан Мей (барсуларды қорғау белсенділігі үшін). 2014: Тони Бенн. 2016: Памела Андерсон. 2017: Роджер Мур. 2018: Льюис Хэмилтон. 2020: Кэрри Джонсон (жойылу қаупі төнген жануарларды қорғау жұмысы үшін). 2023: Пол О'Грейди (жануарлар үшін әлемді мейірімдірек етуге өмір бойы ұмтылуы үшін).

Евтаназия

PETA эвтаназияны ынталы түрде қолдайды. Олар "өлтірмеу" қозғалысына қарсы және асырау бағдарламаларынан гөрі, ПЕТА стерилизация және кастрация арқылы тууды тоқтатуға ұмтылуды жөн көреді. Олар питбуль тұқымын көбейтуге қарсы және кейбір жағдайларда, мысалы, ұзақ уақыт бойы тығыз камераларда ұсталып тұрған жануарларға қатысты, баспаналардағы жануарларды эвтаназиялауды қолдайды.

Үй жануарлары деген мағынасы жоқ термин

PETA «үй жануары» деген сөзді «аумалы-төкпелі және жануарға қатысты құрметсіздік» деп санайды және «серік» немесе «серік жануар» деген терминді қолдануды ұсынады. «Жануарлар үй жануары емес», - деді Ньюкирк.

Құлақпен естуші және көруші иттер

PETA жануарлар баспаналарынан алынып, үйлерге орналастырылған кезде есту қабілеті бар иттер бағдарламаларын қолдайды, бірақ "көруге көмектесетін" иттер бағдарламаларына қарсы, себебі бұл иттер өсіріледі, ал баспаналарда үй күтуге мұқтаж, дәл осындай зиялы деңгейдегі иттер өле жатыр, және олар тәулігіне 24/7 дерлік жеңгелерде ұсталады.

Жануарлармен зерттеу

PETA жануарлармен жүргізілетін сынақтарға – токсикалық сынақтарға, негізгі немесе қолданбалы зерттеулерге, сондай-ақ білім беру және оқыту мақсатындағы сынақтарға моральдық және практикалық тұрғыдан қарсы тұрады. Ньюкирк 1989 жылы «Vogue» журналына СПИДтің емделгеніне қарамастан, ПETA жануарлармен жүргізілетін зерттеулерге қарсы шығатынын мәлімдеді. Ұйым сонымен қатар мұның ысырапшылық, сенімсіз және адам денсаулығына қатысы жоқ екенін санайды, себебі жануарлардағы жасанды түрде тудырылған аурулар адам ауруларымен толық сәйкес келмейді. Олардың пікірінше, жануарлармен жүргізілетін тәжірибелер көбінесе артық және жауапкершілік, бақылау және реттеудің жетіспеушілігімен сипатталады. Олар эмбриондық сақтану жасушаларын зерттеу және in vitro жасушалық зерттеулер сияқты баламаларды қолдайды. Ұлттық аллергия және жұқпалы аурулар институты 28 итке ауру тудыратын паразиттік инфекция жұқтырған тәжірибелерді қаржыландыруға салық төлеушілерден 400 мың доллар бөлгені белгілі болды. «Ақ халат» жобасы жүргізілген зерттеуге қатысқан иттерге шетелдік заттар енгізілгеннен кейін «ауырсынып дауыстағаны» туралы мәліметтерді анықтады. Қоғамдық наразылықтан кейін PETA Ұлттық денсаулық сақтау институтының барлық мүшелерінің дереу қызметтен кетуін және «адам емес жануарлардың қадір-қасиетін бұзатын зерттеулерді тоқтатуға келісетін Фрэнсис Коллинстің орнына жаңа NIH директорын табу қажеттігін» талап етті.

Евтаназияның жоғары деңгейі

PETA-ның эвтаназия практикасы жылдар бойы заң шығарушылардың қатаң тексеруіне және жануарлар құқығын қорғаушылардың сынына ұшырады. PETA-ның баспанасындағы эвтаназия жасалған жануарлардың үнемі жоғары пайызы даулы мәселе болып келді. 2008 жылы ет өнеркәсібінің лобби тобы – Тұтынушылардың бостандығы орталығы (CCF) баспасөз хабарламасында "[PETA-ның өзі ұсынған ресми есепте, жануарларды қорғау тобы 2006 жылы асырап алған барлық ит, мысық және басқа да үй жануарларын өлтіргені көрсетілген" деді, бұл көрсеткіш 97,4 пайызды құрады. 2012 жылы Вирджиния штатының Ауыл шаруашылығы және тұтынушылар қызметі департаменті PETA-ның мәртебесін "баспана" емес, "эвтаназия клиникасы" деп өзгертуді қарастырғанын мәлімдеді, себебі PETA "есіктен кіргеннің бәрін қабылдауға дайын, ал басқа баспаналар мұндайға бармайды". PETA 2011 жылы баспанасындағы жануарлардың 95% эвтаназияға ұшырағанын мойындады. 2014 жылы PETA қызметкерлері үй жануары чихуахуаны оның верандасынан алып, сол күні эвтаназия жасаған оқиғадан кейін туған жұртшылықтың наразылығына байланысты, сондай-ақ сол жылы баспанаға қабылданған 1606 мысық пен 1025 иттің арасында 1536 мысық пен 788 ит эвтаназияға ұшырағаны туралы құжаттармен бірге, Вирджиния штатының Бас Ассамблеясы 2015 жылы Сенат заң жобасы 1381-ді қабылдады, ол PETA баспанасының жұмысын шектеуге бағытталған. Заң жобасында жеке меншік жануарлар баспанасы "жануарларды тұрақты асырап алуға мүмкіндік беру мақсатында жұмыс істейтін мекеме" деп анықталды. PETA эвтаназияға арналған дәрі-дәрмектерге заңды түрде қол жеткізу мүмкіндігіне қарамастан, олар өз практикаларын жалғастыруда.

Балаларға арналған хабарламалар

PETA жастарға бағытталған үгіті үшін де сынға іріккен. Бұрын компания «Әкең жануарларды өлтіреді», «Анаң жануарларды өлтіреді» сияқты жарнамалық парақшаларды таратқан. Бұл парақшаларды Тұтынушылардың бостандығы орталығы сынға алды, олар: «Бұл балалардың ПЕТА материалдарымен үнемі қатысуы ұзақ мерзімді психологиялық зақым келтіруі мүмкін» деді. 1999 жылғы «McCruelty» науқаны аясында PETA жас көрермендерге «Бақытсыз тағамдарды» таратуға тырысты: бұл McDonald’s-тың «Бақытты тағамдарының» пародиасы еді. Қорапты сипаттағанда олар былай деді: «ПЕТА-ның McDonald’s тауық бутерброд қорабының пародиасында пышақ ұстаған Рональд Макдональдтың суреті, сондай-ақ тірідей жараланған және күйдірілген құстардың суреттері бейнеленген. «Бақытсыз тағам» қорабының іші қанға боялған және «Макдоналдс» компаниясын «Уақытқа қадам басыңыз» деп шақыратын қанға толы пакет, PETA-ның «Мен оны жек көремін» слоганы бар Рональд Макдональдтың қорқынышты кескіні, қанды пластикалық тауық және «Chicken McCruelty» футболкасы сэндвичтей оралған». Ата-аналар «Мен ұлымның мұндай нәрселерге қатысуын қаламаймын» деп, зорлық-зомбылық бейнелерін сынады. Сол науқанның бір бөлігі ретінде PETA Литтл-Рок қаласындағы McDonald’s алдына мүгедек, күйдірілген тауықтың үлкен мүсінін орнатуға тырысты, бірақ рұқсат берілмеді. Содан кейін «Рональд Макдональд жануарларды өлтіреді» атты қысқа комикс жарияланды, онда Рональд Макдональд, Гримас және Гамбурглар Бірдидің ата-анасын өлтіріп, оларды оған білмей-ақ тамақтандырып, содан кейін оны да жейді. 2004 жылы PETA KFC-ді сынап, балаларға «Қанды себеттерді» таратқанда, «Кентуккидегі қатыгездік» атты ұқсас науқан өтті: себеттер (KFC-нің тауық себеттерін еліктеу үшін) жалған қан, қауырсын және сүйектер салынған қаптарды, қанды пластикалық тауықты және қанға боялған полковник Сандерстің карикатурасын, қорқып тұрған тауыққа қарай пышақ ұстап тұрған күйінде қамтыды. 2013 жылғы «Отбасылық қасапшыдан дәстүрлі Құрбан айт дастарқаны» атты жарнамада линзалық технология қолданылып, ата-аналарға жақсы ниетті акция көрсетілді, бірақ олардың балалары шок күйінде қарап тұрғанда, анасы тірі түйені пышақтап жатқан көрініс көрсетілді.

"Бұл әлі де жалғасуда" акциясы

PETA-ның "Бұл әлі де жалғасуда" науқанында газеттерде кеңінен танымал болған адам өлтіру және жеңіс жеу оқиғалары, соқыр тірі малдардың сойылатын жерлердегі өлімімен салыстырылған. Науқан көптеген БАҚ-тың назарын өзіне тартты, дау тудырды және құрбандардың туыстарының наразылығын тудырды. 1991 жылы сериялық кісі өлтіруші Джеффри Дамердің құрбандарының өлімі туралы, 2002 жылы Роберт Уильям Пиктонның құрбандарының өлімі туралы, ал 2008 жылы Тим Маклиннің өлтірілуі туралы жарнамалар жарияланды. Көптеген жағдайларда газеттер бұл жарнамаларды жариялаудан бас тартты.

"Сіздің табағыңызда Холокост" акциясы

2003 жылы PETA "Сіздің табақтағы Холокост" көрмесін жасады – Холокост және концлагерь құрбандарының суреттерімен бірге фабрикалық мал шаруашылығы, тығыз қосқан клеткалар, жануарлардың денелері мен сойылатын жерге тасымалданатын жануарлардың көріністері бейнеленді. Суреттердің астында: «Концлагерьлерде өлтірілген еврейлер сияқты, жануарлар да үлкен, лас қоймаларда ұсталғанда қорқынышқа біленіп, сойылуға жіберіледі. Былғары диван мен сөмке – өлім лагерінде өлтірілген адамдардың терісінен жасалған шамдармен моральдық жағынан теңдес келеді». Көрмені Абрахам Фоксман мен Жамандауға қарсы лига сынға алды. Олар: «PETA-ның миллиондаған еврейлерді әдейі және жүйелі түрде өлтіруді жануарлар құқықтары мәселесімен салыстыруға тырысуы қорқынышты», – деді және «Нацистер еврейлерге жасаған зұлматқа деген біздің жек көрінішімізді күшейтудің орнына, бұл жоба Холокосты түсінуге және мұндай апаттардың қайта орын алмауына кепілдік беруге кедергі келтіреді» деді. Алекс Хершафт бұрын да осындай салыстырулар жасаған, бірақ PETA-ның қолданысын «салмақты емес және ойсыз» және жеке емес деп сынады. Эли Визель науқанда өзінің суреті қолданылғанын көргенде қатты таң қалды, оны өміріндегі ең үлкен өкініш деп атады және «Мен ұмытылудан емес, банальдылықтан, мәнсізденуден қорқамын, ал бұл соның бір бөлігі» деді. Басқа сыншылар – АҚШ Холокост құрбандарын еске алу мұражайы және Уэсли Смит. Ұлыбританиядағы науқанды сынға алғандар тыйым салуды немесе цензураны талап етті, ал PETA оларды нацистік идеологияны одан әрі көрсету үшін кітаптарды өртеумен айыптады. 2004 жылы Пол Шпигель және Германиядағы еврейлердің орталық кеңесі неміс сотынан PETA-ға науқанды тоқтатуға бұйрық беруді сұрап, сотқа бермекке уәде берді. 2012 жылы бұл тыйым күшінде қалды. Көрмені анонимді еврей қайырымдылық тастауымен қаржыландырған және Холокостта бірнеше туыстарын жоғалтқан Мэтт Прескотт жасады. Прескотт: «Холокосты мүмкін еткен сол ойлау қағидасы – біз «өзгеше немесе төмен» деп санайтындарға қалағанымызды істей аламыз деген ой – бізге күн сайын жануарларға қатыгездік жасауға мүмкіндік береді. Шындығында, барлық жануарлар ауырсыну, қорқыныш және жалғыздық сезінеді. Біз адамдардан Холокост кезінде еврейлер мен басқалардың басынан өткен жағдайдың фермаларда күн сайын жануарлардың басынан өткен жағдаймен бірдей екенін мойындауын сұраймыз», – деді. Оның немересі Стивен Р. Дюжак көрме Нью-Йоркке келгенде оны қолдады, ал көрмеге цитаталар неміс философы Теодор Адорноның еңбектерінен алынды. Американың қара нәсілдерге қарсы Холокост мұражайының сол кездегі атқарушы директоры Вакия Кортни ашуланды; көрмеде мұражайдың негізін қалаушы Джеймс Кэмеронды линчтеу әрекеті орын алған жерде түсірілген сурет және оның екі досының сәтті линчтелгені болды. «Біздің ата-бабаларымыз бастан өткерген қатыгездікті және доктор Кэмерон сияқты адамдардың бастан өткерген қатыгездікті жануарларға қатыгездікпен қалай салыстыруға болады?» – деді ол. Кэмеронның өзі де осыған ұқсас пікір білдірді: «Олар бізге сол кезде жануарлар сияқты қараған шығар, бірақ бізді қазір жануарлармен салыстыруға болмайды».

"Сен аутизмге шалдықтың ба?" акциясы

2008 және 2014 жылдары PETA сүт пен аутизмді байланыстыратын жарнамалық науқан жүргізді. Олардың "Аутизмге шалдыққан жоқ па?" атты науқаны, 1993 жылдан 2014 жылға дейін өткен сүт өндірушілердің "Сүт ішіңіз бе?" жарнамалық кампаниясын еске түсіріп, сөз ойыны ретінде жасалған. Науқанда "Зерттеулер сиыр сүті мен аутизмнің арасында байланыс бар екенін көрсетті" делінген. PETA сондай-ақ сүттің қатерлі ісік, Крон ауруы және басқа да ауруларға күшті байланысы бар екенін мәлімдеді. Сұрақтарға жауап бергенде PETA 1995 және 2002 жылдарға жатқан екі ғылыми мақалаға сілтеме жасады. Бұл мақалаларда өте аз балалар (36 және 20) қатысқан, және екеуі де сүт пен аутизм арасындағы байланысты немесе себеп-салдарлық байланысты көрсетпеген. 2010 және 2014 жылдарғы жаңа зерттеулер де осы қорытындыға келді. Клиникалық невролог және Йель университетінің медицина мектебінің доценті Стивен Новелла: "Менің ойымша, бұл ғылыми деректерді бұрмалап, қорқыныш тудыру мақсатымен жасалған науқан. Мақсаты – [PETA] идеологиялық бағытына сәйкес келетін вегетариандық диетаны қолдау. Олар ғылыми деректерді мұқият талдап, сенімділік тудырудан гөрі, қорқыныш таратудың оңайырақ екенін жақсы біледі" деп жазды.

"KKK немесе AKC?" деген дау

2009 жылы PETA мүшелері Ку-клукс-кланның киімдерін киіп, Вестминстер Кеннел клубының иттер көрмесінде наразылық акциясын өткізді. Олар Клан мен Американдық Кеннел клубының мақсаты "таза тұқым" деп көрсетілген буклеттер таратты. Бұл наразылық KKK немесе AKC? Айырмасын тап видео ойынында жалғасты.

Стив Ирвиннің сын-пікірлері

PETA Австралиялық жабайы табиғат саршысы және зообақ қызметкері Стив Ирвинді сынап келді. 2006 жылы Ирвин қайтыс болғанда, PETA вице-президенті Дэн Мэтьюс Ирвиннің қорқып қалған жабайы жануарларды ашуландыру арқасында мансап жасағанын айтты. Австралия парламентінің депутаты Брюс Скотт бұл пікірге наразылық білдіріп, PETA Ирвиннің отбасынан және Австралияның қалған бөлігінен кешірім сұрауы керек деді. Ол былай деді: "Олар [PETA] жануарларға адал болуды қалайды, бірақ өз сөздерінің басқа адамдарға қатысты этикалық болатынын бір минутқа да ойламайды". 2019 жылы PETA Google-ді Стив Ирвиннің 57-ші туған күніне арналған Google Doodle слайд-шоуын жасағаны үшін сынады. PETA Ирвинге қарсы Twitter-де науқан ұйымдастырып, бірнеше твит арқылы Google-ді қауіпті хабар таратып жазғаны үшін сынады және Ирвиннің шабалақты шаянды мазалағанда қаза тапқанын, ал жануарларды өнер көрсетуге мәжбүрлегенін жазды. "Вашингтон Пост" газетінің редакторы: "PETA өзінің танымал тізіміне "өлген мәдени тұлғаны қорлауды" қоса алады".

Ет жейтіндерге қарсы жыныстық шабуыл

2022 жылы PETA-ның Германия бөлімшесі әйелдерді ет жейтін ер адамдармен сексуалдық қатынас жасаудан бас тартуға шақырды, сонымен қатар ет жейтін ер адамдардың бала тууына тыйым салуды ұсынды. Тыйым туралы сұраққа жауап бергенде, Австралия бөлімшесінің маркетинг менеджері Лора Вейман Джонс бұл тек «әңгіме бастауға» арналғандық екенін, нақты талап немесе қауіп емес екенін мәлімдеді. Компания ет жеудің токсикалық еркектіктің бір түрі екенін, қоршаған ортаға зиян келтіретінін, еркектердің әлсіздігін күшейтетінін және оған қосымша 41% салық салу қажеттігі туралы позициясын өзгертуден бас тартты.

Домендік атаулар туралы даулар

1995 жылдың ақпан айында өзін "Дәмді жануарларды жейтін адамдар" деп атаған пародиялық веб-сайт "peta.org" доменін тіркеді. PETA сауда белгісін бұзуды айыптап, сотқа жүгінді және 2001 жылы сот ісін жеңіп алды; қазіргі уақытта домен PETA-ға тиесілі. "peta.org" домені бойынша сот процесі жалғасып жатқанда, PETA өз кезегінде "ringlingbrothers.com" және "voguemagazine.com" домендерін тіркеді, осы сайттарды пайдаланып Ringling Brothers және Barnum & Bailey циркі мен Vogue журналын жануарларға қатыгездік жасады деп айыптады. Кейін PETA сауда белгісін бұзу туралы ұқсас сот шараларының қаупінен қорқып, домендерді қайтарды.

Жануарлар құқығын қорғау қозғалысындағы орны

Радикалды белсенділер бұл топтың өз негізгі мүшелерімен байланысын жоғалтқанын, жануарлар құқығы идеясына салғырт қарағанын, науқандарында медиа-трюктер мен жалаңаштарды қолдануды тоқтату керектігін және "қозғалыстағы одақтастарының есебінен көзге ілгіш болуын" тоқтату керектігін айтады. Philanthropedia-дағы шолуларға сәйкес, "ПЕТА басқа ұлттық ұйымдарға бұрын даулы болған, ал қазір кең таралған мәселелерді зерттеуге жол ашты". Майкл Спектер ПЕТА-ны негізгі хабарламаның сәтті болуына көмектесетін радикалды күш деп санайды. "Кез келген әлеуметтік қозғалыста негізгі ағымнан алшақтауға және орташа көзқарастардың үстемдігін қамтамасыз етуге жеткілікті радикалды адам болуы керек" деп көп рет айтылған. Әрбір Малкольм Х-ке Мартин Лютер Кинг кіші, әр Андреа Дворкинге Глория Штайнем сәйкес келеді. Ньюкирк пен ПЕТА да осындай динамиканы Құрама Штаттардағы Адамгершілік қоғам сияқты ұйымдар үшін қамтамасыз етеді, ол елдегі ең ірі жануарларды қорғау ұйымы және ПЕТА-дан әлдеқайда орташа. Мен Ньюкирктен неге жануарлардың мүддесі үшін саяси науқандарға қатыспағанын және Капитолий төбесінде өз ұстанымдарын қыраулы түрде қорғамағанын сұрағанда, ол күлді: "Әзілдейсіз бе? Жаным, біз – өлім жаршысымыз. Егер біз қатыссақ, заң жобасы автоматты түрде сәтсіздікке ұшырайды. Бізге: "Неге осы мәселелермен айналыспайсыз?" деп айқайлап шағатындар бар. Бірақ белсенділер бізден мүлдем алыс болуымызды өтінеді". Гари Франсионе, Рутгерс заң мектебінің профессоры және аболиционизмді қолдайтын адам, ПЕТА-ны жануарлар құқығын қорғау тобы деп санамайды, себебі олар жануарларды пайдаланатын салалармен ынтымақтастыққа баруға дайын. Франсионе ПЕТА жануарлар құқығы туралы "Үш клоун" теориясымен қозғалысты жөнге келтіріп, өзгерістер тек сыртқы болған кезде, халыққа прогресс жасалып жатыр деген ойды ұқтырады. "Олардың науқандары мазмұнына қарағанда медиа бейнесіне көбірек баса назар береді". Франсионе ПЕТА-ны жануарлар құқығын қорғау қозғалысының өміршеңдігі үшін маңызды болған жануарларды қорғаушы топтардың тарауына себепкер болғаны үшін сынады және корпоративтік жануарлар қайырымдылық ұйымдарының маңыздылығын жоққа шығарды. Франсионе ПЕТА бастапқыда АҚШ-та тәуелсіз бөлімдер құрғанын, бірақ оларды жоғарыдан басқарылатын, орталықтандырылған ұйымға біріктіріп, тек шешім қабылдау билігін ғана емес, қайырымдылықтарды да орталықтандырғанын жазды. Енді жергілікті жануарларды қорғау үшін жиналған ақшалар жергілікті топтарға емес, ПЕТА-ға түседі.