Липтон: Шай өнеркәсібінің негізін қалаушысының өмірі мен қызметі
Thomas Lipton
Липтон шайының негізін қалаушы, Томас Липтон – өзінің жетістіктерімен танымал саудагер, қайырымды және яхтамен айналысушы. Шайнарлы баға, жарнама және оң көзқарас!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Липтон шай компаниясының негізін қалаушы, сэр Томас Джонстон Липтон, 1-ші барон (10 мамыр 1848 – 2 қазан 1931) – Ольстер шотландтық тегінен шыққан шотланд азаматы. Өзін-өзі жасаған адам, Lipton Tea компаниясының негізін қалаушы, саудагер, меценат және 5 рет қатарынан Америка кубогы жарысында жеңіліске ұшыраған яхтсмен. Ол шай дүкендерінің тізбегі мен Lipton шайының тауарлық маркасына кең ауқымды жарнама жасады. Оның айтуынша, табысқа жетудің құпиясы – ең жақсы тауарды ең төмен бағамен сату, жарнаманың күшін пайдалану және әрқашан оң көзқараспен қарау еді. Ол Америка кубогы яхта жарысы тарихындағы ең жарасымды қарсылас болды.
The founder of the tea company, Lipton Tea
Sir Thomas Johnstone Lipton, 1st Baronet (10 May 18482 October 1931) was a Scotsman of Ulster Scots parentage who was a self made man, as company founder of Lipton Tea, merchant, philanthropist and yachtsman who lost 5 straight America's Cup races. He engaged extensive advertising for his chain of tea stores and his brand of Lipton teas. He boasted that his secret for success was selling the best goods at the cheapest prices, harnessing the power of advertising, and always being optimistic. He was the most persistent challenger in the history of the America's Cup yacht race.
Ата-аналық және балалық шағы
Липтон 1848 жылдың 10 мамырында Глазгодағы Горбалс ауданында, Король көшесіндегі пәтерде дүниеге келген. Оның ата-анасы, Томас Липтон аға және Фрэнсис Липтон (қызметтес аты Джонстоун), Рослияға жақын орналасқан Шеннок Грин немесе Шенкиллк (Тонитибог) елді мекенінен шыққан. Олар Ольстердегі Фермана графтығының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Монаган графтығындағы Клоунс қаласынан көп алыс емес жерде тұрған. Оның ата-анасы Рослияға жақын Агдадрумзедегі Ирландия шіркеуінің Марк шіркеуінде үйленген. Липтондар Фермана графтығында ұрпақтан-ұрпаққа шағын шаруашылықпен айналысқан, бірақ 1840 жылдардың соңында Томас Липтонның ата-анасы 1845 жылғы Ұлы ашаршылық салдарынан Ирландияны тастауға мәжбүр болды. Жақсырақ өмір іздеп, жас отбасымен бірге Шотландияға көшіп келген Липтондар 1847 жылы Глазгода қоныстанды. Липтонның әкесі 1840 және 1850 жылдары түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде жұмысшы және баспагер болып жұмыс атқарды. Липтон кейіннен 1850 жылы Горбалдағы Король көшесіндегі отбасылық үйінде туғанын айтса да, сол кезеңдегі шіркеу тізілімінде мұндай жазба жоқ. Алайда, 1851 жылғы халық санағында отбасы Глазгоның солтүстігінде тұрғаны көрсетілген, ал жас Томас 3 жаста екені айтылған, яғни ол 1848 жылы туған болуы мүмкін. Томастың үш ағасы мен бір қарындасы нәресте шағында қайтыс болды, бірақ ең кішісі Томас тірі қалды. 1897 жылы Виктория патшайымының бриллиант мерейтойында ол Лондонның кедей халқына кешкі ас ұйымдастыру үшін 20 000 фунт стерлинг салды.
Lipton was born in a tenement in Crown Street in the Gorbals, Glasgow, on 10 May 1848. His Ulster Scots parents, Thomas Lipton senior and Frances Lipton (née Johnstone), were from the townland of either Shannock Green or Shankillk (Tonitybog), both near Roslea, in the south east corner of County Fermanagh in Ulster, not far from Clones in County Monaghan. His parents were married in St. Mark's Church of Ireland Church in Aghadrumsee, near Roslea. The Liptons had been smallholders in County Fermanagh for generations but, by the late 1840s, Thomas Lipton's parents had been forced to leave Ireland due to the Great Famine of 1845. Moving to Scotland in search of a better living for their young family, the Liptons had settled in Glasgow by 1847. Lipton's father had a number of occupations throughout the 1840s and 1850s, including working as a labourer and as a printer. Although Lipton later stated that he was born at his family's home in Crown Street in the Gorbals in 1850, there is no record of this in the parish register for that period. In the 1851 census, however, the family were recorded as living in the north of Glasgow, with young Thomas being listed as being 3 years old, suggesting that he must have been born in 1848. Thomas' siblings, three brothers and one sister, all died in infancy, but Thomas, the youngest, survived. At Queen Victoria's diamond jubilee in 1897 he gave £20,000 for providing dinners for a large number of the London poor.
Спортшы
Едуард VII патшасы мен Георг V патшасы Липтонмен бірге яхта спортына қызығушылық танытып, оның серігін ұнатты. 1899-1930 жылдар аралығында ол «Shamrock» I-ден «Shamrock» V-ге дейінгі яхталары арқылы Royal Ulster Yacht Club арқылы Америка кубогының американдық иелеріне бес рет сын салды. Оның кубокты жеңуге бағытталған, көп таралған тыраныстары оған «барлық жеңілгендердің ең жақсысы» үшін арнайы жасалған кубок сыйлады, бұл оның шайын АҚШ-та танымал етті. Өзін-өзі дамытқан Липтон британдық жоғары таптың мүшесі емес еді және элиталық Корольдік Яхталар эскадрильясы оны өлімінен аз уақыт бұрын ғана қабылдады. Липтон 1993 жылы Америка кубогының Даңқ залына енгізілді. 1930 жылы бірінші футбол әлем чемпионаты өткізілгенге дейін Томас Липтон Италияға «Сэр Томас Липтон Трофи» мен «Липтон Сайыс Кубогын» сыйға берді. 1914 жылы ол күміс «Сэр Томас Липтон Кубогын» Виннипегтегі досы Кон Райлиге Канада мен АҚШ-тың орталық аймақтарында қайық спортын дамыту мақсатымен сыйлады. Осыдан бері Солтүстік-Батыс Халықаралық Қайықтар қауымдастығының (NWIRA) қайық клубтары әр жыл сайын «Липтон Кубогына» өздерінің есімдерін жазу құрметі үшін қаһарлы күрес жүргізіп келеді. Сондай-ақ, ол 1905-1992 жылдар аралығында Аргентина мен Уругвай ұлттық футбол командалары арасында өткізілген «Копа Липтон» кубогын сыйлады.
King Edward VII and King George V both shared their interest in yachting with Lipton and enjoyed his company. Between 1899 and 1930 he challenged the American holders of the America's Cup through the Royal Ulster Yacht Club five times with his yachts called Shamrock through Shamrock V. His well publicised efforts to win the cup, which earned him a specially designed cup for "the best of all losers", made his tea famous in the United States. Lipton, a self made man, was no natural member of the British upper class and the elite Royal Yacht Squadron only admitted him shortly before his death. Lipton was inducted into the America's Cup Hall of Fame in 1993. Before the first Football World Cup was held in 1930, Thomas Lipton donated the Sir Thomas Lipton Trophy and The Lipton Challenge Cup in Italy. In 1914 he presented the silver Sir Thomas Lipton Cup to his friend Con Riley of Winnipeg as a means of promoting the sport of rowing in the central portions of Canada and the United States. Since then the rowing clubs of the North West International Rowing Association (NWIRA) have fiercely battled each year for the honour of having their names engraved upon the Lipton Cup. He also donated the Copa Lipton trophy which was contested between the national football teams of Argentina and Uruguay from 1905 to 1992.
Жеке өмір
Липтонды баспасөз кейде «әлемдегі ең сәйкес күйеу бала» деп сипаттады және ол «әйелдерге ұнайтын адам» имиджін қастықпен қалыптастырды. Ол ешқашан әйелмен қарым-қатынаста болған емес, себебі ешқайсысы анасына лайық емес деп сылтау келтірді. Оның орнына ол өзінің ерте дүкеншілерінің бірі Уильям Лавпен отыз жылдық қарым-қатынас құрды. Олар ажырасқанда, оның ішінде 1900 жылы кеме саяхаты кезінде Липтонмен танысқан Критің жетім баласы да бар басқа еркек серіктестер пайда болды. Жақын досы – Морис Талванде, өзін Маун графы деп атаған. Липтон 1892 жылы Мусвелл-Хиллден Лондонның Саутгейт қаласындағы Осидж үйіне көшті. Үйге кірмес бұрын ол үйді толығымен қайта жаңартты, бильярд бөлмесі салды және жолды үйден мүмкіндігінше алысқа жылжытты. Автомобиль пайда болғанға дейін оның жаңадан кеңейтілген тұрақтарында кем дегенде үш жұп жылдам аттар болды, ол олармен мақтанды. Ол күн сайын Сити-роудтағы кеңсесіне дейін көлікпен жеткізілетін, ал жақын маңдағы теміржолды пайдаланбады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Липтон медициналық еріктілер ұйымдарына көмектесті. Ол яхталарын Қызыл Крестке, доктор Элси Инглис басқарған Шотландия әйелдер ауруханалары комитетіне, Сербия көмек қорына және басқа ұйымдарға дәрігерлер мен медбикелерді және медициналық жабдықтарды тасымалдау үшін берді. 1914–1915 жылдардың қысында және 1915 жылдың көктемінде Сербияда бірнеше британдық аурухана тобы серб әскери және азаматтық дәрігерлерімен және медбикелерімен жұмыс істеді. Қасіретті тиф эпидемиясы басталды, мыңдаған азаматтар, сарбаздар және соғыс тұтқындары қайтыс болды; медициналық қызметкерлер алғашқы құрбандардың арасында болды. Эпидемияның шыңында Липтон Сербияға баруға шешім қабылдады, өзінің «Эрин» яхтасымен Сардиния, Мальта, Афина және Салоники арқылы сапарлады. Сербияға келгеннен кейін ол Белград, Крагуевац, Ниш, Врнячка-Баня және басқа да жерлердегі ауруханалар мен медициналық миссияларды аралады. Оның қарапайымдылығы оны халық арасында өте танымал етті. Ол қарапайым жатақтар мен тамақ сұрады, соғыс жағдайында қарапайым адамдар жегендей. Сондай-ақ ол серб офицерлерімен және сарбаздарымен суретке түсіп жүрді. Көптеген ауруханаларды аралап, дәрігерлерге, медбикелерге және сарбаздарға жігер бергеннен басқа, ол дәстүрлі жәрмеңкелерге қатысуға, қарақұмық жинауға және балық аулауға уақыт тапты. Ол Ниш қаласының құрметті азаматы атанды. Автор Герберт У. Ньюби 1949 жылы Саутгейт туралы кітабында былай жазады: «Сэр Томас өмірдегі жетістіктерімен мақтанды, және кез келген басылымда оған қатысты кез келген сілтеме әрқашан мұқият кесіліп, осы мақсат үшін сақталған кітапқа жабыстырылды. Бұл кітаптар оның кітапханасының ең қызықты бөлігін құрады. Ол өте мейірімді адам еді және бейтаныс адамды тез арада жайлы сезіндіретін. Мен оны бірнеше рет кездестірдім және ол ешқандай мақтанғанышпен айналыспады». Липтон 1901 жылдың 8 наурызында Эдуард VII-нің Корольдік Виктория орденінің кавалер-командующийы болып тағайындалды. 1902 жылдың 24 шілдесінде ол Миддлсекс графтығының Саутгейт еншісіндегі Осидж баронеті болды. Липтонның суреті 1924 жылдың 3 қарашасында Time журналының мұқабасында пайда болды.
Lipton was sometimes described in the press as 'the world's most eligible bachelor', and carefully cultivated a public image as a 'ladies man'. He never had a relationship with a woman, using as the excuse that none measured up to his mother. Instead, he maintained a thirty year relationship with one of his early shop assistants, William Love, with whom he lived. When they parted other male companions followed, including an orphan from Crete whom Lipton met during a cruise in 1900. A close friend was Maurice Talvande, the self styled Comte de Mauny. Lipton came to his home, Osidge, in Southgate, London, from Muswell Hill in 1892. Before moving in, he redecorated the house completely, built a new billiards room and moved the existing pathway as far away from the house as possible. Before the coming of the motor car, his home's newly enlarged stables contained at least three pairs of fast carriage horses, of which he was proud. He was driven to his offices in City Road each day, and did not use the nearby railway. During the First World War, Lipton helped organisations of medical volunteers. He placed his yachts at the disposal of the Red Cross, the Scottish Women's Hospitals Committee of Dr. Elsie Inglis, the Serbian Relief Fund and others, for the transport of medical volunteers (doctors and nurses) and medical supplies. In Serbia during the winter of 1914–1915 and the spring of 1915, several British hospital teams were working with Serbian military and civilian doctors and nurses. A catastrophic typhus epidemic erupted, killing thousands of civilians, soldiers, and prisoners of war; medical staff were among the first victims. At the height of the epidemic, Lipton decided to visit Serbia, travelling aboard his yacht Erin via Sardinia, Malta, Athens and Thessaloníki. Once in Serbia, he visited hospitals and medical missions in Belgrade, Kragujevac, Niš, Vrnjačka Banja, and elsewhere. His modesty made him very popular among the people. He asked only for modest lodgings and requested for meals only what the common people ate under war conditions. He also liked to pose for photographs with Serbian officers and soldiers. In addition to visiting many hospitals, where he encouraged doctors, nurses and soldiers, he found time to attend traditional fairs and to take a part in blackberry gathering and fishing. He was made an honorary citizen of the city of Niš. Author Herbert W. Newby writes in a book about Southgate in 1949:Sir Thomas was proud of his successes in life, and any reference to him made in any publication was always carefully cut out and pasted into a book kept for this purpose. These books formed a most interesting section of his library. He was a very genial man to meet and always put a stranger quickly at ease. I met him on several occasions and found him without any form of snobbery. Lipton was appointed Knight Commander of the Royal Victorian Order by Edward VII on 8 March 1901. On 24 July 1902 he was created Baronet of Osidge, in the Parish of Southgate, in the County of Middlesex. A portrait of Lipton appeared on the cover of Time magazine on 3 November 1924.
Фримасондық
Липтон Шотландия еркін зиялыларының «Скотия» ложасында, № 178 (Глазго) қабылдау рәсімінен өтті.
Lipton was Initiated to Scottish Freemasonry in Lodge Scotia, No. 178, (Glasgow).
Өлім
Ол 1931 жылғы 2 қазанда Осиджде қайтыс болды және өзінің байлығының басым бөлігін туған қаласы Глазгоға мұра етіп қалдырды, соның ішінде яхталық жүлделері де бар, қазір олар Келвингроув өнер галереясы мен мұражайында қойылған. Сэр Томас Липтон Глазгоның Оңтүстік Некрополінде ата-анасы мен туыстарының қасына жерленді. Оның балалары болған жоқ, сондықтан оның лауазымы ұрпаққа берілмеді және онымен бірге тоқтатылды.
He died at Osidge on 2 October 1931 and bequeathed the majority of his fortune to his native city of Glasgow, including his yachting trophies, which are now on display at the Kelvingrove Art Gallery and Museum. Sir Thomas Lipton was buried alongside his parents and siblings in Glasgow's Southern Necropolis. He left no issue and so his title was not carried forward and died with him.
Әдебиет пен танымал мәдениетте
Липтонның «Шамрок III» кемесі мен Америка кубогы флотының 1903 жылы Гороктан келіп шығуы Нил Мунроның «Эрчи теңізді өзгертеді» атты Эрчи Макферсон әңгімесінде сатираланды. Бұл әңгіме 1903 жылғы 1 маусымда «Глазго кешкі жаңалықтары» газетінде жарияланды.
The departure of Lipton's Shamrock III and America's Cup fleet from Gourock in 1903 was satirised by Neil Munro in his Erchie Macpherson story, "Erchie Suffers a Sea Change", published in the Glasgow Evening News on 1 June 1903.